Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Оңтүстік Африка саясаткері және кісі өлтіруші (1936–2016)
South African politician and murderer (1936–2016)
Клайв Джон Дерби Льюис (22 қаңтар 1936 – 3 қараша 2016) – Оңтүстік Африка саясаткері, ол бастапқыда Ұлттық партияға, кейіннен парламент мүшесі ретінде Консервативтік партияға қатысты. 1993 жылы ол Оңтүстік Африка Коммунистік партиясының жетекшісі Крис Ханиді өлтіруге қатысқандығы үшін айыпталып, өлім жазасына кесілді, бірақ жазасы кейін өмір бойына түрмеге ауыстырылды. «Дейли Телеграф» газеті Дерби Льюисті «оңшыл экстремист» деп сипаттады, ал журналист және Оңтүстік Африка сарапшысы Джон Карлин оны «Оңтүстік Африканың тіпті ең жоғары стандарттарымен де жылдар бойы ашкөз расист ретінде танымал болды» деп бағалады. 2010 жылы ол шартты түрде босатуға өтініш білгенімен, Хани отбасының қарсылығына байланысты бірнеше рет бас тартты. Шартты түрде босатудан бірнеше рет бас тартылғаннан кейін, оның апелляциясы сотқа берілді, онда судья 2015 жылдың 29 мамырында оған медициналық шартты түрде босату беруге рұқсат берді. 22 жыл түрмеде отырғаннан кейін, 2015 жылдың маусымында өкпедегі қатерлі ісік салдарынан босатылды. 2016 жылдың 3 қарашасында осы аурудан қайтыс болды.
Clive John Derby Lewis (22 January 1936 – 3 November 2016) was a South African politician, who was involved first in the National Party and then, while serving as a member of parliament, in the Conservative Party. In 1993, he was convicted of conspiracy to murder South African Communist Party leader Chris Hani and sentenced to death, a sentence which was later reduced to life imprisonment. Derby Lewis was described as a "right wing extremist" by The Daily Telegraph; and as someone who "even by South African standards has acquired over the years a reputation as a rabid racist" by journalist and South Africa commentator John Carlin. He was repeatedly denied parole after he began applying in 2010, after objections from the Hani family. After his parole was declined multiple times, his appeal was taken to court where the judge granted him medical parole on 29 May 2015. He was released from prison in June 2015 after serving 22 years, due to terminal lung cancer. He died from the disease on 3 November 2016.
Өмірбаян
Кейптаун қаласында туған Дерби Льюис – неміс және шотланд тегі бар Оңтүстік Африкалық. Ол Кимберлиде өсті және сол кездегі Christian Brothers' College-те білім алды. Ол тіркелген есепші ретінде жұмыс істеді, есептік фирмада да, мұнай компаниясында да жұмыс жасады; сондай-ақ, 1980 жылдардың басында Католик шіркеуінен кеткенге дейін Йоханнесбургтегі Blessed Sacrament Church-те қасиетті тағайындалған министр болды. Кейіннен ол апартеидті ынталы түрде қолдаған Afrikaanse Protestantse Kerk (ағылшын тілінде: Afrikaans Protestant Church) шіркеуіне қосылды. Ол он тоғыз жыл бойы Оңтүстік Африка азаматтық күштерінде ерікті болып қызмет етті және Камерун полкіне байланысты Витватерсранд атқыштар полкінің ең жас командирі атанды. Ұзақ және лайықты қызметі үшін Джон Чард медалімен марапатталды.
Derby Lewis, who was born in Cape Town, was a South African with German and Scots ancestry. He grew up in Kimberley and was educated at the then Christian Brothers' College. He articled as a chartered accountant and worked for both an accounting firm and an oil company; he also became an extraordinary minister of Holy Communion at Blessed Sacrament Church in Johannesburg before he left the Catholic Church in the early 1980s. He later joined the Afrikaanse Protestantse Kerk (English: Afrikaans Protestant Church), notable as a staunch supporter of Apartheid. He spent nineteen years as a volunteer in the South African Citizen Force and became the youngest ever commanding officer of the Witwatersrand Rifles Regiment, affiliated with the Cameronians. He was awarded the John Chard Medal for long and meritorious service.
