Кіріспе

Магеллан бұлттарынан созылатын жоғары жылдамдықты газ бұлттары ағыны – Магеллан ағыны. Бұл ағын Үлкен және Кіші Магеллан бұлттарынан 100 градусқа дейін, Галактиканың оңтүстік полюсі арқылы созылады. Ағында "алдыңғы қол" деп аталатын газдан тұратын ерекше құрылым бар. Ағын 1965 жылы ашылды, ал оның Магеллан бұлттарымен байланысы 1974 жылы орнатылды.

Ашылуы және алғашқы байқаулары

1965 жылы Магеллан бұлттары аймағында аномальды жылдамдықты газ бұлттары табылды. Газ аспанда кем дегенде 180 градусқа созылады. Бұл шамамен 55 ккп (180 000 жарық жылы) қашықтықта 180 ккп (600 000 жарық жылы) құрайды. Газ Сүт Жолына қатысты өте жіңішке және полюстік сипатқа ие. Жылдамдық диапазоны өте кең (Жергілікті стандартты тыныштыққа қатысты -400-ден 400 км/с-қа дейін) және жылдамдық үлгілері Сүт Жолының қалған бөлігіне сәйкес келмейді. Сондықтан бұл классикалық жоғары жылдамдықты бұлт деп анықталды. Дегенмен, газ картаға түсірілмеген, және екі Магеллан бұлттарымен байланысы орнатылмаған. Магеллан ағысы 1972 жылы Ванниер және Вриксон тарапынан Магеллан бұлттарының жанындағы бейтарап сутегі (HI) газы ретінде табылды. Оның Магеллан бұлттарымен байланысы 1974 жылы Матьюсон және авторлар тобы көрсетті. Магеллан бұлттарының жақындығы және жеке жұлдыздардың, олардың параллакстары мен өздік қозғалысын анықтау мүмкіндігі арқасында, кейінгі байқаулар екі бұлттың да толық 6 өлшемді фазалық кеңістік туралы ақпаратты берді (көлденең жылдамдықтар үшін өте үлкен салыстырмалы қателермен). Бұл Үлкен және Кіші Магеллан бұлттарының Сүт Жолына қатысты болжамды өткен орбитасын есептеуге мүмкіндік берді. Есептеу үшін, мысалы, 3 галактиканың пішіні мен массасы, сондай-ақ қозғалатын денелер арасындағы динамикалық үйкеліс сипаты туралы үлкен болжамдар қажет болды. Жеке жұлдыздардың байқаулары жұлдыздардың пайда болу тарихының егжей-тегжейін ашты.

Модельдер

Магеллан ағысының қалыптасуын сипаттайтын модельдер 1980 жылдан бері жасалып келді. Есептеу мүмкіндіктерінің шектеулі болуына байланысты алғашқы модельдер өте қарапайым, өзін-өзі гравитациялық тартымға ұшыратпайтын және азаматтар саны аз болды. Көптеген модельдер Магеллан бұлттарының алдында орналасқан нысанды болжады. Бұл ерте модельдер «көтеріңкі» модельдер болды. Жердегі толысу Айдың тартылысымен туындайтыны сияқты, модельдер бөлшектердің басым тартылатын бір-біріне қарама-қарсы екі бағытты болжады. Дегенмен, болжамдалған ерекшеліктер байқалған жоқ. Бұл жетекші элементті қажет етпейтін, бірақ өзіндік мәселелері бар бірнеше модельдерге әкелді. 1998 жылы Паркс обсерваториясындағы HIPASS тобы жүргізген толық аспан шолуын талдау маңызды жаңа бақылау деректерін ұсынды. Putman және авторлар жоғары жылдамдықты бұлттардың Магеллан бұлттарының алдында орналасқанын және олардың Магеллан бұлттарымен толық байланыста екенін анықтады. Осылайша, жетекші қолдың ерекшелігінің болуы нақтыланды. Сонымен қатар, Lu et al. (1998) және Gibson et al. (2000) ағындар мен Магеллан бұлттары арасындағы химиялық ұқсастықты анықтады. Жаңа, күрделене түскен модельдердің барлығы жетекші қолдың ерекшелігі гипотезасын сынап көрді. Бұл модельдер көтеріңкі және толысу арқылы гравитациялық әсерлерді кеңінен пайдаланады. Кейбір модельдер пішін беру механизмі ретінде соққылық қысымды да қолданады. Ең соңғы модельдерде Галактиканың галосынан кедергі, сондай-ақ газ динамикасы, жұлдыздардың қалыптасуы және химиялық эволюция көбірек ескеріледі. Тартылыс күштерінің көбінесе Кіші Магеллан бұлтына әсер ететіні ойдағыдай, себебі оның массасы төмен және гравитациялық байланысы нашар. Керісінше, соққылық қысым көбінесе Үлкен Магеллан бұлтына әсер етеді, өйткені оның газ қоры үлкен.

Соңғы байқаулар

2018 жылы зерттеулер Магеллан ағысының жетекші қолдағы газдың химиялық құрамы Үлкен Магеллан бұлтына қарағанда Кіші Магеллан бұлтының құрамына көбірек ұқсайтынын растады. Бұл үшін, ағым арқылы сәуле шашатын фондық квазарлардан шыққан жарықты қарастырып, осы жарықтың сіңірілген немесе өткізілген спектрін талдады. Бұл талдау газдың Кіші Магеллан бұлтынан шыққандығын көрсетті, соның салдарынан Магеллан ағысындағы екі бұлттың тартылыс күресінде Үлкен Магеллан бұлты "жеңіске" жетіп отыр. 2019 жылы астрономдар Gaia деректерін пайдалана отырып, Price Whelan 1 деген жас жұлдыз шоғын ашты. Бұл жұлдыз шоғырының металдық байлығы төмен және Магеллан бұлттарының жетекші қолына жатады. Бұл жұлдыз шоғырының табылуы Магеллан бұлттарының жетекші қолы Құс жолынан 90 000 жарық жылы қашықтықта екенін көрсетеді, бұл бұрынғы есептерден екі есе жақын. Жұлдыз шоғыры салыстырмалы түрде жас, бұл жетекші қолында жақында жұлдыздар пайда болғанын білдіреді.