Кіріспе

Бокс жарысы

Шакон мен Лимон сериясы – америкалық Бобби Шакон (1951–2016) және мексикалық Рафаэль Лимон (1954 жылы туған) арасындағы төрт бокс жекпе-жегі. Бұл спорт тарихындағы атақты қарсыластық болды. Көптеген спорт тарихшылары Шакон–Лимонды бокстағы ең қатал қарсыластықтардың бірі деп санайды, мысалы, Али–Фрейзер, Али–Нортон, Баррера–Моралес, Васкес–Р. Маркес, Гатти–Уорд, Луи–Шмелинг, Дюран–Де Хесус, Леонард–Дюран, Леонард–Хирнс және Пакьяо–Ж.М. Маркес сияқты. 1975 жылы Лимон он раундтық шешіммен жеңіске жетті. 1979 жылғы жекпе-жек жетінші раундтағы қасақана бас соққыдан кейін техникалық тең деп жарияланды. 1980 жылы Шакон он раундтық дауыс беру арқылы жеңіске жетті. 1982 жылы Шакон тағы да жеңіске жетті, он бес раундтың соңғы секундтарында Лимонды нокдаунға жіберіп, он секунд қалғанда жеңіске жетті.

Кіріспе

Бұл жекпе-жектерді зерттеу үшін Мексикада тұратын мексикалықтар мен мексикалық американдықтар (чиканолар немесе теханолар) арасындағы қарым-қатынастардың тарихын қарастыру қажет. Чакон – чикано, ол Калифорнияда туып өскен. Лимон Мексикадан. Оңтүстік-батыстағы Аризона, Нью-Мексико, Техас, Невада және Калифорния штаттары бұрын Солтүстік Мексиканың бір бөлігі болған, ал Мексика-Америка соғысынан кейін АҚШ осы аймақтарды басып алғанға дейін солай болды. АҚШ Мексикамен шектесетін штаттарды басып алған кезде, бұл аймақта испандар басымдық құрды. Осының салдарынан көптеген мексикалық отбасылар пайда болды. АҚШ иелікке алғаннан кейін (Аризона мен Нью-Мексико 1912 жылы штаттарға айналды), осы штаттарда тұратын мексикалықтардың кейін туған балалары заңды түрде мексикалық американдықтар немесе мексикалық тегі бар американдықтар болып саналды. Кейіннен ескеру қажет болатын басқа да факторлар туындады. Мысалы, Голливуд дәуірінің пайда болуын ескеру керек. Голливуд Калифорнияда орналасқандықтан және киноиндустрия Голливудты өркендеген қалаға айналдырғандықтан, көптеген испандар, мексикалықтар да, басқа елдерден келген испандар да Калифорнияда сәттілікке жетіп көруге тырысты. Алайда, Голливудтың алғашқы фильмдері мексикалықтарға қатысты расистік терминді пайдалануға себепкер болды: испандарды қорлаған "greaser" деген сөз 1911 жылғы "Тони the Greaser" фильмінде алғаш рет қолданылды, содан кейін 1914 жылғы "The Greaser's Revenge" және 1918 жылғы "Guns and Greasers" фильмдерінде пайда болды. XX ғасырдың басында АҚШ-қа келген испандар көбінесе фермаларда жұмыс істеді немесе басқа американдықтармен салыстырғанда қарапайым жұмыстар атқарды. Сол кезде АҚШ-та расизм кең таралған, Оңтүстікте тек қара нәсілділер ғана емес, көптеген батыс аймақтарындағы дүкендер, мейрамханалар мен қызмет көрсету орындары да испандарды бөліп-жарып қарады. Кейбір мекемелерде "Мексикалықтарға кірмеу" немесе "Мексикалықтарға қызмет көрсілмейді" деген жарнамалар ілінген, мысалы, сол кезеңде (Шығыс жағалау штаттарында да көптеген мекемелер Пуэрто-Риколықтарға қызмет көрсетуден бас тартты, "Пуэрто-Риколықтарға қызмет көрсілмейді" деген жарнамалармен). Бұл көптеген иммигранттарды, олардың көші-қон мәртебесіне байланысты қиындықтарға тап болғандықтан, балаларын дұрыс испан тілін үйренуге ынталандырмауға алып келген болуы мүмкін. Көші-қон мәселесі испандар үшін де маңызды болды (және әрқашан болды). Ағылшын тілін біраз үйренген және АҚШ-та заңды мәртебесі жоқ адамдар депортациядан қашу үшін, басқа себептермен қатар, ағылшын тілін қолданды. Латын Америкасының тұрғындары өздерінің испандық тарихымен мақтанады, сондықтан Мексика мен Латын Америкасының басқа елдерінің тұрғындары АҚШ-тағы испандардың неліктен көбінесе ағылшын тілінде сөйлейтінін түсінуге қиналды. Бұл кейде олардың өзара ренішіне әкелді. Мексикалық американдықтар көбінесе "чиканолар" деп, сондай-ақ "теханолар" деп аталды. Спорт көптеген испандар үшін АҚШ-қа көшіп келгеннен кейін экономикалық табыс табудың бір жолы болды. Әсіресе бейсбол мен бокс испандықтардың атақты спортшыларын шығарды. Латын Америкасында да жағдай осылай болды, бейсбол, бокс, футбол және кейінірек баскетбол испандар үшін жетістікке жеткен спорт түрлеріне айналды. Калифорнияда бокс испандардың сүйікті спорты болды. Арт Арагон – өте танымал чикано боксшысы, ол кейін Оскар Де Ла Хояға "Алтын бала" деген лақап атын мұра еткізді. 1940 жылдары батамвейт салмағы бойынша әлем чемпионы болған Мануэль Ортис осы салмақ бойынша ең көп титул қорғаған боксшы рекордын елу жылдан астам уақыт бойы сақтап келді. Осы уақытта Мексикада "Кид Ацтека" (Мексиканың алғашқы ұлттық бокс құдайы) сияқты боксшылар, содан кейін Чучо Кастильо мен Рубен Оливарес өркендеді. Лос-Анджелестегі Олимпиадалық арена Айлин Итонның қолдауымен мексикалық американдықтар мен мексикалық боксшылар үшін маңызды орынға айналды. Мексикалықтар мен мексикалық американдықтар арасындағы алғашқы жекпе-жектердің көптегісі осы жерде өтті. Боби Чакон мен Рафаэль Лимон 1970-ші жылдары боксқа келген кезде мексикалықтар мен мексикалық американдықтар/чиканолар арасындағы бокс бәсекелестігі қызу болды.

