Кіріспе

Викториядағы өзен, Австралия.

Митчелл өзені – Австралияның Виктория штатында орналасқан Шығыс Гиппленд су жиналатын алабының жылдық өзені. Бұл реттелмеген өзен өзендік экологияның ерекше мысалы болып табылады, көбінесе оңтүстікке қарай ағып, Виктория Альпі тауларының тік беткейлерінен басталып, Гиппленд көлдерінің бірі – Кинг көліне құяды, одан кейін Басс бұғазына жетіп, құйылады.

Жол жүрісі мен ерекшеліктері

Wentworth және Wonnangatta өзендерінің және Swamp Creek өзенінің Horseshoe Bend маңындағы сазды жерлерден құйылып түсуінен пайда болған Митчелл өзені, өзінің атын алған ұлттық парктің солтүстігінде, Таббераббера көлінен бастау алады. Өзеннің бастауы Ұлы бөлініс қатарының оңтүстік Виктория Альпісінен ағып түсетін сулармен толықтырылады. Өзен жоғары ағысында Митчелл өзені ұлттық паркі арқылы негізінен оңтүстікке қарай ағып өтеді, содан кейін құнарлы Гиппленд жазығына оңтүстік-шығысқа қарай құяды. Одан кейін өзен негізінен шығысқа қарай ағып, Джонс шығанағына құяды, ол өз кезегінде Lake King көлінің және одан әрі Gippsland Lakes көлінің бір бөлігі болып табылады, сазды тілшелер арқылы. Көл ішінде Митчелл өзеніне Николсон және Тамбо өзендері қосылады; содан кейін Виктория көліне құяды, онда Митчелл және Латроб өзендері бірігіп, Митчелл өзенінің аузы Бас бұғазында, өзеннің оңтүстігінде орналасқан. Өзен ағысы бойында төмен қарай жылжып, 2009 жылғы мәліметтер бойынша он үшнен астам саласы бар. Өзеннің бұрынғы теміржол өткелі Шығыс Гиппстленд теміржолының әлеуетті активі ретінде қарастырылған, алайда көпірдің қазіргі нашар жағдайы оны пайдалану үшін қауіпті етеді.

Экология

1990 жылы «Жерді қорғау кеңесі» жүргізген «Өзендер мен ағындар бойынша арнайы зерттеу» баяндамасында былай делінген: «Бұл – бір кездері оңтүстік-шығыс Австралияда кең таралған ірі биологиялық жүйелердің маңызды мысалы». Митчелл өзені 1992 жылы мұра өзені ретінде тіркелді. Митчелл өзені ұлттық паркі, биік жартастар мен бірнеше шатқалдар арасынан өтетін әсем Митчелл өзенін қоршап жатыр. Аборигендердің аңыздарында айтылған Наргун үңкірі өзеннен, Вулшед ағыны деп аталатын шағын саладан табылады. Митчелл өзені Гунай/Курнай тайпасы үшін, әсіресе Брабувулонг және орталық Гиппсленд аймағындағы Браякулонг халқы үшін маңызды орын болған. Воннангата және Дарго өзендерінің жоғарғы ағысы 1850 жылы картаға түсірілді. 1860 жылдардан бастап Бэрнсдейл порты ретінде дамыды, Митчелл өзені Бэрнсдейлден бірнеше километрге дейін кеме жүруге қолайлы болды. Гиппсленд көлдері Lakes Entrance арқылы бу кемелеріне қолжетімділікті қамтамасыз етіп, мал, ағаш, жүн, тері және мүйізді Мельбурн нарығына тасымалдауға мүмкіндік берді. Митчелл өзені су тасқынына бейім, кейде Вай Юнг және Лакхнау сияқты қалаларды Бэрнсдейлден оқшаулап, мүлікке, егістік жерлерге және инфрақұрылымға елеулі зиян келтіреді. Соңғы кездегі ең ірі су тасқындары 1990 жылғы сәуірде және 2007 жылғы маусымда болды. Мұндай су тасқындары көбінесе Гиппсленд аймағындағы ауқымды ауа райы салдарынан туындайды, сондай-ақ Батыс Гиппсленд бассейніндегі Томсон және Эйвон өзендері сияқты басқа да өзендерде де су көтеріледі. Қосалқы өзендерде Австралиялық сұрбалықтың өте көп саны қоныстанған, ол Тұрақтылық және қоршаған орта департаментімен осал түр ретінде тіркелген және жоғары қорғау құндылығына ие.

Өзен дельтасының геологиясы

Митчелл өзенінің дельтасы – саусақты дельтаның классикалық түрі және осы типтегі жер бедерінің әлемдегі ең көрнекті мысалдарының бірі. Өзен Кинг көлінің батыс жағалауымен ағып, Игл Пойнт Блаффқа жеткен соң көлге шығысқа қарай бұрылады. Өзен көлмен қосылған жерде саздың аллювиалды шөгіндісінен өзен дельтасы пайда болған, жергілікті жерде оны саз тілдері дейді, олар көлге шығысқа қарай 8 километрден астам созылады. Осы процесте шөгінген саз ұзын, тар жолақтарды құрайды, олар көптеген километрге дейін созылады. Бұл саз соңғы 10 000 жылдың ішінде, соңғы мұз дәуірі аяқталғаннан кейін және Гиппленд көлдерін су басқан теңіз деңгейінің көтерілуі салдарынан, өзеннің ағысы баяулағанда саз жағалауларын немесе аралдарды қалыптастыру үшін жиналды. Геологтар осы жерді халықаралық маңызы бар орын деп таныды, ол Мексика шығанағындағы Миссисипи өзенінің саз тілдерінен кейін екінші орында тұрады. Митчелл өзенінің саз тілдері көлдегі тұздылықтың артуынан туындаған эрозияға ұшырап, өсімдіктердің өлуіне себеп болады. 1889 жылы көлге кіреберіс арнасын жасау және оны күтіп-ұстау, су жиналатын алаптардан суды алу және құрғақшылық кезінде жауын-шашынның азаюы көлдегі тұздылықты арттырды. Қамыстың жойылуы, малдың өзен жағалауларында жайылуы, балық аулаушылардың және қайықтардың шаюы да эрозияға себеп болады. Өзенге жақын батпақтар су құстарының көптеген түрлеріне, соның ішінде көшпенді құстарға дайын тұрады және білім беру және түсіндіру мақсатында пайдаланылады. Гиппленд көлдерін қоршаған ылғалды жерлер Рамсар конвенциясы бойынша халықаралық маңызы бар деп тіркелген.