Кіріспе

Танзанияның қарулы күштері – Танзания Халық қорғаныс күштері (TPDF) – Танзания Біріккен Республикасының әскери күштері. Ол 1964 жылдың қыркүйегінде бұрынғы отарлық әскери күш, Танганьика винтовкасының бүлік көтергенінен кейін құрылды. Бастапқыда-ақ, жаңа ТХҚК-ның сарбаздарына олардың азаматтық бақылаудағы халық күштері екендігі сіңірілді. Көршілес кейбір елдерден өзгеше, Танзанияда ешқашан мемлекеттік төңкеріс немесе азаматтық соғыс болған емес. ТХҚК-ның миссиясы – Танзанияны және әрбір танзаниялықты, әсіресе халықты және олардың саяси идеологиясын қорғау. 2004 жылдан бастап әскерге шақырылғандар міндетті түрде 2 жыл қызмет етеді.

Тарих

1964 жылдың қаңтарындағы көтеріліс әрекетінен кейін, қолдағы армия таратылды. Жаңа әскерлік құрылым 1964 жылдың 25 қаңтарынан 26 сәуіріне дейін «Танганика әскери күштері» деп аталды. Танзания үкіметі бұрынғы британдық үлгінің тәуелсіз африкалық мемлекеттің қажеттіліктеріне сай емес екеніне тоқтады. Жаңа сарбаздар Танганьика Африкалық Ұлттық Одағы жастар қанатынан таңдалды. Танганьика мен Занзибар біріккеннен кейін, 1964 жылдың 27 сәуірінде әскер «Біріккен Республика әскери күштері» деп қайта аталды. Дегенмен, 1967 жылға қарай армияда төрт батальон болды. 1964 жылдан 1974 жылға дейін ТҚҚК-ға Сандхерсттегі Корольдік әскери академиясында оқыған Мишо С.Х. Саракикья басшылық етті. Ол 1964 жылы лейтенанттан бригадирге дейін өрледі және әскердің алғашқы қолбасшысы болды. 1974 жылы оның орнын генерал-майор Абдалла Твалипо басты. Твалипо 1975 жылы генерал-майор шенімен болды, бірақ 1978 жылға қарай генерал-лейтенантқа (Каплан, 1978, 249) және кейін толық генералға көтерілді. 1972 жылы Халықаралық стратегиялық зерттеулер институты (IISS) армия құрамында 10 000 адам, төрт жаяу әскер батальоны, 20 дана 59-шы үлгідегі негізгі ұрыс танкісі, 14 дана 62-ші үлгідегі жеңіл танк, бірнеше БТР-40 және БТР-152 бронетранспортерлері, советтік далалық артиллериясы және қытай минометтері бар екенін тіркеді. «Жабдық жетіспеді және барлық техника жарамды емес еді». 1978 жылдың қазан айында Уганда мен Танзания арасында соғыс басталды, бірнеше угандалық шабуылдар шекараны кесіп, Кагераға шабуыл жасады. Президент Джулиус Ньерре Танзанияға соғысқа толық жұмылдыруға бұйрық берді. Бірнеше апта ішінде Танзания әскерінің саны 40 мыңнан аспай, 150 мыңнан асты, оның ішінде шамамен 40 мың милиция және полиция, түрме қызметі мен ұлттық қызмет мүшелері болды. Желтоқсан айындағы шайқастар көбінесе шекара бойындағы «траншеялық соғысқа» дейін шектелді, олар кездейсоқ қақтығыстармен және әуе шабуылдарымен сипатталды. 