Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Жапон химигі (1938 жылы туған)
Асахи сыйлығы
Тетраэдр сыйлығы
Артур Коп сыйлығы
Химия бойынша Нобель сыйлығы
Химия бойынша Вольф сыйлығы
ForMemRS
Japanese chemist (born 1938)
Asahi Prize
Tetrahedron Prize
Arthur C. Cope Award
Nobel Prize for Chemistry
Wolf Prize in Chemistry
ForMemRS
Білім және мансап
Рёдзи Нойори Жапонияның Кобе қаласында дүниеге келген. Оқушы кезінде Риожи физикаға қызығушылық танытқан. Оның осы салаға деген қызығушылығын атақты физик Хидеки Юкава (1949 жылы физика бойынша Нобель сыйлығының иегері), оның әкесінің жақын досы ояндырған. Кейіннен ол өнеркәсіптік көрмеде нейлон туралы естігеннен кейін химияға ғашык болды. Ол химияның күшін "деректерден жоғары құндылық жасау" мүмкіндігі деп түсінді. Ол Киото университетінің Инженерлік мектебінде (Өнеркәсіптік химия кафедрасы) оқып, 1961 жылы бітірді. Содан кейін Киото университетінің Инженерлік аспирантурасында өнеркәсіптік химия бойынша магистр дәрежесін алды. 1963-1967 жылдары Киото университетінің Инженерлік мектебінде ғылыми қызметкер болып жұмыс істеді және Хитоси Нозакидің зерттеу тобында оқытушылық қызмет атқарды. Нойори 1967 жылы Киото университетінен инженерлік ғылымдарының докторы ғылыми дәрежесін алды. 1968 жылы сол университетте доцент болды. Гарвардта Элайас Дж. Коримен докторантурадан кейінгі тағылымдамадан кейін Нагояға оралып, 1972 жылы толық профессор атанды. Ол әлі күнге дейін Нагояда тұрады және 2003 жылдан 2015 жылға дейін жылдық бюджеті 800 миллион доллар болатын көп орынды ұлттық зерттеу жобасы RIKEN президенті қызметін атқарды.
Ryōji Noyori was born in Kobe, Japan. Early in his school days Ryoji was interested in physics. His interest was kindled by the famous physicist Hideki Yukawa (1949 Nobel Prize in Physics winner), a close friend of his father. Later, he became fascinated with chemistry, after hearing a presentation on nylon at an industrial exposition. He saw the power of chemistry as being the ability to "produce high value from almost nothing". He was a student at the School of Engineering (Department of Industrial Chemistry) of the Kyoto University, where he graduated in 1961. He subsequently obtained a Master's degree in Industrial Chemistry from the Graduate School of Engineering of the Kyoto University. Between 1963 and 1967, he was a research associate at the School of Engineering of the Kyoto University, and an instructor in the research group of Hitoshi Nozaki. Noyori obtained a Doctor of Engineering degree (DEng) from the Kyoto University in 1967. He became an associate professor at the same university in 1968. After postdoctoral work with Elias J. Corey at Harvard he returned to Nagoya, becoming a full professor in 1972. He is still based at Nagoya, and served as president of RIKEN, a multi site national research initiative with an annual budget of $800 million, from 2003 to 2015.
Зерттеу
Нойори катализдің және жасыл химияның күш-қуатына берік сенімді; 2005 жылғы мақалада ол "синтездегі практикалық әсемдікті" іздеуді ұсынды. Бұл мақалада ол "біздің түріміздің тірі қалуы үшін химиялық синтездегі түзу және практикалық әдістерді ойлап табу қабілетіміз өте маңызды" деп мәлімдеді. Басқа жерде ол "зерттеулер зерттеушілердің өзі үшін емес, ұлттар мен адамзат үшін" деген. Ол ғалымдарды саяси белсенділікке шақырады: "Зерттеушілер қоғамдық пікірді және үкімет саясатын 21-ғасырда тұрақты қоғам құруға бағыттауы керек". Қазіргі уақытта Нойори Жапонияның премьер-министрі Синдзо Абэ 2006 жылы билікке келгеннен кейін құрған Білімді жаңарту кеңесінің төрағасы болып табылады. Нойори родий мен рутений кешендерін катализатор ретінде пайдалана отырып, асимметриялық сутегілендірумен танымал, әсіресе BINAP лигандасына негізделген. Алкенді ((S) BINAP)Ru(OAc)2 қатысуымен асимметриялық сутегілендіру энантиомерлік таза (97% ee) напроксенді коммерциялық өндіріс үшін қолданылады. Бактерияға қарсы препарат левофлоксацин кетондарды асимметриялық сутегілендіру арқылы Ru(II) BINAP галид кешенінің қатысуымен өндіріледі. Ол басқа да асимметриялық процестерде жұмыс істеді. Жыл сайын 3000 тонна (жаңа кеңейтуден кейін) ментол (94% ee) Takasago International Corporation компаниясымен, аллилді аминдерді изомерлеу үшін Нойори әдісін қолдана отырып өндіріледі. Соңғы кезде Филип Г. Джессоппен бірге Нойори сутегі, диметиламин және суперкритикалық көмірқышқыл газынан RuCl2(P(CH3)3)4 катализаторының қатысуымен N,N диметилформамидті өндірудің өнеркәсіптік процесін әзірледі.
Noyori believes strongly in the power of catalysis and of green chemistry; in a 2005 article he argued for the pursuit of "practical elegance in synthesis". In this article he stated that "our ability to devise straightforward and practical chemical syntheses is indispensable to the survival of our species." Elsewhere he has said that "Research is for nations and mankind, not for researchers themselves." He encourages scientists to be politically active: "Researchers must spur public opinions and government policies toward constructing the sustainable society in the 21st century." Noyori is currently a chairman of the Education Rebuilding Council, which was set up by Japan's PM Shinzō Abe after he came to power in 2006. Noyori is most famous for asymmetric hydrogenation using as catalysts complexes of rhodium and ruthenium, particularly those based on the BINAP ligand. Asymmetric hydrogenation of an alkene in the presence of ((S) BINAP)Ru(OAc)2 is used for the commercial production of enantiomerically pure (97% ee) naproxen, a nonsteriodal anti inflammatory drug. The antibacterial agent levofloxacin is manufactured by asymmetric hydrogenation of ketones in the presence of a Ru(II) BINAP halide complex. He has also worked on other asymmetric processes. Each year 3000 tonnes (after new expansion) of menthol are produced (in 94% ee) by Takasago International Corporation, using Noyori's method for isomerisation of allylic amines. More recently with Philip G. Jessop, Noyori has developed an industrial process for the manufacture of N,N dimethylformamide from hydrogen, dimethylamine and supercritical carbon dioxide in the presence of |RuCl2(P(CH3)3)4 as catalyst.