Бірінші жекпе-жек

Боби Чакон 1974 жылғы 7 қыркүйекте Лос-Анджелесте Альфредо Марканоны он раундта нокаутқа түсіріп, WBC әлем чемпионы атағын жеңіп алды (қауырсын салмағында). Ол 1975 жылғы 20 маусымда Лос-Анджелесте Оливареспен нокаутқа ұшырағаннан кейін бұл атағынан айырылды. Лимон сол кезде бокс әлемінде қарқынмен өсіп келе жатқан жұлдыз еді; ол Мексикада жақсы танымал боксшыға айналған. 1975 жылғы 7 желтоқсанда Мексиканың Бая-Калифорния штатындағы Мехикалидегі Плаза-де-Торос-Калафия аренасында Чакон мен Лимон арасындағы алғашқы жекпе-жек өтті. Екеуі де маңызды мүмкіндіктерді күтіп отырды: сол кезде екеуі де жартылай жеңіл салмақтағы титул үшін күресуге ниеттенді. Жекпе-жек басталысынан-ақ қарқынды өтті, Лимон мен Чакон бірден жылдам соққылар комбинацияларын орындады. Раундтар өте келе екі боксшы да жылдамдығын жоғалтпады: жақын арада шайқасып, екеуі де бір-біріне күшті соққылармен ұрды, көптеген бокс жанкүйерлерін оларды қайтадан кездесуге шақырып қалды. Бірінші жекпе-жекте нокауттар тіркелмеді, ал Лимон он раундтан кейін төрешілер шешімімен жеңіске жетті.

