Никарагуа халқы: 19 ғасырдағы еуропалық көші-қон, испан, неміс, итальяндықтардың қоныстануы, кофе өндірісіне үлес қосуы, араб қауымдастығы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Никарагуа халқы
People of Nicaragua
19 ғасырда Никарагуаға, негізінен Еуропадан, көші-қон толқыны болды. Әсіресе, Испания, Германия, Италия, Франция және Бельгиядан келген отбасылар жаңа өмір бастау үшін Никарагуаға көшіп келді. Оларға қоныстанбаған жерлерді игеру және жаңадан дамып келе жатқан кофе өнеркәсібінде жұмыс істеу үшін тегін жер, ақшалай сыйлықтар және басқа да жеңілдіктер берілді. Уақыт өте келе иммигранттар газеттер, қонақүйлер және банктер ашты. Никарагуада сириялықтар, армянтар, палестиналықтар, еврейлер және ливандықтардан құралған шағын Таяу Шығыс қауымдастығы да бар, олардың жалпы саны шамамен 30 000 адамды құрайды. Сондай-ақ, Шығыс Азиядан келген қытай қауымы да бар. Никарагуадағы қытай халқының саны шамамен 12 000 адам деп есептеледі. Қытайлықтар 19 ғасырдың соңында келді, бірақ екінші халық санағында (1920 жылы) 400 қытай азаматы тіркелгенге дейін бұл фактіге нақты дәлелдер болған жоқ.
In the 19th century Nicaragua experienced a wave of immigration, primarily from Europe. In particular, families from Spain, Germany, Italy, France and Belgium generally moved to Nicaragua to start a new life. They received free land, monetary incentives, and other perks in exchange for populating unsettled territories and working in the new growing coffee industry. In time immigrants were able to set up newspapers, hotels and banks. There is also a small Middle Eastern Nicaraguan community of Syrian, Armenian, Palestinian Nicaraguan, Jewish Nicaraguan, and Lebanese people in Nicaragua with a total population of about 30,000. There is also an East Asian community of Chinese. The Chinese Nicaraguan population is estimated at 12,000. The Chinese arrived in the late 19th century but were unsubstantiated until the second census (in 1920) revealed 400 people of the Chinese nationality.
Никарагуалықтар шетелде
Никарагуа, сондай-ақ Латын Америкасының басқа елдері де АҚШ-қа көшіп келудің ұзақ тарихына ие. Дегенмен, Никарагуа өңірде Коста-Риканы басты бағыт ретінде қабылдайтын жалғыз ел. Никарагуаның денсаулық сақтау сауалнамасына сүйенген бағалаулар, Никарагуа отбасыларының кем дегенде 11%-ында кем дегенде бір адам шетелде тұратынын көрсетті. Никарагуалықтардың шағын тобы Латын Америкасы, Еуропа, Канада, Қытай және Тайвань сияқты әлемнің көптеген басқа елдерінде де қоныстанған.
Nicaragua, as well as other Latin American countries, have a long history of migration to the United States. However, Nicaragua is the only country in its region to have Costa Rica as the primary destination. Estimates on the basis of the Nicaraguan Health Survey indicated that at least 11% of Nicaraguan households have at least 1 person residing abroad. Smaller numbers of Nicaraguans live in many other countries around the world such as other countries in Latin America, Europe, Canada, China and Taiwan among others.
Коста-Рикадағы никарагуалықтар
Никарагуалықтардың Коста-Рикаға көшіп келуі 19 ғасырдың ортасынан бері жүзеге асуда. Латын Америкасының басқа елдерінен өзгеше, никарагуалық мигранттардың басты бағыты – АҚШ емес, Коста-Рика. Коста-Рика халқының шамамен 9 пайызын (385 899-дан астам) никарагуалықтар құрайды; олардың бір бөлігі маусымдық жұмыс іздеп келіп, кейін өз елдеріне оралады. Коста-Рика мен Никарагуа 1998 жылы маусымдық көші-қонды реттеу туралы келісімге қол қойды; бұл келісім жұмысқа рұқсаты бар никарагуалықтарға Пан-Америка тас жолындағы Пенас-Бланкас батыс шекарасы арқылы Коста-Рикаға кіруге мүмкіндік береді. Коста-Риканың солтүстік бөлігінде 287 766 никарагуалық тұрады және бұл аймақтағы католик шіркеуі көшіп келген жұмысшылардың құқықтарын қорғау бойынша белсенді бағдарлама жүргізуде.
