Америка Азамат Соғысы: Уайтстоун Хилл шайқасы

Кіріспе

Америка Азамат соғысының шайқасы

Уайтстоун-Хилл шайқасы (дакоталықтар бұл оқиғаны Уайтстоун-Хилл қырғыны деп атайды) – Дакота аймағындағы сиу немесе дакота халқына қарсы 1863 жылғы әрекеттердің шешімі болды. Бригад генерал Альфред Салли 3 қыркүйекте ауылға шабуыл жасады. Ауылдағы американдықтар (олар жазықтықтар халқы деп те аталады) – янктонай, санти және тетон (лакота) сиулары. Салли 300-400 сиуды – әйелдер мен балаларды қоса алғанда – өлтірді, жаралады немесе тұтқынға алды. Бұл шара салдарынан шамамен 4000 санти Миннесотадан Дакота аймағына қашып өтті, онда олар янктонай, янктон және лакота немесе тетон сиуларының басқа топтарымен бірікті. Сиу жауынгерлері Миннесотадағы азаматтық және әскери нысандарға ұсақ шабуылдар жасауды жалғастырды. 1863 жылдың ортасында генерал Джон Поуп басқаратын АҚШ армиясы Миннесота штатында шығыс Дакота аймағындағы сиу халқына қарсы екі ірі әскери экспедиция ұйымдастырды. Экспедициялардың мақсаты – 1862 жылғы соғыстың қайталануын болдырмау, шығыс Дакотада ақ халықтың қоныстануын ынталандыру және Миссури өзені арқылы Монтананың алтын кен орындарына қол жеткізуді қорғау еді. Бригад генерал Генри Хейстингс Сибли операцияның екі бағытының біріне жетекшілік етті. Ол 2000 сарбазды Миннесотадан Миссури өзеніне дейін жер арқылы жеткізіп, шілде айында Сиулармен Биг-Маунд, Өлген Бұқа Көлі және Стоуни-Лейк шайқастарында шайқасты. Сиблидің әскері Сиуларды Миссури өзенінің батыс жағына ығыстырып, олардың көптеген мүліктерін, соның ішінде қысқа арналған шұжық пен көптеген киіз үйлерін жойды. Операцияның екінші бағытын Сулли басқарды, ол 1200 адаммен Миссури өзенімен жоғары көтеріліп, Сиблимен кездесіп, екі күштің арасында Сиуларды талқандау керек еді. Өзендегі су деңгейінің төмендеуіне байланысты Сулли Миссури өзенімен кемемен көтерілуді кешіктірді. Тамыз айының ортасында Сулли қазіргі Бисмарк қаласының маңына келгенде, Сибли Миннесотаға оралған еді. Суллидің 1200 әскеріне полковник Дэвид Уилсон басқарған Айованың 6-шы атты әскері, полковник Роберт Фурнас басқарған Небрасканың 2-ші атты әскері, сондай-ақ сегіз таулық гаубицасы, барлаушылар мен керуен кірді. Суллидің