1979 жылдың қаңтарының басында барлық угандалық әскерлер Кагерадан шығарылды. Ньерре Танзания әскерлерінің оңтүстік Уганданы басып алуы керек деп шешті, бұл Уганда әскерлерінің елде келтірген қиратуына кек алу және Уганда диктаторы Иди Аминге қарсы көтеріліс тудыру үшін қабылданды. Танзаниялықтар 1979 жылдың ақпан айының ортасында шабуылға шықты. Генерал-майор Дэвид Мусугури ТҚҚК-ның 20-шы дивизиясының қолбасшысы болып тағайындалды және Угандаға ілгерілеуді қадағалау міндеті жүктелді. Олар тұрақты түрде алға жылжып, ондаған угандалық сарбаздарды өлтіріп, олардың көптеген жабдықтарын жойды. Масака мен Мбарараны басып алғаннан кейін, ТҚҚК қайта ұйымдастыру үшін тоқтап тұрды. Силас Майунга генерал-майор болып тағайындалды және жаңадан құрылған «Жедел топқа» басшылық етті, бұл топ 206-шы бригада мен Минзиро бригадасынан тұрады және 20-шы дивизиядан жартылай тәуелсіз жұмыс істеуге тиіс болды. 20-шы дивизия Уганданың оңтүстік-шығысынан шығып, елдің маңызды нысандарына шабуыл жасағанда, Жедел топ келесі айларда Уганданың батысына қарай солтүстікке жылжып, қорғаныс шараларын жүргізіп жатқан угандалық әскерлермен шайқасты. 20-шы дивизия 11 сәуірде Кампаланы басып алып, Амин үкіметін құлатты. Кампаланың құлауы континенттің отаршылдық тарихынан кейін алғаш рет африкалық мемлекеттің басқа африкалық елдің астанасын басып алуы болды. Соғыс 1979 жылдың 3 маусымында аяқталды, Танзания әскерлері Судан және Заирмен шекаралас Уганда аймағын басып алғаннан кейін. Кейбір батыс әскери сарапшылары Танзанияның жеңісін Уганда армиясының күйреуімен байланыстырды, TҚҚК басқа африкалық армиялардың көпшілігінен жеңіліп қалар еді деп мәлімдеді. Басқалары TҚҚК-ның табысы африкалық әскери қабілеттіліктің алдыңғы жылдардағыдан айтарлықтай жақсарғанын көрсетті. ТҚҚК Танзанияға жаппай оралғанда, көптеген сарбаздар демобилизацияланбады, бұл халықтың күтуіне қайшы келді. Әскери қолбасшылар жаңа бөлімшелер мен дивизиялық штабтар құру арқылы соғыс уақытындағы әскердің кеңеюін тұрақты етуге тырысты. Кейбір әскери басшылар Танзанияның қиын қаржылық жағдайына наразылық білдірді, ал елдің экономикасы күйзеліске ұшырады, нәтижесінде ТҚҚК көптеген қосымша бөлімшелерді таратуға мәжбүр болды. Дегенмен, ТҚҚК тұрақты әскерде көптеген офицерлерді сақтап, егер оларды қайтадан қызметке шақыру қажет болса, оларды милицияға басшылық етуге пайдалануға болатынын ескерді. Соғыстан кейінгі ТҚҚК-ның мөлшері соғысқа дейінгі мөлшерден үлкен болды. 1992 жылы IISS армия құрамында 45 000 адам (шамамен 20 000 сарбаз), 3 дивизия штабы, 8 жаяу әскер бригадасы, бір танк бригадасы, екі далалық артиллерия батальоны, екі зениттік артиллерия батальоны (6 батарея), екі миномет, екі танкқа қарсы батальон, бір инженерлік полк (батальон деңгейінде) және SA-3 және SA-6 зымырандары бар бір зениттік зымыран батальоны бар екенін тіркеді. Жабдыққа 30 дана қытайдың 59-шы үлгідегі және 32 дана T-54/55 негізгі ұрыс танкілері кірді. 2007 жылы Танзания Африкалық күштің тұрақты бригадасы үшін күштерді ұсынуға уәде берді.