Nicaraguan migration to Costa Rica has occurred since the mid 19th century. Unlike other Latin American countries, Nicaraguan migrants' primary destination is not the United States, it is Costa Rica. An estimate 9% (more than 385,899) of the Costa Rican population is made up of Nicaraguans; some of them migrate for seasonal work opportunities and then return to their country. Costa Rica and Nicaragua signed an agreement regulating seasonal migration in 1998; it allows Nicaraguans with work permits to enter Costa Rica at the western border at Peñas Blancas on the Pan American Highway. In the northern part of Costa Rica there are 287,766 Nicaraguans and the Catholic Church in this area has an active program to protect the rights of migrant workers.
Тарих
Никарагуада 6000 жыл бұрын палеоиндейлер мекендегендігі мәлім. Бұл археологиялық дәлелдермен расталған, негізінен керамика және Сапатера аралында табылған, сондай-ақ Ометепе аралындағы петроглифтер сияқты вулкандық тастан жасалған мүсіндер арқылы. 15 ғасырдың соңында Батыс Никарагуада мәдени жағынан ацтектер мен майяның Мезоамерика өркениеттерімен, ал тілдік жағынан Мезоамерика тілдік аймағымен байланысты бірнеше түрлі жергілікті халықтар тұрды. Дегенмен, үш онжылдық ішінде бір миллионға жуық үнді халқының саны ондаған мыңға дейін азайды, себебі испандықтар әкелген аурулардан Батыс Никарагуадағы жергілікті халықтың шамамен жартысы қайтыс болды. Никарагуаның орталық аймағы мен Кариб теңізінің жағалауында негізінен Чибча тобына жататын, Оңтүстік Америкадан, әсіресе қазіргі Колумбия мен Венесуэладан көшіп келген жергілікті халықтар мекендеді. Бұл топтарға бүгінгі мискито, рама және сумо тайпалары кіреді, олар аң аулау, жинау, балық аулау және отырғызу-жару шаруашылығымен айналысып, көшпенді өмір салған. 1979 жылғы көтеріліс кезінде көптеген орта және жоғары табысқа ие отбасылар Никарагуадан кетіп қалды. 1980 жылдардағы Сандинист революциясы АҚШ-қа Никарагуадан босқындардың көптеген толқындарын әкелді, сондай-ақ ең ірі құжатталған иммигранттар ағынына себеп болды. Көптеген никарагуалықтар жақын орналасқан Коста-Рика және басқа елдерге де қашып кетті. 1979 жылдан 1988 жылға дейінгі жалпы құжатталған иммиграцияның 62 пайызы 1984 жылдан кейін орын алды.
It is known that Nicaragua was inhabited by Paleo Indians as far back as 6000 years. This is confirmed by archaeological evidences, mainly ceramics and statues made of volcanic stone like the ones found on the island of Zapatera and petroglyphs found on Ometepe island. At the end of the 15th century, western Nicaragua was inhabited by several different indigenous peoples related by culture to the Mesoamerican civilizations of the Aztec and Maya, and by language to the Mesoamerican Linguistic Area. However, within three decades an estimated Indian population of one million plummeted to a few tens of thousands, as approximately half of the indigenous people in western Nicaragua died of diseases brought by the Spaniards. The central region and the Caribbean coast of Nicaragua were inhabited by indigenous peoples who were mostly Chibcha related groups that had migrated from South America, primarily what is now Colombia and Venezuela. These groups include the present day Miskitos, Ramas and Sumos who lived a less sedentary life based on hunting and gathering, as well as fishing and performing slash and burn agriculture. During the 1979 uprising, many middle class and wealthy families left Nicaragua. The Sandinista revolution during the 1980s brought a wave of Nicaraguan refugees into the U. S., and the largest wave of documented immigrants. Many Nicaraguans also fled to nearby Costa Rica and other countries. Over 62 percent of the total documented immigration from 1979 to 1988 occurred after 1984.