әскері әдеттегі атты әскердің карабин тапаншаларының орнына ұзақ қашықтыққа арналған мылтықтармен қаруланды, бұл оларға көбінесе мылтық, оқпана және садақ-жебелермен қаруланған Сиуларға қарағанда айтарлықтай артықшылық берді. Осы уақытта Сибли қуған Сиулардың бір бөлігі Миссури өзенінен батысқа өтіп, қыстағы еттерін толықтыру үшін өзеннің шығыс жағына қайтып келді. 3 қыркүйекте Сулли көлге жақын жерде жақында өлтірілген бұқалардың көптеген қалдықтарын тапты, ал осы күні оның барлаушысы, сантидің аралас қанды ұлы Франк ЛаФрамбуаз 10 шақырымдай жерде 400 киіз үйден тұратын ауыл бар екенін хабарлады. ЛаФрамбуазды Сиу жауынгерлері қысқа уақытқа тұтқындады, бірақ босатты, бұл Сиулар шайқас іздемейтінін көрсетеді. Сулли майор Хаустың басқаруымен 300 сарбаздан тұратын 6-шы Айова батальонына лагерьді қоршауға және үндістердің кетуіне жол бермеуге бұйрық берді. Ол төрт ротаны жүк тасымалын күзетуге қалдырып, негізгі күштерімен сағатына 10 шақырым жылдамдықпен бір сағатта 10 шақырымдық қашықтықты басып өтті. Майор Хаус және оның 6-шы Айова батальоны үнді лагерін барлап, Сиблидің қосымша әскерлері келгенін күтіп тұрғанда, Сиулардың делегациясы ұн қаптан жасалған ақ тумен алға шықты, бейбітшілікке ұмтылғанын және аң аулауға ғана қызығушылық танытқанын мәлімдеді, сондай-ақ бірнеше басшыларын тапсыруға уағдаланды. Хаус нұсқау алмағандықтан, бүкіл үнді лагерінің шартты түрде берілуін талап етті. Ол үндістердің әйелдері лагерьті жинап, қашу үшін уақыт табуға тырысып жатыр деп күдіктенді. Хаус да күшейту күштері келгенше күтті. Янктонайлар, соның ішінде Кутхед тайпасы, лагерьдегі Сиу халқының ең көп саны болды, сонымен қатар санти, хункпапа (мүмкін, Ситтинг Булл деп аталатын көтеріліп келе жатқан басшы) және сихасапа немесе қара аяқ сиулары да болды. Сулли лагерьдегі жауынгерлердің саны шамамен 1500-ге жетеді деп есептеді. Бұл асыра айтылған сияқты. Әр киіз үйде 5-10 адам тұратын 400 киіз үй шамамен 2000-4000 адамды, соның ішінде 500-1000 ересек еркектерді, сондай-ақ әйелдерді, балаларды және қарттарды сыйдыра алады, олардың кейбіреулері Миссури өзенінің батысында қауіпсіздік үшін қалдырылған болуы мүмкін. Сиулар шайқаста 950 адам болғанын мәлімдеді.

