Бойсе епархиясы: АҚШ-тағы католик діни орталығының тарихы
Roman Catholic Diocese of Boise
Бойсе епархиясы – АҚШ, Айдахо штатындағы Католик шіркеуінің аймақтық бөлімі. Епархияны епископ Петер Ф. Кристенсен басқарады. Тарихы, құрамы туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Айдахо штатындағы латын католик шіркеуінің юрисдикциясы, АҚШ.
Latin Catholic ecclesiastical jurisdiction in Idaho, USA
Бойз епархиясы (Diœcesis Xylopolitana) – АҚШ-тағы Айдахо штатындағы католик шіркеуінің Латын шіркеуіне қарасты діни аумағы немесе епархиясы. Бойз епархиясын епископ Питер Ф. Кристенсен басқарады, оның тақ орны Бойзедегі Жанындағы Иоанн соборында орналасқан. Епархия Портленд митрополиясының шіркеулік провинциясындағы суфраган епархия болып табылады.
The Diocese of Boise (Diœcesis Xylopolitana) is a Latin Church ecclesiastical territory, or diocese, of the Catholic Church in Idaho in the United States. The Diocese of Boise is led by Bishop Peter F. Christensen, whose seat is the Cathedral of St. John the Evangelist in Boise. The diocese is a suffragan diocese in the ecclesiastical province of the metropolitan Archdiocese of Portland.
1700 жылдан 1860 жылға дейін
Бойз қаласына алғаш келген католиктер 1700 жылдардың ортасында француз-канадтық тері аулаушылар болды. 1803 жылы Луизиананы сатып алғаннан кейін, аймақ АҚШ-тың бір бөлігіне айналған соң, ол Мэриленд штатындағы Балтимор епархиясының қарауына өтті. 1815 жылы 19 ирокез (хауденосауне) Канаданың шығысынан Айдахоға көшіп келді. Канадада католик миссионерлерімен байланыс құрған ирокездер, жергілікті тайпаларға жұмақ туралы және оларға сонда қалай жету керектігін көрсету үшін "қара шапандылардың" қажет екенін айтты. Келесі 25 жыл ішінде Нез Персе және Флатхед тайпалары өздерінің қауымдастықтарына дін қызметкерін шақыру үшін католик шенеуніктерімен сөйлесу үшін Сент-Луиске (Миссури штаты) төрт делегация жіберді. 1840 жылы Сент-Луис епархиясы Пьер Жан Де Сметті, иезуит дін қызметкерін, тайпаларға қызмет етуге жіберді. Де Смет 1840 жылдың шілде айында Генри көлінде Айдахода алғашқы месса өткізді. Николас Пойнт 1843 жылы қазіргі Сент-Мариске жақын жердегі Сент-Джо өзенінің жағасында Катальдо миссиясын салдырды. Бұл Айдаходағы алғашқы миссионерлік шіркеу болды. Кейін Катальдо миссиясы Кьор-д'Ален өзеніне, қазіргі орнына көшірілді. Бұл Айдаходағы ең көне ғимарат. 1846 жылы Ватикан Орегон территориясының апостолдық викариатын құрғаннан кейін, Айдахо аймағының барлығы осы юрисдикцияға қарады. Келесі 19 жыл бойы Айдаходағы католиктердің көп бөлігі жергілікті тайпаларға жататын.
The first Catholics to arrive in present day Boise were French Canadian fur trappers in the mid 1700's. After the Louisiana Purchase in 1803, when the area became part of the United States, it fell under the jurisdiction of the Diocese of Baltimore in Maryland. In 1815, 19 Iroquois (Haudenosaunee) migrated into Idaho from eastern Canada. Having had contact with Catholic missionaries in Canada, the Iroquois spoke to the Native American tribes about heaven and how they needed the "black robes" to show them how to get there. Over the next 25 years, the Nez Perce and Flathead tribes sent four delegations to St. Louis, Missouri to speak with Catholic officials, attempting to recruit a priest for their communities. In 1840, the Diocese of St. Louis sent Pierre Jean De Smet, a Jesuit priest, to minister to the tribes. De Smet celebrated the mass in Idaho in July 1840 at Henry's Lake. Nicholas Point in 1843 constructed the Cataldo Mission along the St. Joe River near present day St. Maries. It was the first mission church in Idaho. The Cataldo Mission later moved to its present location on the Coeur d'Alene River. It is the oldest building in Idaho. With the establishment by the Vatican in 1846 of the Vicariate Apostolic of Oregon Territory, all of the Idaho area was under this jurisdiction. For the next 19 years, most of the Catholics in Idaho belonged to the Native American tribes.
