Кіріспе
Үндістан президенті тағайындайтын Үндістан штатының номиналды басшысы. Үндістанда губернатор – штаттың конституциялық басшысы болып табылады, ол орталық деңгейдегі Үндістан президенті сияқты штат деңгейіндегі өкілеттіктер мен функцияларды атқарады. Губернаторлар штаттарда, ал Дели мен Пудучерри және басқа да одақтық территорияларда лейтенант-губернаторлар мен әкімшілер болады. Губернатор конституциялық басшы ретінде әрекет етеді және барлық шешімдерін бас министр мен министрлер кабинетінің кеңесіне сүйене отырып қабылдайды. Үндістанда лейтенант-губернатор (LG) және әкімші – одақтық территорияның конституциялық басшысы. Дегенмен, LG шені тек Андаман және Никобар аралдарында, Ладак, Джамму және Кашмир, Дели және Пудучерриде ғана бар.
In India, a governor is the constitutional head of a state of India that has similar powers and functions at the state level as those of the president of India at the central level. Governors exist in the states, while lieutenant governors and administrators exist in union territories of Delhi and Puducherry and other union territories. A governor acts as the constitutional head and takes all their decisions based on the advice of chief minister and their council of ministers. In India, a lieutenant governor (LG) and administrator is a constitutional head of a union territory. However, the LG rank is present only in the union territories of Andaman and Nicobar Islands, Ladakh, Jammu and Kashmir, Delhi and Puducherry.
Тағайындау
Үндістан Президенті әр штаттың губернаторын тағайындайды. Бір адам екі немесе одан көп штаттың губернаторы ретінде тағайындалуы мүмкін.
Атқарушы өкілеттіктер
Конституция бойынша, губернаторға мемлекеттік биліктің барлық атқарушы функциялары жүктеледі. Губернатор штаттық заң шығарушы ассамблеяның көпшілігінің қолдауына ие бас министрді тағайындайды. Сондай-ақ, губернатор Министрлер кеңесінің өзге де мүшелерін тағайындайды және бас министрдің кеңесі бойынша оларға ведомстволар мен қызметтерді бөледі. Бұл ретте, ол осы штаттың Министрлер кеңесін таратуға құқылы. Губернатор штаттың бас министрін, сондай-ақ Мемлекеттік қызмет комиссиясының төрағасын және мүшелерін тағайындайды. Мемлекеттік сайлау комиссарын да губернатор тағайындайды (бірақ оны президент қызметтен босатады). Сайлау комиссиясы немесе аймақтық комиссардың сұрауы бойынша губернатор немесе президент олардың тиісті жұмыс істеуі үшін қажетті қызметкерлерді ұсынады. Штаттағы барлық атқарушылық әрекеттер губернатордың атынан жүзеге асырылады. Өзінің лауазымы бойынша губернатор штаттың көптеген университеттерінің канцлері болып табылады. Канцлер лауазымының мәртебесі мен бейтараптығы губернаторды университеттердің автономиясын қорғау және оларды артық саяси ықпалдан сақтау тұрғысынан ерекше жағдайға қояды. Университеттердің канцлері ретінде губернатор Сенаттың президенті де болып табылады. Губернатор университеттердің және оларға бағынышты колледждердің барлық құрамдас бөліктерін тексеруді жүргізуге және тексеру нәтижелері бойынша тиісті шаралар қабылдауға құқылы. Вице-канцлерді тағайындау үшін іздестіру комиссиясын канцлер тағайындайды. Губернатор Сенаттың ұсынымы бойынша дипломдар беруге келісім береді және дипломдарды немесе атақтарды қайтаруға құқылы. Губернатор Сенат қабылдаған уставтарды бекітеді немесе мақұлдамайды және тиісті комитеттердің ұсынысы бойынша университет оқытушыларын тағайындайды. Алайда, егер мемлекеттік заң шығарушы орган жоғарыда аталған жұмысқа орналасуды реттейтін заңдарды қабылдамаса, губернатор оларды тағайындауға құқылы. Сондай-ақ, егер ол олардың штаттық заң шығарушы ассамблеяда тиісті деңгейде өкілдік етілмейтініне сенімді болса, губернатор ағылшын-үнді қауымдастығының өкілдерін өз штатының заң шығарушы ассамблеясына тағайындауға құқылы. Губернатор штаттық заң шығарушы кеңестің мүшелерінің жалпы санының 1/6 бөлігін әдебиет, ғылым, өнер, кооперативтік қозғалыс және әлеуметтік қызмет саласында ерекше білімі немесе тәжірибесі бар тұлғаларды тағайындауға құқылы.