Мәдениет және дәстүрлер
Никарагуа мәдениеті бай фольклор, музыка және діни дәстүрлермен ерекшеленеді, оған еуропалық мәдениет күшті әсер еткенімен, американдық үндер мен дәмімен толықтырылған. Никарагуа мәдениетін бірнеше ерекше бағыттар бойынша сипаттауға болады. Тынық мұхитының жағалауында Иберияның ықпалымен қалыптасқан мықты фольклор, музыка және діни дәстүрлер бар. Испанияның отарлауында болғандықтан, мәдениеті испан тілінде сөйлейтін басқа Латын Америка елдеріне ұқсас. Ал Атлантика жағалауы бұрын Британ протектораты болған. Осы аймақта ағылшын тілі әлі де басым, және испан мен жергілікті тілдермен қатар күнделікті қолданылады. Оның мәдениеті Кариб теңізіндегі Жамайка, Белиз, Кайман аралдары және Гондурас жағалауындағы Москито сияқты, бұрынғы немесе қазіргі Британ иелігіндегі елдердің мәдениетіне ұқсас. Тынық мұхитының жағалауындағы жергілікті тайпалар көбінесе метис мәдениетіне сіңірілген, бірақ Кариб теңізінің жағалауындағы жергілікті халық өзінің ерекшелігін сақтап қалған. Никарагуа музыкасы – жергілікті және еуропалық, әсіресе испандық ықпалдың үйлесімі. Музыкалық аспаптарға маримба және Орталық Америкада кең таралған басқа да аспаптар жатады. Никарагуа маримбасын орындаушы тізесіне қойып, аспапты ұстап ойнайды. Оған көбінесе бас скрипка, гитара және гитаррилла (мандолинаға ұқсас кішкентай гитара) сүйемелдейді. Бұл музыка әлеуметтік іс-шараларда фондық музыка ретінде орындалады. Маримба түрлі ұзындықтағы бамбук немесе металл түтікшелерге орналастырылған қатты ағаштан жасалған тақташалардан тұрады. Оны екі немесе төрт соққымен ойнайды. Никарагуаның Атлантика жағалауы елде кеңінен таралған, жанды және сезімтал би музыкасы – Palo de Mayo музыкасымен танымал. Бұл музыка әсіресе мамыр айында Пало-де-Майо фестивалінде қатты мерекеленіп тойланады. Никарагуада Гарифуна қауымы бар, олар Пунта деп аталатын танымал музыкасымен мәшһүр. Никарагуа әдебиетінің тарихы Колумбтан бұрынғы мифтер мен ауызша әдебиетке дейін жетеді, олар жергілікті халықтың дүниетанымын қалыптастырған. Осы әңгімелердің кейбіреуі әлі де Никарагуада белгілі. Латын Америкасының көптеген елдері сияқты, испан жаулап алушылары мәдениетке де, әдебиетке де ең көп әсер еткен. Никарагуа әдебиеті тарихи тұрғыдан испан тілінде сөйлейтін әлемде поэзияның маңызды көзі болды, Рубен Дарио сияқты халықаралық деңгейде танымал тұлғалар осы салаға үлкен үлес қосты. Ол Никарагуаның ең маңызды әдеби тұлғасы саналады және 19 ғасырдың соңындағы модернизм әдеби қозғалысын жетекшілік еткені үшін «Модернизм әкесі» деп аталады. Басқа әдеби тұлғаларға Эрнесто Карденаль, Джоконда Белли, Кларибель Алегриа және Хосе Коронель Уртехо жатады. El Güegüense – сатиралық драма және Колумбтан бұрынғы Никарагуаның алғашқы әдеби туындысы. Ол Латын Америкасының отарлық дәуіріндегі ерекше туындылардың бірі және Никарагуаның музыка, би және театрты біріктіретін фольклорлық шедевр ретінде қарастырылады. Бұл оқиға көптеген ғасырлардан кейін 1942 жылы кітап түрінде жарық көрді.
Nicaraguan culture has strong folklore, music and religious traditions, deeply influenced by European culture but enriched with Native American sounds and flavors. Nicaraguan culture can further be defined in several distinct strands. The Pacific coast has strong folklore, music and religious traditions, deeply influenced by Iberian. It was colonized by Spain and has a similar culture to other Spanish speaking Latin American countries. The Atlantic coast of the country, on the other hand, was once a British protectorate. English is still predominant in this region and spoken domestically along with Spanish and indigenous languages. Its culture is similar to that of Caribbean nations that were or are British possessions, such as Jamaica, Belize, The Cayman Islands, and the Mosquito Coast of Honduras. The indigenous groups that were present in the Pacific coast have largely been assimilated into the mestizo culture, however, the indigenous people of the Caribbean coast have maintained a distinct identity. Nicaraguan music is a mixture of Indigenous and European, especially Spanish, influences. Musical instruments include the marimba,and others common across Central America. The marimba of Nicaragua is uniquely played by a sitting performer holding the instrument on his knees. He is usually accompanied by a bass fiddle, guitar and guitarrilla (a small guitar like a mandolin). This music is played at social functions as a sort of background music. The marimba is made with hardwood plates, placed over bamboo or metal tubes of varying lengths. It is played with two or four hammers. The Atlantic coast of Nicaragua is known for a lively, sensual form of dance music called Palo de Mayo which is very much alive all throughout the country. It is especially loud and celebrated during the Palo de Mayo festival in May. The Garifuna community exists in Nicaragua, known for its popular music called Punta. Literature of Nicaragua can be traced to pre Columbian times with the myths and oral literature that formed the cosmogonic view of the world that indigenous people had. Some of these stories are still know in Nicaragua. Like many Latin American countries, the Spanish conquerors have had the most effect on both the culture and the literature. Nicaraguan literature has historically been an important source of poetry in the Spanish speaking world, with internationally renowned contributors such as Rubén Darío who is regarded as the most important literary figure in Nicaragua, referred to as the "Father of Modernism" for leading the modernismo literary movement at the end of the 19th century. Other literary figures include Ernesto Cardenal, Gioconda Belli, Claribel Alegría and José Coronel Urtecho, among others. El Güegüense is a satirical drama and was the first literary work of pre Columbian Nicaragua. It is regarded as one of Latin America's most distinctive colonial era expressions and as Nicaragua's signature folkloric masterpiece combining music, dance and theater. The story was published in a book in 1942 after many centuries.