1860 жылдан 1900 жылға дейін
1862 жылы Бойз бассейнінде алтынның табылуымен ондаған мың кеншілер, оның ішінде көптеген ирландтық католиктер бұл аймаққа ағылып келді. Аймақтың дамуына байланысты президент Авраам Линкольн 1863 жылы Айдахо территориясын құрды. Сол жылы, өркендеген кеншілер қаласы Айдахода еуропалық католиктерге арналған алғашқы шіркеу, Сент-Джозеф шіркеуі салынды. 1868 жылы Папа Пий IX Айдахо мен Монтананың апостолдық викариатын құрды, ол Солтүстік Роки тауларының батысындағы кең аумақты қамтыды. Ол кезде, аумақ пен апостолдық викариатқа қазіргі Айдахо штаты және Монтана мен Вайоминг штаттарының батыс бөліктері кірді. Папа Рим Луи Лутенсті, Сан-Франциско архиепископын, алғашқы апостолдық викарий етіп тағайындады. Викариат құрылған кезде Айдахо халқы шамамен 20 000 адамды құрады, оның ішінде 1500-і ғана католиктер болды. 1870 жылдарға қарай Айдаходағы алтын асыру тоқтап, кеншілер аумақтан кетуге, ал қалалар құрғап, тоқырауға түсті. Лутенстің денсаулығы нашарлағанда, Ватикан оған 1876 жылы викариаттан кетіп, отставкаға шығуға рұқсат берді.
With the discovery of gold in the Boise Basin in 1862, tens of thousands of miners flooded the area, including large numbers of Irish Catholics. Due to the area's growth, President Abraham Lincoln created the Territory of Idaho in 1863. That same year, the first church for the European Catholics, St. Joseph's, was built in the booming mining town of Idaho City. Pope Pius IX in 1868 erected the Vicariate Apostolic of Idaho and Montana, covering a vast area west of the Northern Rockies. At that time, both the territory and the apostolic vicariate included the current state of Idaho and the western portions of Montana and Wyoming. The pope named Louis Lootens of the Archdiocese of San Francisco as the first vicar apostolic. When the vicariate was established, the population of Idaho was approximately 20,000, of whom only 1,500 were Catholic. By the 1870s, the Idaho gold rush had ended, miners were leaving the territory and its towns were drying up. When Lootens' health began to fail, the Vatican allowed him to resign from the vicariate in 1876.
1900 жылдан 1950 жылға дейін
1906 жылы Гладье Бойзедегі Жақсы Жаңалықты уағыздаған Иоанн соборының негізін салды. Үлкен жерлердің қоныстануға ашылуы және теміржолдың келуі Айдахо штатының халқын күрт арттырды. Келесі ғасыр ішінде диоцездің өркендеуі айқын болды. Баск халқы – ерекше маңызға ие топ, олар 20 ғасырдың басында Айдахоға көшіп келіп, көбінесе қой шаруашылығы саласында жұмыс істеді. (Бүгінде олардың шамамен 15 000 ұрпағы диоцезде тұрады.) Горман 1927 жылы қайтыс болғаннан кейін, Папа Пий XI Бейкер-Сити диоцезінен Эдвард Келлиді оның орнына тағайындады. Келли 1956 жылы қайтыс болғанға дейін 28 жыл қызмет етті. 1956 жылы Пий XII таңдаған Сент-Пол архиепископиясының көмекші епископы Джеймс Дж. Берн Бойзе диоцезінің келесі епископы болды.
In 1906, Gladieux laid the cornerstone for the Cathedral of St. John the Evangelist in Boise. The opening of large tracts of land to settlement and the arrival of the railroad greatly increased the population of Idaho. The diocese grew dramatically over the following century. One group of significance are the Basque people, who began immigrating to Idaho early in the twentieth century and primarily worked within the sheep industry. (Approximately 15,000 of their descendants remain in the diocese today.) After Gorman died in 1927, Pope Pius XI named Edward Kelly from the Diocese of Baker City as his replacement. Kelly served for 28 years until his death in 1956. The next bishop of Boise was Auxiliary Bishop James J. Byrne from the Archdiocese of St. Paul, selected by Pius XII in 1956.
1950 жылдан 2000 жылға дейін
ХХ ғасырдың ортасынан бастап епархияға Мексикадан көптеген жұмысшы-мигранттар келді. Олардың кейбіреуі аймақта тұрақты түрде қалды, ал көптегені маусымдық жұмыстан кейін Мексикаға қайтатын. Ғасырдың соңына қарай Мексика мен Латын Америкасының басқа аймақтарынан келген иммигранттардың саны күрт артты, олардың көп бөлігі епархияның оңтүстік бөлігінде тұрақты қоныс тепті. Қазір Айдахо штатын мекен еткен иммигранттардың саны соншалық, латын америкалық текті адамдар епархиядағы католиктердің жартысынан астам құрайды. Бірн 1962 жылы Дубук архиепискобы болды. 1999 жылы Иоанн Павел II Оранждық көмекші епископ Майкл П. Дрисколлды Бойзе епискобы қызметіне тағайындады.
