Кіріспе

Ливандық көшіп келушілердің ұрпақтары

Ливандық диаспора – Ливаннан көшіп, қазір басқа елдерде тұратын ливандық көшіп келушілер мен олардың ұрпақтарын білдіреді. Ливаннан тыс жерде тұратын ливандықтардың саны ел ішінде тұратындардан көп (5,3 миллион азамат). Диаспора құрамына христиандар, мұсылмандар, друздар және яһудилер кіреді. Христиандардың тегі бірнеше көшін толқындарына байланысты, олар 1860 жылғы Осман империясындағы Ливан қақтығысынан кейін басталған көшпенділікпен тікелей байланысты. Қазіргі ливандық азаматтық заңына сәйкес, ливандық диаспора Ливанға автоматты түрде оралу құқығына ие емес. Ливандық диаспора қауымдастықтарындағы әртүрлі деңгейдегі ассимиляция және этникалық аралас некелердің жоғары деңгейі, діни нанымына қарамастан, көптеген ливандық диаспора өкілдерінің балаларына араб тілін жетік меңгерте алмауына себеп болды, бірақ олардың көпшілігі ливандық ұлттық өзіндігін сақтайды. Ливандықтардың көшіп кетуіне азаматтық соғыстар, Израиль мен Сирияның Ливанның тәуелсіздігі мен жеріне жасаған шабуылдары, саяси және экономикалық дағдарыстар сияқты бірнеше фактор себеп болды. Ең ірі диаспора Бразилияда, 5-7 миллион адамды құрайды, одан кейін Колумбия мен Аргентинада, әрқайсысында шамамен 1-3 миллион адам тұрады.

Демография

Нақты деректер болмаса да, диаспораның саны шамамен 4-тен 14 миллионға дейін жетеді, бұл 2020 жылы Ливанның ішкі халқының 4,6 миллионнан астам азаматынан әлдеқайда көп.

Тарих

Ливан диаспорасы әрқашан Ливан мемлекетінің институционалдық байланыстар құру үшін бағытталған мақсаты болды. 1960 жылы президент Фуад Чехабтың басшылығымен Дүниежүзілік ливандық мәдени одақ құрылды. Франция ливандық диаспорасы үшін әрқашан маңызды бағыт болды, себебі Ливан бұрын француз колониясы болған және Ливанда француз тілі кеңінен қолданылады. Ливан диаспорасы тарихи түрде саудамен байланысты болғанымен, соңғы кезде Ливан азамат соғысымен байланысты, көптеген ливандықтар Батыс елдеріне эмиграциялады. Экономикалық мүмкіндіктерге байланысты көптеген ливандықтар Араб әлемінде, әсіресе Сауд Арабиясы және Кувейт сияқты Парсы шығанағының араб мемлекеттерінде жұмыс істеді. Америка ливандықтардың көшіп-қонуы үшін ұзақ жылдардан бері маңызды бағыт болып табылады, ливандықтар кейбір елдерге кем дегенде тоғызыншы ғасырда келген. Таяу Шығыстан тыс жерлердегі ливандықтардың ең ірі шоғырлануы Бразилияда, онда кейбір деректерге сәйкес, кем дегенде 6 миллион бразилиялық ливандық тегінен шыққан, бұл Бразилиядағы ливандықтардың саны Ливанның жалпы халқынан асып түседі. IBGE 2008 жылы Амазонас, Параиба, Сан-Паулу, Рио-Гранде-ду-Сул, Мату-Гросу және Федералдық округтарын қамтыған зерттеуде, ақ нәсілді бразилиялық респонденттердің 0,9%-ы өздерінің туыстарының Таяу Шығыстан екенін айтты. Латын Америкасының басқа да аймақтарында, соның ішінде Аргентина, Колумбия, Доминикан Республикасы, Парагвай және Венесуэлада да ірі ливандық қауымдастықтары бар. Көптеген ливандықтар АҚШ, Австралия, Франция, Канада, Ұлыбритания, Оңтүстік Африка және Еуропалық Одаққа мүше елдерде ұзақ жылдар бойы тұрып келеді. Сонымен қатар, Біріккен Араб Әмірліктері мен Сингапурда, сондай-ақ Батыс Африкада, әсіресе Пил Сүйеті және Ганада да көптеген адамдар тұрады. 2008 жылы қабылданған заң 2013 жылдан бастап шетелдегі ливандықтарға Ливан сайлауында дауыс беруге мүмкіндік берді.

Кәсіпкерлік желілер мен экономикалық әсерлер

Ливандық кәсіпкерлер мен бизнесмендер әлемнің түрлі салаларында және жағдайларында үлкен табысқа жетті. Шетелдегі ливандықтар "бай, білімді және беделді" деп есептеледі. 2014 жылы шетелдегі ливандықтардың елдегі туыстарына жіберген ақшалай жіберімдері 8,9 миллиард долларды құрады, бұл ел экономикасының 18% болды. Алайда, диаспора мен Ливан халқы арасындағы одан әрі ынтымақтастық пен әріптестікке зор мүмкіндік әлі толық пайдаланылмады. Шетелдік тікелей инвестициялар ЖІӨ-нің 7% төмен, ал Ливан халқының шамамен жартысы жоғары білім алып жатыр. Тарихының барысында ливандық диаспора ливандық ұлттық ерекшелігін мүшелеріне көмектесу үшін берік желілер құруға пайдаланды. Уақыт өте келе, эмиграция ливандықтардың бүкіл әлемде "коммерциялық желілерін" қалыптастырды. Ливандық эмигранттар Ливан мен оның халқына қаржылық көмек көрсету, туристік сапарлар ұйымдастыру, жаңа бизнес ашу және сауда жасау арқылы маңызды үлес қосады.