The Battle of Whitestone Hill (known as Whitestone Hill Massacre by the Dakota) was the culmination of the 1863 operations against the Sioux or Dakota people in Dakota Territory. Brigadier General Alfred Sully attacked a village September 3–5, 1863. The Native Americans (also called Plains Indians) in the village included Yanktonai, Santee, and Teton (Lakota) Sioux. Sully killed, wounded, or captured 300 to 400 Sioux, including women and children, This caused about 4,000 Santee to flee from Minnesota to Dakota Territory where they united with other elements of the Yanktonai, Yankton, and Lakota or Teton Sioux. Sioux warriors continued to carry out small scale raids on civilian and military targets in Minnesota. In mid 1863, the United States Army under General John Pope in Minnesota mounted two large military expeditions against the Sioux in eastern Dakota Territory. The objectives of the expeditions were to prevent a renewal of the 1862 war, promote white settlement in the eastern Dakotas, and protect access to the Montana goldfields via the Missouri River. Brigadier General Henry Hastings Sibley commanded one of the two prongs of the operation. He led 2,000 soldiers overland from Minnesota to the Missouri River, fighting three battles in July with the Sioux at Big Mound, Dead Buffalo Lake, and Stony Lake. Although he did not inflict heavy casualties, Sibley's men pushed the Sioux to the western side of the Missouri River and destroyed much of their property including winter supplies of jerky and many of their tipis. The second prong of the operation was led by Sully who was supposed to ascend the Missouri River with 1,200 men, rendezvous with Sibley, and crush the Sioux between the two forces. Because of low water in the river, Sully was delayed in ascending the Missouri in steamboats. When Sully arrived in the vicinity of present day Bismarck, North Dakota in mid August, Sibley had already returned to Minnesota. Sully's 1,200 men included the 6th Iowa Cavalry, commanded by Colonel David Wilson, the 2nd Nebraska Cavalry, commanded by Colonel Robert Furnas, plus eight mountain howitzers, scouts and a wagon train. Sully's men were armed with long range rifles, rather than the usual cavalry carbines, which gave them a decided advantage over the Sioux, mostly armed with muskets, shotguns, and bows and arrows. Meanwhile, some of the Sioux Sibley had chased west across the Missouri River had returned to the east of the river to replenish their winter supplies of buffalo meat. Sully searched for the Indians toward the southeast On September 3, Sully found numerous remains of recently killed buffalo near a lake and that afternoon his scout, Frank LaFramboise, a mixed blood Santee, reported a village of 400 lodges 10 miles ahead. LaFramboise was captured briefly by a party of Sioux warriors, but released, a sign perhaps that the Sioux were not looking for a battle. Sully ordered his advance force, a battalion of the Sixth Iowa, numbering 300 men, under Major A. E. House to surround the encampment and to prevent the Indians from leaving. He left four companies to guard his supply train and then advanced with his main force at a gallop covering the 10 miles in one hour. While Major House and his battalion of the Sixth Iowa were scouting the Indian camp and waiting for Sibley to come forward with additional soldiers, a delegation from the Sioux advanced with a white flag constructed from a flour sack, claimed to be peaceful and only interested in hunting, and offered to surrender several of their chiefs. House, lacking instructions, demanded that the whole camp of Indians surrender unconditionally. He suspected that the Indians were stalling so the women would have time to pack up the camp and escape. House was likewise stalling until reinforcements arrived. Yanktonai, including the Cuthead band, were probably the most populous of Sioux peoples in the encampment which also contained Santee, Hunkpapa (possibly including a rising leader named Sitting Bull), and Sihasapa or Blackfoot Sioux. Sully believed the number of warriors in the encampment to be about 1,500. That seems exaggerated. Four hundred lodges with 5 to 10 persons per lodge would house 2,000 to 4,000 persons, including 500 to 1,000 adult males, some women, children, and aged probably having been left behind for safety west of the Missouri River. The Sioux claimed they had 950 men in the battle.