Beginning in the middle of the twentieth century, large numbers of migrant workers from Mexico arrived in the diocese. Some settled permanently in the region, while many others remained migratory and would return to Mexico after the harvest. Toward the latter part of the century, the number of immigrants from Mexico and other parts of Latin America increased dramatically, with the vast majority of them settling permanently in the southern part of the diocese. So many immigrants have now made Idaho their home that people of Latin American heritage now constitute well over half of the Catholics within the diocese. Byrne became archbishop of Dubuque in 1962. In 1999, Auxiliary Bishop Michael P. Driscoll of Orange was appointed bishop in Boise by John Paul II.
2000 жылдан қазіргі уақытқа дейін
Дрисколл 2014 жылы зейнеткерлікке шыққаннан кейін, Папа Франциск Супериор епархиясының епископы Питер Ф. Кристенсенді Бойзе епархиясының сегізінші епископы етіп тағайындады. 2020 жылдың сәуір айында Кристенсен епархиялық дін қызметкерлеріне арналған меморандум шығарды, онда оларға алтарға қарап (ad orientem) қасиетті жаралысты (мессаны) өткізуге тыйым салатын бұйрық болды. 2023 жылғы мәлімет бойынша Кристенсен Бойзе епархиясының қазіргі епископы.
After Driscoll retired In 2014, Pope Francis appointed Bishop Peter F. Christensen of the Diocese of Superior as the eighth bishop of Boise. In April 2020, Christensen issued a memo containing orders for diocese priests, including an order banning them from celebrating mass ad orientem (facing the altar). As of 2023, Christensen is the current bishop of Boise.
Жыныстық зорлық-зомбылық
1985 жылы Мел Балтазар 15 жасар жігітпен азғындық жасағаны үшін жеті жылға бас бостандығынан айырылды. Балтазар құрбанмен ол Санкт-Альфонс медициналық орталығында капеллан болып қызмет еткен кезде кезде кездесті. Сотталушы судьяның айтуынша, католик шіркеуі Балтазарды қорғаған, ал ол басқа епархияларда балаларды қорлаған. 2003 жылы Сан-Диегодағы бір адам Бойзе епархиясы мен басқа да бірнеше епархияларды сотқа беріп, Балтазардың оны Калифорнияда және басқа жерлерде 1970 жылдары бес жыл бойы жыныстық қатынаста қылғанын мәлімдеді. Диакон Роберт Хауэлл 2004 жылы қарашада бала порнографиясын ұстаған деген айыппен тұтқындалды. Ол кінәсін мойындап, 2005 жылдың наурыз айында 18 айға бас бостандығынан айырылды. Кейбір Хоуэллдің бұрынғы қауым мүшелері епархияға ашуланды, өйткені олар наурыз айына дейін оларды Хоуэлл туралы хабардар етті. 2018 жылдың қыркүйегінде У. Томас Фаучер бала порнографиясын ұстағаны, бала порнографиясын таратқаны және марихуана ұстағаны үшін кінәлі деп танылды. Құқық қорғау органдары қолға алған чат-блогерлік әңгімелесулер Фаухердің марихуананы балаларды есірткімен маскүнемдеуге және осы балаларды зорлауға қатысы бар бала порнографиясы желісін жүргізуге ниетті екенін көрсетті. Фаухер шайтандық қызығушылықтарға ие болды және Құдайға тіл тигізу мен арамдау әрекеттерін мойындады. Сол жылы екі адам епархияға Фаучердің кәмелетке толмаған кезінде жыныстық қатынасқа түскенін мәлімдеді. 2018 жылдың желтоқсанында Фаучер 25 жылға бас бостандығынан айырылды. 2020 жылы Фаучер түрмеде қайтыс болды. 2019 жылдың қазан айында епархия балаларды жыныстық қорлауда сенімді айып тағылған 15 діни қызметкер мен бір дьяконның тізімін шығарды.
In 1985, Mel Baltazar was sentenced to seven years in prison after being convicted of lewd conduct with a 15 year old boy. Baltazar met the victim when he was serving as a chaplain at St. Alphonsus Medical Center. The presiding judge stated that the Catholic Church protected Baltazar while he abused children in previous positions with other dioceses. In 2003, a San Diego man sued the Diocese of Boise and several other dioceses, claiming that Baltazar sexually abused him in California and other locations for five years during the 1970s. Deacon Robert Howell was arrested in November 2004 on charges of possessing child pornography. He pleaded guilty and was sentenced in March 2005 to 18 months in prison. Some of Howell's former parishioners were angry with the diocese for waiting until March to inform them about Howell. In September 2018, W. Thomas Faucher pleaded guilty to possession of child pornography, distribution of child pornography, and possession of marijuana. Chatroom conversations obtained by law enforcement revealed Faucher's intent to use marijuana to drug children and operate a child pornography ring that also involved the rapes of these children. Faucher had satanic interests and admitted to acts of blasphemy and desecration. That same year, two individuals reported to the diocese that they had been sexually abused as minors by Faucher. In December 2018, Faucher was sentenced to 25 years in prison. In 2020, Faucher died in prison. The diocese in October 2019 released a list of 15 priests and one deacon with credible accusations of sexual abuse of children.