Заң шығару өкілеттігі
Губернатордың штаттық заң шығарушы органды шақыруға, оның жұмысын тоқтатуға және таратуға құқығы бар. Бұл өкілеттіктер ресми болып табылады және губернатордың осы өкілеттіктерді пайдалануы Министрлер Кеңесінің, бас министр басқаратын, кеңесіне сәйкес болуы тиіс. Сондай-ақ, ол гранттар сұрау және ақшалай заң жобаларын ұсыну құқығына ие. Губернатор штаттық заң шығарушы органының ашылу салтанатын өткізеді, сайлаулардан кейін және әр жылғы бірінші сессияның басында оған сөз сөйлейді. Осы жағдайларда губернатордың сөздері әдетте штаттық үкіметтің жаңа саясатын көрсетеді. Штаттық заң шығарушы орган қабылдаған заң жобасы тек губернатордың қолдауымен ғана заңға айналады. Губернатор ақшалай заң жобасы болмаса, оны қайта қарау үшін штаттық заң шығарушы органда қайтара алады. Бірақ, егер штаттық заң шығарушы орган оны екінші рет губернаторға қайтарса, губернатор оған қол қоймауға тиіс. Мұндай жағдай кез келген штаттың тарихында сирек кездеседі. Мысалы, Тамил Наду штаты 2022 жылы, штат құрылғаннан бері алғаш рет және жалғыз рет NEET босату туралы заң жобасын губернаторына жіберді. Губернатор кейбір заң жобаларын президентке қарауға жіберуге де құқылы. Штаттық заң шығарушы орган отырыста болмағанда және губернатор заң қабылдау қажет деп санаса, ол жарлық шығара алады. Бұл жарлықтар келесі сессияда штаттық заң шығарушы органға ұсынылады. Олар штаттық заң шығарушы орган қайта шақырылған күннен бастап алты аптадан аспайтын мерзімге жарамды болады, егер олар бұрын мақұлданбаса. Губернатор сайлау комиссиясының ұсынымы бойынша, егер мүше 191-баптың талаптарын орындамайтын болса, штаттық заң шығарушы органның мүшесін қызметтен шеттетуге құқылы. Губернатор бас прокурорды штаттық заң шығарушы органның екі палатасының отырысына қатысуға шақырып, егер заңсыздықтар байқалса, олар туралы хабарлауын сұрай алады.
Сот өкілеттігі
Губернаторға жазадан босату, жазаны кейінге қалдыру, мерзімінен бұрын босату немесе жазаны жеңілдету, сондай-ақ мемлекеттік билік өкілеттігіне жататын мәселелерге қатысты заңға қарсы қылмыс жасағаны үшін сотталған кез келген адамның жазасын тоқтата тұру, жеңілдету немесе алмастыру құқығы беріледі. Президент Жоғары соттардың судьяларын губернатордың ұсынысы бойынша тағайындайды. Ол сонымен қатар, осы штаттың Жоғары сотымен кеңескеннен кейін аудандық соттардың судьяларын тағайындауға құқылы.
Қалыс таңдау құқығы
Егер ешбір партия нақты көпшілікке ие болмаса, губернатор мүмкіндігінше жылдам көпшілік коалициясын құрастыра алатын бас министр кандидатын таңдауға құқылы. Олар президенттік үкімді орнатуға болады. Олар мемлекеттік істер жөнінде президентке өз еркімен немесе президенттің тапсырмасы бойынша есеп береді. Олар заң жобасына келісім бермей, оны президенттің бекітуі үшін жіберуге құқылы. 353-бапқа сәйкес төтенше жағдай кезінде, егер президенттің арнайы рұқсаты болса, губернатор министрлер кеңесінің ұсынысын қабылдамауға құқылы.