Тіл
Испан тілінде ел халқының шамамен 90% сөйлейді. Никарагуада Восео түрі Орталық және Оңтүстік Американың басқа елдеріндегідей, Гондурас, Аргентина, Уругвай немесе Колумбияның жағалауында кең таралған. Латын Америкасының әртүрлі аймақтарында испан тілінің көптеген диалектілері бар, ал Никарагуада Никарагуа испан тілінің диалектісі қолданылады. Кариб теңізінің жағалауында көптеген афро-никарагуалықтар мен креолдар ағылшын және креол ағылшын тілдерін туған тілдері ретінде қолданады. Кариб теңізінің жағалауында көптеген жергілікті халықтар өздерінің ана тілдерінде сөйлейді, мысалы, мискито, сумо, рама және гарифуна тілдерінде. Сонымен қатар, Никарагуадағы неміс, қытай және палестиналықтар сияқты этникалық топтар испан және/немесе ағылшын тілдерін қолдана отырып, өздерінің ата-бабаларының тілдерін сақтап келді, бұл тілдер азшылық тілдері болып табылады. Аталған азшылық тілдердің ішінде қытай, араб, итальян және неміс тілдері бар. Тіл мен айтылуы аймаққа қарай өзгереді. Кейбір никарагуалықтар "vos" сөзін соңында қатаң "s" дыбысымен айтады. Елдің орталық бөлігінде, Боако сияқты аймақтарда "vos" сөзі "s" дыбысысыз айтылады. Нәтижесінде, француз тіліндегі "vous" және итальян тіліндегі "voi" сияқты "vo" дыбысы шығады. Никарагуада барлығы 4 жойылып кеткен тіл бар. Сондай-ақ, лингвистер үшін Никарагуаның қол тілі ерекше қызығушылық тудырады.
Spanish is spoken by about 90% of the country's population. In Nicaragua the Voseo form is common, just as in other countries in Central and South America like Honduras, Argentina, Uruguay or coastal Colombia. Spanish has many different dialects spoken throughout Latin America, Nicaraguan Spanish is the dialect spoken in Nicaragua. In the Caribbean coast many afro Nicaraguans and creoles speak English and creole English as their first language. Also in the Caribbean coast, many Indigenous people speak their native languages, such as the Miskito, Sumo, Rama and Garifuna language. In addition, many ethnic groups in Nicaragua, such as the German Nicaraguans, Chinese Nicaraguans and Palestinian Nicaraguans, have maintained their ancestral languages, which are minority languages, while also speaking Spanish and/or English. These minority languages include Chinese, Arabic, Italian, and German, among others. The language and pronunciation varies depending on region. Some Nicaraguans pronounce the word vos with a strong s sound at the end. In the central part of the country, regions like Boaco pronounce vos without the s sound at the end. The result is vo, similar to vous in French and voi in Italian. Nicaragua has a total of 4 extinct languages. Nicaraguan Sign Language is also of particular interest to linguists.
Таңбалар
Никарагуаның туы 1971 жылғы 27 тамызда қабылданды. Ол Орталық Америка Біріккен Штаттарының туы негізінде жасалған. Екі көк жолақ Тынық мұхиты мен Атлант мұхитын көрсетеді, ал ақ түс бейбітшілікті символдайды. Заманауи түсіндірулерге сәйкес, көк түс әділеттілік пен адалдықты, ал ақ түс ізгілік пен тазалықты білдіреді. Елтаңбада теңдікті көрсететін теңқабырлы үшбұрыш бейнеленген. Үшбұрыштың ішінде федерацияның бес мүшесін символдайтын бес жанартау бар. Сондай-ақ үшбұрышта еркіндік пен бейбітшіліктің белгілері – қызыл фригиялық бас киім, ақ сәулелер мен көкжиек суреттелген.
The flag of Nicaragua was adopted on August 27, 1971. It is based on the flag of the United States of Central America. The two blue stripes represented the Pacific Ocean and Atlantic Ocean; while white symbolizes peace. A modern interpretation indicates that the color blue symbolizes justice and loyalty; while the color white represents virtue and purity. The coat of arms features an equilateral triangle which represents equality. Inside the triangle are five volcanoes, which represent the five members of the federation. The triangle also contains symbols of liberty and peace which is represented by a red Phrygian cap, white rays and a rainbow.