Кіріспе

Ахим Мюллер (14 ақпан 1938 – 28 ақпан 2024) – неміс химигі. Ол Билефельд университетінің химия факультетінің зейнеткер профессор-эмиритусы болды. Оның ғылыми еңбектері негізінен өтпелі металдар химиясына, әсіресе нанохимия саласына арналған. Соңғы жылдары сфералық кеуекті металл оксидінің Mo132 Кеплерат нанокапсулаларын синтездеумен айналысты. Мюллер сонымен қатар қарапайым өтпелі металдардың күкірт қосылыстарын, оның ішінде гидродесульфуризация катализін және полиоксованадаттарға негізделген жаңа «хост-гест» химиясын зерттеді.

Академиялық мансап

Ахим Мюллер Геттинген университетінде химия және физиканы оқыды және сол жерде докторлық дәрежесін (1965) және хабилитацияны (1967) алды. 1971 жылы Дортмунд университетінің профессоры, ал 1977 жылы Билефельд университетінің бейорганикалық химия профессоры болды. 2006 жылы Мюнхен техникалық университетінің Маншот зерттеу профессоры атағын алды. Мюллер Германияның Леопольд ғылым академиясының, Польша ғылым академиясының, Үндістанның Ұлттық ғылым академиясының, Аргентинаның нақты физикалық және табиғи ғылымдар ұлттық академиясының және Academia Europaea-ның мүшесі болды. Ол Ресей ғылым академиясының (РАН) және Париждегі Пьер және Мари Кюри университетінің құрметті докторлық дәрежесін, сондай-ақ Ла-Плата ұлттық университетінің "Құрметті профессор" атағын алды. Ол сондай-ақ 2000 жылы Альфред Сток естелік сыйлығын, 2001 жылы Гей-Люссак/Гумбольдт сыйлығын, 2001 жылы сэр Джеффри Уилкинсон сыйлығын және Лондондағы Корольдік химия қоғамының 2008/9 жылғы жүз жылдық медалін алды. 2012 жылы ол Еуропалық зерттеулер кеңесінің (ERC) ілгерілеген грантын алды. Ол Үндістанның химиялық зерттеулер қоғамының құрметті мүшесі болды.

Зерттеу

Оның кейінгі зерттеулері негізінен төменнен жоғарыға қарайғы жолдар арқылы жасалған, қажетті сипаттағы шар тәрізді кеуекті металл оксидінің нанокапсулалары Mo132 Кеплераттарына қатысты. Мюллер Mo132 типіндегі молекулалық алып сфераларды (Кеплераттарды) ашты (диаметрі шамамен 3 нм) және олардың туындыларын – дөңгелек пішіндес кластер Mo154 (Refs.) және кірпі пішіндес кластер Mo368. Бұл молекулалар өте ірі; мұны екі атомнан (ұзындығы 0,12 нм) тұратын оттегі молекуласының ұзындығын өлшем бірлігі ретінде қабылдап, содан кейін 50 есе үлкен Mo368-ді қарастыру арқылы көрсетуге болады. Аталған наноматериалдардың барлығы полиоксиметалдар класына жатады, ал кейбір ерекшелері – молибден көгінің отбасына. Мюллердің молибден көгінің химиялық табиғатын анықтауы – шынайы шеберлік болды. Ахим Мюллер пионерлік жұмыстар жасаған екі ескі синтетикалық тақырып бар. Бұл қарапайым өтпелі металл күкірт қосылыстары, соның ішінде гидродесульфуризация катализі және полиоксованадаттарға негізделген жаңа «хост-мезман» химиясын қамтиды. Ахим Мюллердің жарияланымдары БАҚ-та және осы саладағы журналдарда көп рет жарияланды. Маңызды соңғы сөйлемдер: «Алып полиоксиметаллаттар (ЖПМ) ерекше қызығушылық тудырады, себебі олар жасалған ең ірі бейорганикалық молекулалар болып табылады, сонымен қатар таңғажайып құрылымдармен және катализ, медицина және материалтану салаларында көптеген қолданыстармен ерекшеленеді. Әдетте, Мюллер тобы соңғы екі онжылдықта {Mo132}, {Mo154}, {Mo176}, {Mo248} және {Mo368} сияқты жүздеген Mo орталықтары бар алып полиоксимолибдаттарды (POMos) жасауда үлкен жетістіктерге қол жеткізді, керемет үлкен POMOS сериясын құрды. Атап айтқанда, 360-тан астам Mo атомдары бар {Mo368} әлі күнге дейін ең үлкен ЖПМ болып табылады».

Қолданылу және әсері

Олар суда ериді және наноғылымда қолдануға қатысты ең әмбебап материалдардың бірі болуы мүмкін, сондай-ақ судан зиянды қосылыстарды жою үшін осы материалдардың қалай қолданылуы зерттеледі. Бұл қосылыстар материалтану саласында көптеген топтар тарапынан дүние жүзінде зерттеледі (қараңыз: Реф.). Тағы бір маңызды жаңалық – химиялық бейімделушілік. Кеплер кластерлерін шар тәрізді вирустар мен Бакминстер Фуллер күмбездеріне қатысты, Архимед және Платон денелері негізінде математикалық тұрғыдан зерттеуге болады. Mo132 Кеплераттарының бірегей қолдану мүмкіндіктерін басқа авторлар да атап көрсетті, мысалы: «Осылайша, Кеплерат типті капсулалар – кеңістікте шектелген, өзгертілетін ортаны ұсынатын бірегей супермолекулярлық объектілер, олар катализ, электр өткізгіштігі, сызықты емес оптика, сұйық кристалдар, везикулалар және «қара жидек» тәрізді агрегаттар сияқты көптеген салаларда перспективалы. Бұл шектелген кеңістікте инженерлік шешімдерді дамытудың маңызды факторы». Тағы бір жариялымда былай делінген: «Мюллер және оның әріптестері бастама көтеріп, ақуыз мөлшеріндегі металл оксидтерінің кластерлерін (2-6 нм) синтездеу және құрылымдық сипаттамаларын жасады, бұл физика, биология, химия және материалтану салаларында үлкен қызығушылық тудырды» (қараңыз: Реф. ұқсас пікір үшін). Кейбір кластерлерді жоспарлы синтез арқылы алуға болады, ал туындылары (кеплерат құрылымына байланысты)