Қоғамдық және саяси тарих
Дерби Льюис Ұлттық партияға қосылды және Бедфордвью қаласының (1972–1977) қалалық кеңесшісі, вице-мэр (1973–1974) және соңында мэр (1974–1975) болды, сондай-ақ Йоханнесбург шағын кеңесінің құрметті азаматы атанды. Ол Трансваал провинциялық кеңесінде (1972–1981) Эденвал, Гаутенгтен өкілдік етіп, бірнеше жыл бойы Ұлттық партияның білім беру және ауруханалық қызметтер жөніндегі өкілі болып қызмет етті. Ол сонымен қатар көптеген мекемелердің басқармаларында жұмыс істеді, олардың ішінде ауруханалар, бастауыш және жоғары мектептер, сондай-ақ физикалық мүмкіндігі шектеулі балаларға арналған мектептер болды. Саяси қызметі барысында ол Австралиядан келген бұрынғы қаһар Гей Дерби Льюиспен танысты. Олар 1986 жылы үйленді. Бұл оның екінші некесі болды. Дерби Льюистің алғашқы некесінен үш баласы болған.
Derby Lewis joined the National Party and became a town councillor for Bedfordview (1972–1977), Deputy Mayor (1973–1974) and ultimately Mayor (1974–1975), and was made a Freeman of the Johannesburg Mini Council. He served as the member representing Edenvale, Gauteng, on the Transvaal Provincial Council (1972–1981) where he spent several years as the National Party spokesman for Education and Hospital Services. He also served on the boards of numerous other bodies including hospitals, primary and high schools, and a school for physically challenged children. Through his involvement in politics, he met Gaye Derby Lewis, a former nun originally from Australia. They married in 1986. This was his second marriage. Derby Lewis had three children from his first marriage.
Парламент тарихы
Дерби Льюис 1982 жылы Ұлттық партиядан бөлініп шыққан кезде Консервативтік партияның негізін қалаушы мүшесі болды, себебі үкіметтің нәсілдік сегрегация саясатын жұмсартуға бағытталған өзгерістер болды. 1993 жылға дейін жаңа партияның Бас кеңесі мен Парламенттік кокусының мүшесі болды. Ол сондай-ақ Трансваал партиялық кеңесінде қызмет етті, соған қоса кеңестің Ақпарат және Қаржы комитетінде де жұмыс істеді. Крюгерсдорп сайлау округінде сәтсіз сайлаудан кейін Дерби Льюис 1987 жылы парламент мүшесі болып тағайындалды (сол кездегі конституция саяси партияларға өздерінің сайланған өкілдерінен басқа Парламент палатасына мүшелерді ұсынуға мүмкіндік берді). Дерби Льюис парламенттік бірқатар комитеттерде қызмет етті. Ол сондай-ақ Консервативтік партияны Натал провинциясының мәселелерімен айналысатын Парламенттің тұрақты комитеттерінде, сондай-ақ сауда және коммерция мәселелерінде де өкілдік етті. Консервативтік партия ресми оппозицияға айналған кезде ол Экономикалық мәселелер, технология және минералдық ресурстар жөніндегі бас сөзші болып тағайындалды. Ол Оңтүстік Африкадағы төрт деңгейлі үкіметте қызмет еткен Консервативтік партияның парламенттік фракциясының жалғыз мүшесі болды. Парламенттегі қызметі кезінде Дерби Льюис пен Консервативтік партиядағы басқалар апартеидке қарсы күрескен Прогрессивті федералды партияның қатаң қарсылығына тап болды. 1988 жылдың наурыз айында оппозиция жетекшісі Гарри Шварц Дерби Льюисті "Парламенттегі ең үлкен расист" деп сипаттады. Дерби Льюис 1989 жылғы сайлаудан кейін мандатын жоғалтты, содан кейін ол Мемлекеттік Президент Кеңесіне, кеңесші органға тағайындалды, онда ол Экономикалық мәселелер және әлеуметтік жағдайлар комитеттерінің мүшесі болды. Ол Оңтүстік Африка Консервативтік партиясының ресми делегациясымен екі рет Лондонға барды, соның ішінде 1989 жылдың маусым айындағы сапарға, оған партия жетекшісі доктор Андриес Треурнихт және Натал партиясының басшысы Карл Верт қатысты. Сол кезде ол Лондонға негізделген Батыс мақсаттары институтына құрметті вице-президент ретінде қосылды және 1990 жылдың шілдесінде Брюсселде өткен 22-ші Дүниежүзілік антикоммунистік лига конференциясына делегация мүшесі ретінде қатысты. Саяси мансабында Дерби Льюис нәсілдік алауыздық тудыратын көптеген мәлімдемелер жасады, олардың кейбіреулерін тіпті нәсілдік бөлінген Оңтүстік Африканы жақтаған Консервативтік партиядағы әріптестері де жағымсыз деп есептеді. 