Кіріспе

Жапон химигі (1938 жылы туған)
Асахи сыйлығы
Тетраэдр сыйлығы
Артур Коп сыйлығы
Химия бойынша Нобель сыйлығы
Химия бойынша Вольф сыйлығы
ForMemRS

Білім және мансап

Рёдзи Нойори Жапонияның Кобе қаласында дүниеге келген. Оқушы кезінде Риожи физикаға қызығушылық танытқан. Оның осы салаға деген қызығушылығын атақты физик Хидеки Юкава (1949 жылы физика бойынша Нобель сыйлығының иегері), оның әкесінің жақын досы ояндырған. Кейіннен ол өнеркәсіптік көрмеде нейлон туралы естігеннен кейін химияға ғашык болды. Ол химияның күшін "деректерден жоғары құндылық жасау" мүмкіндігі деп түсінді. Ол Киото университетінің Инженерлік мектебінде (Өнеркәсіптік химия кафедрасы) оқып, 1961 жылы бітірді. Содан кейін Киото университетінің Инженерлік аспирантурасында өнеркәсіптік химия бойынша магистр дәрежесін алды. 1963-1967 жылдары Киото университетінің Инженерлік мектебінде ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді және Хитоси Нозакидің зерттеу тобында оқытушылық қызмет атқарды. Нойори 1967 жылы Киото университетінен инженерлік ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. 1968 жылы сол университетте доцент болды. Гарвардта Элайас Дж. Коримен докторантурадан кейінгі тағылымдамадан кейін Нагояға оралып, 1972 жылы толық профессор атанды. Ол әлі күнге дейін Нагояда тұрады және 2003 жылдан 2015 жылға дейін жылдық бюджеті 800 миллион доллар болатын көп орынды ұлттық зерттеу жобасы RIKEN президенті қызметін атқарды.

Зерттеу

Нойори катализдің және жасыл химияның күш-қуатына берік сенімді; 2005 жылғы мақалада ол "синтездегі практикалық әсемдікті" іздеуді ұсынды. Бұл мақалада ол "біздің түріміздің тірі қалуы үшін химиялық синтездегі түзу және практикалық әдістерді ойлап табу қабілетіміз өте маңызды" деп мәлімдеді. Басқа жерде ол "зерттеулер зерттеушілердің өзі үшін емес, ұлттар мен адамзат үшін" деген. Ол ғалымдарды саяси белсенділікке шақырады: "Зерттеушілер қоғамдық пікірді және үкімет саясатын 21-ғасырда тұрақты қоғам құруға бағыттауы керек". Қазіргі уақытта Нойори Жапонияның премьер-министрі Синдзо Абэ 2006 жылы билікке келгеннен кейін құрған Білімді жаңарту кеңесінің төрағасы болып табылады. Нойори родий мен рутений кешендерін катализатор ретінде пайдалана отырып, асимметриялық сутегілендірумен танымал, әсіресе BINAP лигандасына негізделген. Алкенді ((S) BINAP)Ru(OAc)2 қатысуымен асимметриялық сутегілендіру энантиомерлік таза (97% ee) напроксенді коммерциялық өндіріс үшін қолданылады. Бактерияға қарсы препарат левофлоксацин кетондарды асимметриялық сутегілендіру арқылы Ru(II) BINAP галид кешенінің қатысуымен өндіріледі. Ол басқа да асимметриялық процестерде жұмыс істеді. Жыл сайын 3000 тонна (жаңа кеңейтуден кейін) ментол (94% ee) Takasago International Corporation компаниясымен, аллилді аминдерді изомерлеу үшін Нойори әдісін қолдана отырып өндіріледі. Соңғы кезде Филип Г. Джессоппен бірге Нойори сутегі, диметиламин және суперкритикалық көмірқышқыл газынан RuCl2(P(CH3)3)4 катализаторының қатысуымен N,N диметилформамидті өндірудің өнеркәсіптік процесін әзірледі.