Әуе күштерінің қолбасшылығы

Танзания өз әуе күшін 1965 жылы TPDF әуе қорғанысы басқаруының «Әуе қанаты» (Kiswahili: Usafirishaji wa Anga) ретінде құрды. Халықаралық бейтараптық саясатын ұстанатын Танзания түрлі елдерден, ең бастысы Қытай, Канада және Кеңес Одағынан ұшақтар мен оқытушыларды сатып алды. 1978 жылға қарай Танзанияның Әуе қанатында 14 МиГ-21МФ, екі МиГ-21УМ, 22 Шэньян F5, 12 Шэньян F6, сондай-ақ бірнеше көлік және оқу ұшақтары болды. Сонымен қатар, елдің Әуе қорғанысы SA-3 жер-әуе зымырандарына, SA-7 MANPADS, 14,5 мм және 37 мм зениттік пулеметтерге, алдымен ескерту радарларын қоса алғанда, жердегі қолдау жабдықтарына қол жеткізді. Әуе күштері үш Kikosi cha Jeshi немесе KJ бригадасына бөлінді, әр бригада әуе соғысының бір саласына: ұшақтар мен тікұшақтар (601 KJ), техникалық қолдау (602 KJ) және әуе қорғанысына (603 KJ) бағытталды. 601 KJ эскадрильясы, «601 эскадрильясы» деп белгілі, МиГ-21 ұшақтарымен Мванза әуе базасында және F5, F6 ұшақтарымен Нгеренгере әуе күштері базасында орналасқан. 1978 жылы Әуе қорғанысы басқаруында шамамен 1000 адам жұмыс істеді. Қазіргі Танзания Әуе күштері басқаруының қолбасшысы генерал-майор Уильям Инграм, ол 2016 жылдың қаңтарында зейнеткерлікке шыққан генерал-майор Джозеф Капванидің орнын басты. 2014 жылдың наурыз айында Зимбабвеге сапар барысында Капвани «Батыстың заңсыз санкцияларынан туындаған қиындықтарға қарамастан, елдің егемендігін нығайтып сақтағандары үшін» зимбабвеліктерді мақтады. Ол бұл сөздерді 2014 жылдың 12 наурызында Хараредегі AFZ штаб-пәтерінде Зимбабве Әуе күштерінің командирі әуе маршалы Перранс Шириге құрмет көрсету кезінде айтты. Сол кездегі АӨСШК тұрақты авиациялық комитетінің төрағасы генерал Капвани тәжірибе алмасып, қарым-қатынасты нығайту үшін Зимбабведе келгенін мәлімдеді. Танзанияның әуе қанатының бірнеше көлік ұшақтары әлі де қолданыста. Дегенмен, Шэньян F5 және Чэнду F7 ұшақтарының ұшуға жарамдылығына қатысты мәселелер болғандықтан, олар сирек ұшады деп хабарланды. Танзанияның ұзын жағалауы көлік ұшақтарының патрульдік рейстерге де қолданылуын білдіреді. 2013 жылдың 14 қарашасында Helmoed Römer Heitman Jane's Defence Weekly басылымына «сенімді дереккөзден» TPDF 12 ескі CAC J7 истребителін 14 жаңа J7 истребителімен алмастырғанын, оның ішінде он екі бір орындық және екі екі орындық ұшақ бар екенін хабарлады. Жаңа ұшақтардың жеткізілімі 2011 жылы аяқталды. Heitman сонымен қатар ұшақтар Дар-эс-Салам және Мванза әуе базаларында толыққанды жұмыс істеп жатқанын хабарлады. Соңғы есептерге (2014) сәйкес, Танзанияның әуе күштері басқаруы 3 түрлі 32 ұшақты пайдаланады. Олардың 14 истребитель, 11 шабуылдық және 7 көлік ұшағынан тұратыны белгілі. 2015 жылдың 1 қазанында Танзания Әуе күштері басқаруына қарасты K8 оқу ұшағы теңізге құлап, екі ұшқыш қаза тапты.

Әскери-теңіз командалығы

Әскери-теңіз күштері 9 шабуылдық кеме және 12 патрульдік қайықпен жұмыс істейді. Әскери-теңіз басқаруының қазіргі қолбасшысы контр-адмирал Рамсон Годвин Муасака. 2014 жылдың 14 қарашасында Кигамбони теңіз базасында Танзаниядағы Қытай елшісі, ТҚҚК бастығы, теңіз және әуе күштерінің басшылары қатысқан бірлескен Танзания-Қытай жаттығуы Beyond/Transcend 2014-тің салтанатты жабылу рәсімі өтті. Қытай Халықтық Азаттық Армиясының (ҚХАА) теңіз күштері мен ТҚҚК арасындағы жаттығу 16 қазанда Дар-эс-Саламда 100-ден астам офицер мен теңізшінің қатысуымен басталды. Jane's Defence Weekly журналы 2017 жылдың тамызында «16-20 тамыз күндері эсминец, фрегат және жабдықтау кемесінен тұратын ҚХАА флотилиясы Дар-эс-Саламға келді» деп жазды. Контр-адмирал Маканзо сапар барысында Танзанияда қазіргі уақытта ҚХАА-мен оқытылған екі теңіз жаяу әскері ротасы бар екенін, үшінші ротаны оқытуға Қытайдан көмек күтіліп отырғанын мәлімдеді. Адмиралдың сөзіне сүйенсек, сол кезде танзаниялық теңіз жаяу әскерлері Орталық Африка Республикасында, Конго Демократиялық Республикасында және Оңтүстік Судандағы бейбітшілік сақтау операцияларында болды.