1989 жылы ол Парламентте "Егер СПИД қара нәсілділердің өсімін тоқтатса, бұл Санта-Клаус келгендей болар" деді. 1989 жылы ол Жоханнесбург әуежайындағы ұшу-қону жолағында қара нәсілді адамды көргенде ұшақтың тежеуге мәжбүр болғаны туралы министрдің баяндамасына жауап ретінде "Қандай өкінішті" деген пікірін айтты (кейін ол бұл пікірді "тілінен шығып кеткені" деп түсіндіріп, кешірім сұрады).
Derby Lewis was a founder member of the Conservative Party at the time of its split from the National Party in 1982, due to a softening of the government's apartheid policies of racial segregation. He was a member of the new party's General Council and Parliamentary Caucus until 1993. He also served on the Transvaal Party Council, in addition to the council's Information and Financial Committee. Following his unsuccessful election bid in the Krugersdorp constituency, Derby Lewis was nominated as a member of parliament in 1987 (after the then constitution allowed for political parties to nominate members to the House of Assembly, in addition to their elected representatives). Derby Lewis served on a number of parliamentary committees. He also represented the Conservative Party on the Standing Committees of Parliament dealing with the Provincial Affairs of Natal, as well as Trade and Commerce. When the Conservative Party became the Official Opposition he was appointed Chief Spokesman on Economic Affairs, Technology and Mineral Affairs. He was the only member of the Conservative Party Parliamentary Caucus to have served in all four levels of government in South Africa. During his tenure in Parliament, Derby Lewis and others in the Conservative Party were staunchly opposed by the anti apartheid Progressive Federal Party. In March 1988, Derby Lewis was described by opposition leader Harry Schwarz as the "biggest racist in Parliament". Derby Lewis lost his seat after the 1989 election, and was subsequently appointed to the State President's Council, an advisory group, where he served as a member of the Economic Affairs and the Amenities Committees. He visited London twice in an official Conservative Party of South Africa delegation, including that of June 1989, which included their leader, Dr. Andries Treurnicht and Natal party chief Carl Werth. About that time he joined the London based Western Goals Institute as an honorary Vice President, and was one of their delegation to the 22nd World Anti Communist League Conference in Brussels in July 1990. During his political career Derby Lewis had a long history of racially inflammatory remarks, a number of which were considered off putting even by his Conservative Party colleagues who themselves favoured a racially divided South Africa. In 1989 he claimed in Parliament that "If AIDS stops Black population growth it will be like Father Christmas." He was also overheard in 1989 remarking "What a pity" in response to a report by a minister that an aircraft had had to brake to avoid a black man on the runway at Johannesburg's airport (he later apologised, alleging that the comment had just "slipped out").
