Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Битумдық көмірдің түрі немесе мұнай шикізаты
Type of bituminous coal or oil shale
Контейнерлік көмір немесе шам көмір – битумдық көмірдің бір түрі, сонымен қатар жерлік типтегі мұнай шикізаты ретінде де жіктеледі. Физикалық морфологиясы мен минералдық заттардың азы болуына байланысты, контейнерлік көмір көмір ретінде қарастырылады, бірақ текстурасы мен органикалық заттың құрамына қарай мұнай шикізаты саналады. Тарихи тұрғыдан "контейнерлік көмір" термині "богхед көмір" терминімен жиі қолданылғанмен, соңғы классификациялық жүйеде контейнерлік көмір жер бетінде пайда болған, ал богхед көмір көлдік ортада пайда болған деп белгіленеді. Осылайша, контейнерлік көмір қабаттары көлбеу және көбінесе басқа кен орындарының үстінде кездеседі, ал мұнайға толы көмірдің өзі ұзақ жанып, ақшыл сары жалынмен және аз күлмен толады. Қазіргі ликопсидтердің (қабық ағаштары) Lycopodiopsida туыстары, олардың да майлылығы жоғары, спораларының беткі ауданы үлкен болғандықтан, өте жанғыш ликоподий ұнтағының көзі болып табылады. Контейнерлік көмірде де тұрақты көміртегінің мөлшері қарапайым битумдық көмірге қарағанда төмен. Оның құрамында витринит және инертиниттің әртүрлі мөлшердегі қоспалары бар. Талдау нәтижесінде контейнерлік көмір микриниттен, экзинит тобының мацеральдарынан және белгілі бір минералдық заттардан тұрады.
Cannel coal or candle coal is a type of bituminous coal, also classified as terrestrial type oil shale. Due to its physical morphology and low mineral content cannel coal is considered to be coal but by its texture and composition of the organic matter it is considered to be oil shale. Although historically the term cannel coal has been used interchangeably with boghead coal, a more recent classification system restricts cannel coal to terrestrial origin, and boghead coal to lacustrine environments. Thus cannel coal seams are shallow and often found above other deposits, while the coal itself, being rich in oils, burns long, with a bright yellow flame and little ash. The modern Lycopodiopsida relatives of these lycopsids (scale trees), with their similar high oil content, high surface area spores, are the source of highly flammable lycopodium powder. Cannel coal is also lower in fixed carbon than typical bituminous coal. It includes various amounts of vitrinite and inertinite. Analytically, cannel coal consists of micrinite, and maceral of the exinite group, and certain inorganic materials.
Тарих
Қаңылша көмірі неолит дәуірінен бері зергерлік бұйым ретінде қолданылып келеді, Шотландияда (көбінесе джетпен бірге) б.з.б. 3500 жылдан бұрынғы ғасырларда кездеседі. Англияда Брэдшай отбасының бір мүшесі 16 ғасырда Ланкаширдегі Хэйг қаласындағы өз иелігінде тегіс, қатты қаңылша көмірінің мол жағалауын тапты. Оның табылған тереңдігі сол кездегі қарапайым ашық кен қазу әдістеріне сәйкес келді. Оны өңдеуге және кесуге болады, ал отын ретінде жарқын жалынмен жанатын, оңай тұтанатын және дерлік күл қалдырмайтындықтан бағаланды. Үй ошақтары үшін қаңылша көміріне жоғары баға қойылды. Ол ағаштан ұзақ жанып, таза, жарқын жалын берді. Ол , қарағанда ықшам және күңгірт, және токарлық станокта өңдеуге және жылтыратуға жарамды. Дарем көмір кен орнында және басқа жерлерде кеншілердің арасында қаңылша көмірін ою кең таралған хобби болды. Көмірдегі сутегінің мөлшері, оның оттегімен қосылып су түзуге қажетті мөлшерден артық болса, ол «қалдық сутегі» деп аталады және көмірдің көмір газын өндіруге жарамдылығының көрсеткіші болып табылады. Мұндай көмір отын ретінде құны төмен болғанымен, газ өндіру үшін ерекше жоғары бағаланады. Қаңылша көмірі тарихи газ өнеркәсібі үшін маңызды шикізат болды, себебі одан алынған газ шамдарды жарықтандыру үшін бағалы болды. 19 ғасыр бойында каннел газы тұрмыстық жарықтандыруда кеңінен қолданылды. Карл Ауэр фон Вельсбахтың 1880 жылдарда газ шамдарын ойлап табуынан кейін, газ шамдары газдың жарықтығына қарамастан көп мөлшерде жарық бере алатындықтан, қаңылша көмірінің газ өндірудегі маңызы азайды. 