Ливандық христиандардың танымал тұлғалары

Ливандық атақты ғалымдар: Питер Медавар (физиология және медицина бойынша Нобель сыйлығы), Элиас Кори (химия бойынша Нобель сыйлығы), Майкл Атия (Fields Medalist, математика), Майкл ДеБейки (медициналық инноватор), Мона Немер (Канаданың бас ғылыми кеңесшісі) және генетиктер Худа Зохби, Энтони Атала және Джоан Чори. Белгілі жазушылар: Уильям Питер Блатти, кинорежиссер Алекс Гарланд, Нассим Николас Талеб және сценарийшілер мен кино өндірушілер Джефф Джонс, Тони Томас, Рональд Шварь, Томас Лангманн, Марио Кассар және Майкл Тадрос. Ливан диаспорасының көрнекті өкілдері – президенттер мен вице-президенттер, мысалы, Мишель Темер (Бразилия), Хулио Теодоро Салем, Абдала Букарам, Альберто Дахик, Джамил Махуад (барлығы Эквадорда), Жакобо Маджлута Азар, Луис Абинадер (Доминикан Республикасы), Хулио Сесар Турбай (Колумбия), Альберто Абдала (Уругвай) және Марио Абдо (Парагвайдың қазіргі президенті). Басқа да танымал саясаткерлер: Ральф Надер, 2000, 2004 және 2008 жылдары АҚШ президенттігіне кандидат болған, Алекс Азар – қазіргі АҚШ денсаулық сақтау министрі, Спенсер Абрахам – бұрынғы АҚШ энергетика министрі, Марк Эспер – бұрынғы АҚШ қорғаныс министрі, Джон Суну – Ақ үй штабының бұрынғы бастығы, Даррел Исса – АҚШ саясаткері, Джордж Дж. Митчелл – АҚШ саясаткері және бейбітшілік елшісі, Чарли Крист – Флорида штатының губернаторы, Филип Хабиб – АҚШ саясаткері және бейбітшілік елшісі, саясаткер және автор Жанин Пирро, АҚШ өкілі Донна Шалала және Эдвард Сеага – Ямайка премьер-министрі. Әскери және ғарышкерлердің арасында АҚШ армиясының генералы Джон Абизайд, әскери-теңіз күштерінің мөрі және «Құрмет медалімен» марапатталған Майкл Монсур, сондай-ақ ғарышкер және Конгресс ғарыш медалімен марапатталған Криста МакАулиф бар. Компьютерлік ғалымдар: Ричард Рашид, Тони Фаделл және Жан Паоли. Ливандық тегі бар танымал бизнесмендер: Карлос Слим Хелу, Карлос Госн, Николас Хайек, Джон Дж. Мак, Жак Насер, Дебра Кафаро, Джозеф Дж. Джейкобс, Люси Салхани, Кевин О’Лири, Маркус Лемонис. Сондай-ақ, ойын-сауық индустриясының танымал өкілдері: Дэнни Томас, Марло Томас, Сальма Хайек, Шакира, Дженна Деван, Терренс Малик, Том Шэдиак, Тони Шалуб, Тиффани, Джим Бэкус, Джейн Видлин, Кристи МакНикол, Зои Салдана, Джеймс Стэйси, Кэтрин Кинер, Винс Вон, Эми Язбек, Христейн Хайдж, Скандар Кейнс, Джейс Норман, Морена Баккарин, Барбара Мори, Омар Шариф, Рикардо Дарин, Ксавье Долан, Дамиан Бичир, Пол Анка, Эмилио Стефан, Дрейкпен ұзақ жылдар жұмыс істеген және «Грэмми» сыйлығын алған продюсерлер Ноа «40» Шебиб және Оливер Эль-Хатиб, Альфредо Бохалил, «Оскар» сыйлығын алған композитор Габриэль Яред, гитаристтер Дик Дейл, Томми Болин және G. E. Смит, Арманд Ван Хелден, Тайлер Джозеф, Джек Баракат, Баззи, Томас Ретт, Патрик Жемайель, Мика, модельдер Ямила Диас Рахи, Даниэлла Сараиба және Зайра Нара; және спортшылар: Дуг Флути, Рони Сейкали, Маркос Багдатис, Патрик Марун, Джонни Мэнзиел, серферлер Келли Слейтер және Майя Габейра, Indy 500 жеңімпазы Бобби Рахал, FIFA Әлем чемпионатының рекордсмені Марио Загалло, шахмат гроссмейстері Дженнифер Шахаде және Олимпиада жүлдегерлері: Жордин Вибер, Флоренсия Хабиф, Мэтт Абуд және Тайса Дахер.

Ливандық тағамдар диаспорада

Ливан асханасы ливандық диаспорасының адамдары қоныстанған көптеген елдерде өте танымал және маңызды аспаздық дәстүр ретінде қалыптасты. Мысалы, Бразилия, Канада және АҚШ. Тағам тілі мәдени байланыс сезімін күшейтеді, бұл туралы әдеби талдаулар көрсетіп тұр. Ливандық диаспорасының әлемдегі барлық өкілдері үшін бұл олардың өзіндік ерекшелігін сақтауға және табыс табуға көмектесетін маңызды фактор болды.