Дональд Крам: Химия және молекулалық танылудың пионері
Donald J. Cram
Дональд Крам: американ химигі, 1987 ж. химия бойынша Нобель сыйлығының иегері. "Хост-гест" химиясының негізін қалаушы, иондарды таңдаулы байланыстыру зерттеушісі.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Американдық химик (1919–2001)
American chemist (1919–2001)
Дональд Джеймс Крам (22 сәуір 1919 – 17 маусым 2001) – американдық химик, 1987 жылғы Химия саласындағы Нобель сыйлығын Жан-Мари Лен және Чарльз Педерсенмен бөлісіп алды, «жоғары селективтілікке ие ерекше құрылымдық өзара әрекеттесулері бар молекулаларды жасау және қолдану үшін». Олар «қонақ-үй» химиясының негізін қалаушылар еді.
Donald James Cram (April 22, 1919 – June 17, 2001) was an American chemist who shared the 1987 Nobel Prize in Chemistry with Jean Marie Lehn and Charles J. Pedersen "for their development and use of molecules with structure specific interactions of high selectivity." They were the founders of the field of host–guest chemistry.
Мансап
1942 жылдан 1945 жылға дейін Крам Мерк & Co зертханаларында химиялық зерттеулермен айналысты, мұнда ол өзінің тәлімгері Макс Тишлермен бірге пенициллин зерттеулерін жүргізді. Ол 350-ден астам ғылыми мақала және органикалық химия саласындағы сегіз кітап жариялады, сондай-ақ 21 түрлі елден келген аспиранттар мен докторанттарға дәріс берді. Крам Чарльз Педерсеннің тақ эфирлердің жаңа синтезін дамытты, бұл белгілі бір металл элементтерінің иондарын танитын және олармен таңдаулы түрде байланыса алатын екі өлшемді органикалық қосылыстар еді. Ол осы химияны үш өлшемге кеңейтіп, әртүрлі пішінді молекулалар жасады, олар өзіне толыққанды құрылымдық ерекшеліктеріне байланысты басқа химиялық заттармен таңдаулы түрде өзара әрекеттесе алатын болды. Крамның жұмысы ферменттер мен басқа да табиғи молекулалардың ерекше химиялық қасиеттері олардың ерекше құрылысына байланысты синтезделген функционалдық зертханалық үлгілерін жасаудағы маңызды қадам болды. Ол сонымен қатар стереохимия саласында жұмыс істеді және Крамның асимметриялық индукция ережесі оның атымен аталады. 1973 жылы Крам ирланд химигі Фрэнсис Лесли Скоттпен бірлесіп зерттеу жүргізді.
From 1942 to 1945, Cram worked in chemical research at Merck & Co laboratories, doing penicillin research with mentor Max Tishler. He published over 350 research papers and eight books on organic chemistry, and taught graduate and post doctoral students from 21 different countries.]] Cram expanded upon Charles Pedersen's ground breaking synthesis of crown ethers, two dimensional organic compounds that are able to recognize and selectively combine with the ions of certain metal elements. He synthesized molecules that took this chemistry into three dimensions, creating an array of differently shaped molecules that could interact selectively with other chemicals because of their complementary three dimensional structures. Cram's work represented a large step toward the synthesis of functional laboratory made mimics of enzymes and other natural molecules whose special chemical behavior is due to their characteristic structure. He also did work in stereochemistry and Cram's rule of asymmetric induction is named after him. In 1973, Cram collaborated on research with Irish chemist Francis Leslie Scott.
Профессор
Крам 1947 жылы Лос-Анджелес қаласындағы Калифорния университетінде ассистент профессор, ал 1955 жылы профессор болып тағайындалды. Ол 1987 жылы зейнетке шыққанға дейін сол жерде қызмет етті. Өмірінде 8000-ге жуық студентке дәріс беріп, 200 аспиранттың академиялық жұмысына жетекшілік жасаған танымал оқытушы болды. Ол сабақтарында гитара тартып, халық әндерін орындап, студенттерін қуантты. Ол өзіндік сынға қабілетті еді, бірде былай деді:
Cram was named an assistant professor at the University of California, Los Angeles in 1947, and a professor in 1955. He served there until his retirement in 1987. He was a popular teacher, having instructed some 8,000 undergraduates in his career and guided the academic output of 200 graduate students. He entertained his classes by strumming his guitar and singing folk songs. He showed a self deprecating style, saying at one time:
Зерттеуші жаңа салаға сеніммен, шамалы түсінікпен және бірнеше тәжірибелік эксперименттермен кіріседі. Көбінесе оң және теріс нәтижелердің үйлесімі жұмысты дұрыс бағытқа бұрады. Зерттеу аяқталған кезде, оның қалай бастау керектігі және қалай жүргізу керектігі анық болады.
An investigator starts research in a new field with faith, a foggy idea, and a few wild experiments. Eventually the interplay of negative and positive results guides the work. By the time the research is completed, he or she knows how it should have been started and conducted.
Жеке өмір
Крам өзінің мансабы құрбандықсыз болғанын мойындаған. Оның бірінші әйелі Роллинс оқушысы Жан Тернер болды, ол да 1941 жылы бітіріп, кейін Колумбия университетінен әлеуметтік жұмыс саласында магистр дәрежесін алды. Оның екінші әйелі Джейн – Маунт-Холиоке колледжіндегі бұрынғы химия профессоры. Крам бала сүймеуді шешті, "өйткені мен нашар әке немесе нашар ғалым болар едім". Крам 2001 жылы 82 жасында рактан қайтыс болды.
Cram once admitted that his career wasn't without sacrifice. His first wife was Rollins classmate, Jean Turner, who also graduated in 1941, and went on to receive a master's degree in social work from Columbia University. His second wife, Jane, is a former chemistry professor at Mount Holyoke College. Cram chose not to have any children, "because I would either be a bad father or a bad scientist." Cram died of cancer in 2001, at the age of 82.