Екінші жекпе-жек

Чакон–Лимон II 1979 жылғы 4 сәуірде Лос-Анджелес мемориалдық спорт аренасында өтті. Екі боксшы да жас жеңіл салмақтағы боксшылар тізімінде болған. Кездесуде NABF супер қауырсын салмағы (жас жеңіл салмақта) титулы сарыпталып, одан да маңыздысы, WBC әлем чемпионы Алексис Аргуэлломен жұдырықтасу мүмкіндігі күтіліп тұрды (екі боксшы да Аргуэллоға осы титул үшін таласатын болды, Чакон никарагуалық боксшыдан жетінші раундта техникалық нокаутпен жеңілді, ал Лимон – он бірінші раундта техникалық нокаутпен). Чакон–Лимон II он екі раундқа жоспарланған, себебі аймақтық титул сарыпталып жатқан еді. Олардың екінші кездесуін кейбіреулер "бокс тарихындағы ең керемет реванш" деп сипаттайды. Чакон мен Лимон жанкүйерлерінің қосылған көпшілігінің алдында екі боксшы тағы да қаһарынан қалды. Жекпе-жек жеті раунд бойы екі тараптан да жақын арада соққылар алмасып, тартысты өтті. Алайда Чаконның Лимонға салған қасақана бас соққысы жекпе-жектің жетінші раундта тоқтатылуына әкеп соқты. Жекпе-жек соққының нәтижесінде емес, бас соққыдан тоқтатылғандықтан, жеңімпазды анықтау үшін үш төрешінің бағалары қарастырылды. Чакон баға бойынша көш бастап тұрған, алайда сол кездегі Калифорния ережелеріне сәйкес, егер бір боксшы баға бойынша алда болса, бірақ ол қасақана бас соққысын жасаса, онда кездесу тең деп танылады, осылайша жекпе-жек жеті раундтық техникалық теңестірілген деп жарияланды.

Үшінші жекпе-жек

Шакон–Лимон III кездесуіне дейін екі боксшы да Аргуэллодан жеңіліс көрген еді. Осы себепті, екі қарсылас үшін үшінші жекпе-жек – өмірлік маңызы бар, титул үшін күресте қалуға тиіс жекпе-жек деп санады. Шакон бұрын әлем чемпионы болғанмен, ол "әдемі өмірге" құмар еді, қауырсын салмақтағы әлем чемпионы болғанда сарай мен бірнеше "Бентли" көліктерін сатып алған; ол өзіне және отбасына одан да жақсы болашақ қамтамасыз ету үшін тағы бір әлем чемпионы атағын жеңуі керек деп ойлады. Ал Лимон әлем чемпионы болған емес. Аргуэллодан жақында жеңілген соң, ол рейтингтегі үміткер ретінде қалу үшін Шаконды қайтадан жеңуі қажет деп есептеді. Шакон–Лимон III жекпе-жегі 1980 жылдың 21 наурызында Лос-Анджелестегі "Форум" аренасында өтті. Екі қарсылас тағы да қарқынды айқас жүргізіп, күшті соққылар алмастырды және карьерасы барысында көрсеткен жекпе-жек стилінен бас тартпады. Шакон–Лимон III тағы бір тартысты жекпе-жек болды, соңғы раундтарға дейін ешкімнің басымдығы байқалмады. Нәтижеде, Шаконның соққылары Лимонның соққыларынан тиімдірек болды. Шакон он раундтан кейін қазылар шешімімен жеңіске жетіп, бұрынғы жеңілісі үшін кек алды.