1850 жылдың 17 қазанында Глазго қаласының (Шотландия) тұрғыны Джеймс Янг, өте таза қаңылша көмірінен парафин (керосин) алу әдісін патенттеді. Ол 1850-1860 жылдар аралығында кеңінен қолданылды, қазіргі кезде шифер майы деп аталатын көмір майын өндіруге пайдаланылды. Басты тұтынушылық өнім – жарық беруге арналған керосин майы болды. 1860 жылы АҚШ-та 55 компания қаңылша көмірінен көмір майын өндірді, олардың көпшілігі Нью-Йорк, Пенсильвания, Огайо, Кентукки және Батыс Вирджиниядағы (қазіргі Батыс Вирджиния) қаңылша көмір кен орындарының жанында орналасқан. 1859 жылы Дрейк мұнай ұңғымасынан бастап АҚШ-та мұнай кен орындарының табылуы керосин өндіру үшін мұнайды арзан шикізатқа айналдырды және американдық мұнай шикізаты өнеркәсібін тоқтатты. 1857 жылдың маусым айында Стоктон және Дарлингтон теміржол стансасының (қазіргі Солтүстік жол стансасы және Дарлингтон теміржол мұражайы – Head of Steam) сыртында зейнеткерлікке шыққан No 1 локомотивін орнатуға арналған пьедесталдың іргетасын салуын тойлауға үлкен жиын өтті. Пьедесталдың арнайы қуысының ішінде уақыт капсуласы ретінде көптеген заттар және локомотив жүргізушісі Роберт Мюррей жасаған қаңылша көмір қорабы, Эдвард Пизге (көбінесе «Теміржолдың әкесі» деп аталады) құрмет ретінде салынды.
Cannel coal has been used as jewellery since the neolithic, with pieces appearing in Scotland (often alongside jet) dating from the centuries before 3500BC. In England a member of the Bradshaigh family discovered a plentiful shallow seam of smooth, hard, cannel coal on his estate, in Haigh, Lancashire in the 16th century. The shallow depth at which it was found meant it was suitable for the simple surface mining methods available at that time. It could be worked and carved, and was prized for fireplaces as an excellent fuel that burned with a bright flame, was easily lit, and left virtually no ash. Cannel coal commanded a premium price as a grate fuel for use in home fireplaces. It burned longer than wood, and had a clean, bright flame. It is more compact and duller than , and can be worked in the lathe and polished. In the Durham coalfield and elsewhere carving cannel coal into ornaments was a popular pastime amongst the miners. The excess of hydrogen in a coal, above the amount necessary to combine with its oxygen to form water, is known as disposable hydrogen, and is a measure of the fitness of the coal for use in the manufacture of coal gas. Such coal, although of very small value as fuel, commands a specially high price for gas making. Cannel coal was used as a major feedstock for the historical manufactured gas industry, as the gas produced from it was valuable for lighting due to the luminosity of the flame it produced. Cannel gas was widely used for domestic lighting throughout the 19th century before the invention of the incandescent gas mantle by Carl Auer von Welsbach in the 1880s. Following the introduction of the gas mantle, cannel coal lost favour as a manufactured gas feedstock as the gas mantle could produce large quantities of light without regard for the flame luminosity of the gas burnt. On October 17, 1850, James Young, of Glasgow, Scotland, patented a method for the extraction of paraffin (kerosene) from torbanite, a very pure cannel coal. It was widely used from 1850 to 1860 in the manufacture of coal oil, which today would be called shale oil. The principal consumer product was the illuminating oil kerosene. In 1860, there were 55 companies in the United States making coal oil from cannel coal, most of them near the cannel coal mines, in New York, Pennsylvania, Ohio, Kentucky, and western Virginia (now West Virginia). The discovery of petroleum deposits in the US, starting with the Drake Oil Well in 1859, made petroleum a cheaper raw material for making kerosene and drove the American oil shale industry out of business. In June 1857, a large gathering to celebrate the laying of a foundation stone of a pedestal on which to raise the retired Locomotion No 1 outside the Stockton and Darlington Railway Station (now North Road Station and Darlington Railway Museum Head of Steam) witnessed that inside a special cavity in the pedestal were laid many items as a time capsule, and a cannel coal box made by a driver of the locomotive, Robert Murray, as a tribute to Edward Pease (often known as the "Father of the Railways").