Шайқас

Салли кешкі сағат 6-да үлкен, шашыраңқы үнді лагеріне қарап тұрған жотаға келді. Ол өзінің 600-дан 700-ге дейінгі әскері ғана бар екенін анықтады. Ол сиулардың киіз үйлерін жинап, келе жатқанын көрді және индейлердің қашуға көбірек бейім екенін түсінді. Саллидің мақсаты – индейлерді «қоршауға алу» болды, ол өз күштерін олардың қашу жолдарын кесіп, ауылға шабуыл жасау үшін орналастырды. Ол полковник Уилсонды және 6-Айова полкін оң қанатына, ал полковник Фурнасты және 2-Небраска полкін сол қанатына жіберіп, бірнеше шатқалдарды басып алды, бұл сиуларға сарбаздардан жасырынуға және қашуға мүмкіндік берді. Екі жағынан да қорғалған Салли үш ротамен және артиллериямен қарсылықсыз лагерьге қарай жылжиды. Екі бас, Кішкентай Бас және Үлкен Бас, сондай-ақ олардың 150-ге жуық ізбасарлары басылды. Соғыс алаңының тығыздығы мен шатақтығына байланысты Салли артиллериясын қолдана алмады. Көптеген сиулар 6-Айова және 2-Небраска арасында қалды, Айова сарбаздары жаяу алға жылжып, сиуларды Небраскалықтарға итеріп жіберді, олар индейлермен 60 метрлік қашықтықта атыс жасады. Алайда, қараңғылық жақындағанда, 6-Айова полкінің полковнигі Уилсон бір батальонмен ойсыз шабуылға бұйрық берді. Бірақ, ол кейбір сарбаздарына қаруларын дайындауға бұйрық бермеді, ал сиулардың қатты атысы атты әскердің аттарын шашыратып, шабуылдың сәтсіз аяқтауына себеп болды. Батальон кері шегініп, жаяу қорғаныс позициясын алды. Сол жақта полковник Фурнас та өз Небраскалықтарын қорғаныс позициясына қайтарды, достардың атысынан қорқып, қараңғылықта сарбаздарының бақылауын жоғалтты. Сарбаздар ауыр түнді өткізді, «индейлер майданды тонады және өлген сарбаздардың басын алды; әйелдер айқайлап, зар еңіреп жатты», ал жарақат алған сарбаз көмек сұрап айқайлады, бірақ сарбаздар оны қорғаныстан шығаруға тырысатын әрекет деп ойлады. Олар оны келесі күні таңертең тірі тапты, бірақ ол индейлердің салған жараларынан өліп барады. Сиулар қараңғыда қашып кетті. Келесі күні таңертең лагерьде өлгендер мен бірнеше жоғалған балалар мен әйелдерден басқа ешкім қалмады. Салли қашқан сиуларды іздеу үшін патрульдер жіберді, бірақ олар аздаған индейлерді ғана тапты. Салли лагерьде тасталған барлық индей мүліктерін өртеп жіберуге бұйрық берді. Бұған 300 киіз үй және 400-500 мың фунт құрғақ бизон еті, индейлердің қысқы қоры және 1000 сойылған бизонның өнімі кірді. 5 қыркүйекте Саллидің сарбаздары сиулармен тағы да кездесті. Лейтенант Чарльз В. Холл басқаратын 27 сарбаздан тұратын патруль Уайтстоун-Хиллден он бес шақырым жерде шамамен 300 сиуға тап болды. Индейлер сарбаздарды Сиблидің лагеріне дейін қуып жетіп, алтысын өлтіріп, біреуін жаралады. Саллидің жоғалғандары шамамен 22 қаза тапқан және 38 жараланған адамды құрады. Сиулардың қаза тапқандары мен жараланғандарының нақты саны белгісіз, олардың саны 100-ден 300-ге дейін, соның ішінде әйелдер мен балалар да бар. Тұтқынға алынған сиулардың саны 156 болды, оның ішінде 32 ересек еркек. Индейлердің деректерінде Уайтстоун-Хиллді қырғын деп атап, Салли бейбіт лагерьге шабуыл жасап, көптеген әйелдер мен балаларды өлтіргенін, сондай-ақ Саллидің жасағы тамақ, жабдықтар мен тұрғын үйлерді әдейі жойғанын айтады.