Төртінші жекпе-жек

Шакон-Лимон арасындағы соңғы жекпе-жек, бәлкім, ең тартымдысы болды. Лимон WBC әлем чемпионы титулын жеңіл салмақта екі рет жеңіп алған еді. 1980 жылдың 11 желтоқсанында ол Венесуэлалық Идельфонсо Бетелмиді он бесінші раундта нокаутқа түсіріп, Аргуэлло босатқан титулға ие болды. 1981 жылдың 8 наурызында Корнелиус Боза Эдвардсқа он бес раундтық шешіммен жеңілгеннен кейін, 1982 жылдың 29 мамырында Эдвардсты жеңген Роландо Наварретеді он екі раундта нокаутқа ұшыратып титулды қайтарып алды. Шакон, оның арасында, бокспен айналысуын жалғастырып, бір күні тағы да әлем чемпионы болатынын армандады. Оның бокспен айналысуын жалғастыру шешімі, шамасы, оның бірінші әйелі Валория Шаконның Шакон-Лимон IV жекпе-жегінен бірнеше ай бұрын өзіне-өзі қол жұмсауына себеп болды. Валория Шаконның өзіне-өзі қол жұмсауы Бобби Шаконға күмәнді шабыт көзі болды; ол жекпе-жекті қайтыс болған әйеліне арнады. Шакон-Лимон IV екі боксшы арасындағы әлем чемпионы титулы салынған жалғыз жекпе-жек болды. Жекпе-жек 1982 жылдың 11 желтоқсанында Калифорния штатының Сакраменто қаласындағы Мемориалдық аудиторияда өтті. "Жылдың жекпе-жегі" деп жарияланды. Кит Джексон ринг жанынан комментарий берді, ал жекпе-жек ABC телеарнасының Wide World of Sports бағдарламасында тікелей эфирде көрсетілді. Лимон жекпе-жекті қарқынды бастап, алғашқы раундтарда басымдыққа ие болу үшін денеге соққылар мен жоғарғы соққыларды үйлестірді. Үшінші раундтың соңына 20 секунд қалғанда Лимон Шаконды теңдестіріп, сол жақ тік соққысымен нокдаун жасады. Шакон сегіз секундқа дейін саналды, бірақ жылдам тұрып, көп зардап шекпегендей көрінді. Алайда, осы раундтан кейін Шакон қайта оянды. Чемпионмен бетпе-бет соғысып, Шакон қарсыласының денесіне де соққы берді, ал қарқын Лимонға әсер ете бастады. Лимон, алайда, қарқынды күресін жалғастырды, ал оншы раундта Шаконды екінші рет жерге түсірді. Шакон, алайда, тағы да тұрып кетті. Содан кейін Шакон соңғы бес раундта қарқынды күреске шықты. Оның денеге берген соққылары Лимонға әсер етті, ол жекпе-жектің қалған уақытында кері шегіне бастады. Лимон барлық бұрыштардан соққы берсе де, Шакон соңғы раундтарда одан жоғары тұрып, екі боксшының ашулы айқасы кезінде Лимонды осылай жеңіп шықты. Он төртінші раундтың соңында жекпе-жек тағы да тең нәтижемен аяқталуға жақын болды. Жекпе-жектегі шешуші сәт соңғы раундтың соңына он секунд қалғанда болды, Шакон кенеттен оң соққымен Лимонның жаққа тигізіп, оны жерге жіберді. Лимон тұрса да, төреші міндетті түрде санау жүргізді, ал жекпе-жек жалғасуына рұқсат берілген кезде, жекпе-жек аяқталуына екі секунд қалды. Көрініп тұрғанындай, нокаут Шаконды екінші рет әлем чемпионы етті, ол әйелі мен отбасына уәде бергендей, судьялар Ангел Л. Гузман мен Тамотосу Томихара оған бір ұпайдан, тиісінше 142-141 және 141-140 есебімен жеңіс берді (бокста нокаут әдетте жекпе-жекшіге раундты да, судьяның есеп картасындағы қосымша ұпайды да береді, нокаут болмағанда Шакон жеңе алмас еді). Үшінші судья Карлос Падилла да 143-141 есебімен Шаконды жеңімпаз деп тапты. Шакон-Лимон IV жекпе-жегін танымал промоутер Дон Кинг ұйымдастырды, ол өткен түнде Лас-Вегаста Майкл Докс пен Майк Уивердің жекпе-жегін де ұйымдастырған және оның компаниясының (Don King Productions) логотипі Шакон-Лимон IV жекпе-жегіндегі ринг холстында маңызды орын алды.

Салдары

Шакон бір жылдан кейін титулды бос қалдырды; келісімшарттық келіспеушіліктерге байланысты ол үздік қарсыласы Хектор Камачомен жұдырықтасудан бас тартты, оның орнына WBA әлемнің жеңіл салмақтағы титулы үшін Рей Манчинимен жұдырықтасуды жөн көрді. Содан кейін Лимон бос WBC әлем титулы үшін Камачомен жұдырықтасып, үш мәрте әлемнің жартылай жеңіл салмақтағы чемпионы болу мүмкіндігіне ие болды. Лимон Камачоға бес раундта нокаутпен жеңілді. Шаконның өзі үшінші раундта Манчиниден нокаутпен жеңілді. Шакон-Лимон бәсекесінің соңғы беті екі боксшының арасындағы барлық нәрсені аяқтады деуге болады. Кейін Шакон алкогольге тәуелділік және ұлы Бобби-младшийдің қазасы сияқты бірқатар қиын жағдайларға тап болды. Ол рингте тапқан барлық ақшасынан және сатып алған мүлігінен айырылды. Ол боксшы деменциясымен ауырды және отбасымен бірге өмір сүрді. 2005 жылы Шакон Нью-Йорктің Канастота қаласындағы Халықаралық бокс даңқы залына енгізілді. Шакон 2016 жылдың 7 қыркүйегінде үйінде құлап қайтыс болды. Лимон тағы да титулға таласуға көптеген әрекет жасады, бірақ бұл мақсатына жете алмады. Шаконмен болған жекпе-жектерінің төртінші кездесуінен кейін ол көптеген жекпе-жектерінде жеңіліске ұшырады, оның ішінде Камачоға қарсы, Хулио Сезар Чавес, Роландо Наварретеге (1982 жылы Лимон жеңген жекпе-жектің қайталануы) және Роджер Мейвезерге қарсы айқастарында. Қазіргі уақытта Лимон Мексикада тұрады.