Төтенше жағдайлар бойынша өкілеттіктер
Төтенше жағдай кезінде, президенттің 160, 356 және 357-баптарға сәйкес арнайы рұқсаты болмаса, губернатордың сыртқы агрессияға немесе қарулы көтеріліске қарсы тұруға құқығы немесе өкілеттігі жоқ.
Құқықтық иммунитет
Конституцияның 361-бабына сәйкес, губернатор өз даулы іс-әрекеттерін сотта қолдау мақсатында өз еркімен куәлік беруге дайын болмаса, оны жауапқа тартуға болмайды. Бірақ губернатордың конституцияға қайшы келетін шешімдері сот арқылы жарамсыз деп жарияланады. Осы мәселе соттар тарапынан үкімет ұсынған фактілер негізінде қаралады. Жоғарғы Соттың "Рамешвар Прасад және басқалар қарсы Үндістан Одағы және басқалар" ісінде айтқандай, губернатор қызмет ететін кезеңде қудаланбайды және түрмеге қамалмайды, бірақ қызметтен кеткеннен кейін, губернаторлық қызметін атқарған кезеңде жасаған қылмыстары үшін сотталуы мүмкін, бұл туралы соттар бұрын-соңда мәлімдеген.
Үкіметтегі рөлді талдау
Үндістан президенті "сайланса", губернаторды қазіргі орталық үкімет "тағайындайды". Сондықтан бұрынғы үкімет тағайындаған губернаторларды келесі үкімет ауыстырған жағдайлар көп кездеседі. Мұның себебі көбінесе саяси. Жоғарғы сот губернаторлардың қызмет мерзіміне кепілдік беру керек деп шешті, бірақ бұл көбінесе орындалмайды. 2014 жылдың қаңтар айында Орталық тергеу бюросы (ОТБ) Батыс Бенгалия губернаторы М.К. Нараян мен Гоа губернаторы Бхарат Вир Ванчудың жауаптарын жазу үшін УПА үкіметі жанындағы Заң министрлігіне жүгінді. Нараян бұрын Ұлттық қауіпсіздік кеңесшісі болған және Ванчуо AgustaWestland компаниясымен келісімшартқа қол қойылған кезде Арнайы қорғау тобының (АҚТ) бастығы болғандықтан, олардың жауаптары маңызды деп есептелді. Үндістан үкіметі AgustaWestland компаниясымен келісімшартқа қол қойар алдында олардың пікірлері де қарастырылды. Алайда, Заң министрлігі олардың "қол сұғылмаушылығын" (иммунитет) айтып, ОТБ-ның тергеуін тоқтатты. 2014 жылғы жалпы сайлауда УПА жеңіліске ұшырады және келесі НДА үкіметінің рұқсатымен Батыс Бенгалия губернаторы М.К. Нараян қылмыстық іс бойынша полиция сұраққа алған алғашқы губернатор болды. ОТБ М.К. Нараянды 2013 жылғы 3600 крорлік (36 миллиард) үнділік тікұшақтарға пара алу оқиғасы бойынша "куәгер" ретінде сұраққа алды. ОТБ Гоа губернаторы Бхарат Вир Ванчу да осы іс бойынша сұраққа тартылатынын мәлімдеді. Орталықтағы билік партиясы тағайындаған Аруначал Прадеш губернаторы Жоғарғы сот оның конституцияға қайшы әрекеттерін жойғаннан кейін президенттің жарлығымен қызметтен алынды. Делидің вице-губернаторы Нажиб Джунг, Жоғарғы сот сайланған жергілікті билік конституцияға қайшы емес және оның ешқандай өкілеттігі жоқ екенін атап өткеннен кейін, өзінің конституциялық емес рөлі үшін моральдық жауапкершілікті сезініп, отставкаға кетті.