Sully arrived about 6 p. m. on the ridge overlooking the large, much dispersed Indian encampment. He estimated that only 600 to 700 of his men were present. He saw the Sioux packing up their tipis and departing and concluded that the Indians were more inclined to flee than fight. Sully's objective was to "corral" the Indians and he deployed his force to cut off their escape routes and to advance on the village. He sent Colonel Wilson and the 6th Iowa to his right flank and Colonel Furnas and the 2nd Nebraska to his left to occupy several ravines which offered the Sioux an opportunity to conceal themselves from the soldiers and escape. Covered on both flanks, Sully with three companies and artillery advanced into the encampment without serious opposition. Two chiefs, Little Head and Big Head, and about 150 of their followers surrendered. Because of the close quarters and chaotic nature of the battlefield, Sully was unable to use his artillery. Many of the Sioux were caught between the Sixth Iowa and the Second Nebraska, with the Iowa soldiers advancing on foot and pushing the Sioux into the arms of the Nebraskans who exchanged fire with the Indians at a range of only 60 yards. With darkness approaching, however, Colonel Wilson of the Sixth Iowa ordered an ill advised mounted charge with one battalion. However, in his haste he failed to order some of his men to load their weapons and heavy fire from the Sioux caused the cavalry horses to bolt and the charge to break down. The battalion fell back and took up defensive positions on foot. On the left, Colonel Furnas also withdrew his Nebraskans to a defensive position, fearing friendly fire and losing control of his soldiers in the increasing darkness. The soldiers spent a harrowing night, "the Indians pillaged the battlefield and scalped the dead soldiers; squaws were screaming and wailing" and a wounded soldier screamed for help but the soldiers thought he was a decoy to lure them out of their defenses. They found him next morning, still alive but dying from lacerations inflicted by the Indians. The Sioux escaped in the darkness. The next morning the camp was empty of Indians except for the dead and a few lost children and women. Sully sent out patrols to attempt to locate the fleeing Sioux but they found few Indians. Sully ordered all the Indian property abandoned in the camp to be burned. This included 300 tipis and 400,000 to 500,000 pounds of dried buffalo meat, the winter supplies of the Indians and the product of 1,000 butchered buffalo. On September 5, Sully's soldiers had another encounter with the Sioux. A patrol of 27 soldiers commanded by Lt. Charles W. Hall encountered an estimated 300 Sioux about fifteen miles from Whitestone Hill. The Indians chased the soldiers back to Sibley's camp, killing six and wounding one. Sully's casualties were approximately 22 killed and 38 wounded. No reliable estimates of Sioux killed and wounded are available, with estimates ranging from 100 to 300, including women and children. Captured Sioux totaled 156, including 32 adult males. Indian sources often call Whitestone Hill a massacre with Sully attacking a peaceful camp, killing a large number of women and children, and concur that Sully's band deliberately destroyed substantial food supplies, equipment, and living shelters.

Салдары

Аттары мен қашырларының нашар күйі және жеткіліксіз жабдықтарының салдарынан Салли сиуларды қууға мүмкіндік алмады. Ол 6 қыркүйекте Уайтстоун-Хиллден шығып, әскерін қазіргі Оңтүстік Дакота штатындағы Форт-Пьерге жеткізді. Жақын маңда ол Салли форты деп аталған тағы бір бекініс салды, онда оның бір бөлігі қыстауға орналасты. Бұл 1864 жылы сиуларға қарсы жаңадан операция жүргізуге және Киллдер тауы шайқасына әкеп соқты. Саллидің жорығы кейбір сиуларды кедейлікке түсірді, бірақ Шығыс Дакотадағы үнді қаупін жою мақсатына жете алмады. Standing Rock Sioux тайпасының тарихшысы ЛаДонна Батыр Буль Аллард, оқиғадан кейін АҚШ әскерлері бірнеше күн бойы сиуларды қуауды, мазалауды және өлтіруді жалғастырғанын мәлімдейді. Миннесота штаты барлық сиуларды, тіпті 1862 жылғы Дакота соғысына қатыспағандарын да, сондай-ақ достық Виннебаго тайпасын де қуғынға түсірді. Штат сиуларға тиесілі барлық жерді тәркілеп, сатты. Көп ұзамай, тек ақтардың адал серігі болған 25 сантиге ғана штат аумағында тұруға рұқсат берілді.

Уайтстоун Хилл мемлекеттік тарихи орны

Солтүстік Дакота мемлекеттік тарихи қоғамы Уайтстоун Хилл мемлекеттік тарихи орны ретінде шайқас алаңының бір бөлігін қорғайды. Осы орында шайқасқа арналған шағын мұражай, екі ескерткіш – біреуі қаза тапқан үндістерді құрметтеу үшін, екіншісі шайқаста мерт болған сарбаздарды еске алу үшін, сондай-ақ демалыс алаңы бар. Орын маусымдық түрде ашық. Whitestone Hill Battlefield Historical Society (WHBHS) коммерциялық емес ұйымы Солтүстік Дакота мемлекеттік тарихи қоғамымен бірлесіп, Уайтстоун Хилл шайқас алаңында сақтау және түсіндіру жұмыстарын қолдайды.