Крис Ханидің өлтірілуі
1993 жылы 10 сәуірде Крис Ханиді (Оңтүстік Африка Коммунистік партиясының бас хатшысы және Африка Ұлттық Конгресінің әскери қанатының жетекшісі) өлтіргені үшін Оңтүстік Африкаға польшалық иммигрант Януш Валуш тұтқындалғаннан кейін Дерби Льюис қатысы бар болып шықты. Ол Валушке көмектесіп, қастандыққа қолданылған қаруды беру арқылы оған көмектескен. Артур Кемп жасаған деп саналатын тізімде Африка Ұлттық Конгресінің (АНК) және Оңтүстік Африка Коммунистік партиясының жоғары лауазымды тұлғалары болды, соның ішінде Нельсон Мандела мен Джо Слово да бар еді. 1993 жылдың қазан айында Дерби Льюис кісі өлтіруге қатысқандығы үшін айыпталып, қастандыққа қатысқан рөлі үшін өлім жазасына кесілді. 1995 жылы өлім жазасы жойылғаннан кейін жазасы өмір бойына түрмеге қамауға ауыстырылды. Дерби Льюис шындық және кешірім комиссиясына берген өтінішінде қастандыққа қатысқан рөлін мойындады. Оның сөзіне қарағанда, бұл қастандыққа консервативтік партияның жоғары лауазымды өкілдері ынталандырған немесе мақұлдаған. Өзін қорғағанда Дерби Льюис "коммунистердің билікті басып алу қаупінен халқымды қорғауға" тырысқанын айтты. Дерби Льюис 2010 жылдың маусым айында шартты түрде босатуға өтініш берді, себебі ол 70 жастан асқан және Оңтүстік Африка заңына сәйкес 15 жылдан астам түрмеде отырғандықтан босатуға құқылы болды. Келесі қарашада Дерби Льюис адвокатының хабарлауынша, Дерби Льюис тері және простата қатерлі ісігінен, гипертониядан және аяғындағы гангренадан емделіп жатқан. Медициналық шартты түрде босатудан үш рет (2011, 2013 және 2015 жылдары) бас тартылды. Оның өкілі, адвокат Роэлоф ду Плессистің сөзіне сәйкес: "Медициналық кеңес комиссиясының ұсынымында оң өкпедегі 3b сатыдағы қатерлі ісік, сол жақ бүйрек үсті бездеріне таралу мүмкіндігі немесе нақты емес таралу, операцияға келмейтін және химиялық және сәулелік терапияға жауаптың нашар болуы, нашар болжамдық белгілері бар" делінген. Ол 2016 жылдың қараша айында қайтыс болды.
After the arrest of Janusz Waluś, a Polish immigrant to South Africa, for the assassination on 10 April 1993 of Chris Hani (general secretary of the South African Communist Party and leader of the African National Congress' military wing), it appeared that Derby Lewis was involved. He had abetted Waluś and had aided him by delivering him the gun used in the assassination. A list of senior ANC and South African Communist Party figures had been developed allegedly by Arthur Kemp and included Nelson Mandela and Joe Slovo. In October 1993, Derby Lewis was convicted of conspiracy to murder and sentenced to death for his role in the assassination. The sentence was commuted to life imprisonment when capital punishment was outlawed in 1995. Derby Lewis confessed his role in the assassination in his application to the Truth and Reconciliation Commission for amnesty. He said the assassination was encouraged or sanctioned by senior leaders of the Conservative Party. In his defence, Derby Lewis said that he was acting "in defence of my people, who were threatened with a Communist take over." Derby Lewis applied in June 2010 for parole, on the grounds that he was over 70, and was entitled to parole in terms of South African law for having served more than 15 years in prison. The following November, Derby Lewis' lawyer reported that Derby Lewis was receiving treatment for skin cancer and prostate cancer, hypertension, and for a gangrenous spot in his leg. On three further occasions (2011, 2013, and 2015) Derby Lewis was denied medical parole. According to his representative advocate Roelof du Plessis: "The recommendation of the medical parole advisory board refers to a stage 3b cancer of the right lung with probable or inconclusive spread to the left adrenal glands, is inoperable and there is marginal response to concurrent chemo and radiotherapy with poor prognostic features". He died in November 2016.