Кіріспе
Гунтур – Үндістанның Андхра-Прадеш штатындағы Гунтур ауданының әкімшілік орталығы. Ол Шығыс жағалау жазығында орналасқан және штаттың астанасы Амараватиден оңтүстікке қарай шамамен орналасқан. 2011 жылғы Үндістан халық санағы мәліметтері бойынша, қала халқы 743 354 адамды құрайды және штаттың ең халқы көп үшінші қаласы болып табылады. Сондай-ақ, бұл штаттың маңызды көлік, білім беру, медицина және коммерциялық орталығы болып табылады. Қала маңындағы ежелгі храмдар мен тарихи орындарға Кондавееду бекінісі, Амарешвара Свами храмы, Ундавалли үңгірлері және Педакаканидегі Шри Брамарамбха Маллешвара Свами храмы жатады.
Этимология
Санскрит тіліндегі құжаттарда Гунтур Гартхапури деп аталған. "Гартхапури", телугу тіліндегі кең таралған қолданыста "Гунтлапури" деп аталады, бұл "су тоғандарымен қоршалған жер" деген мағынаны білдіреді. Елді мекен телугу тілінде "gunta" деп аталатын тоғанның жанында орналасқан болуы мүмкін; сондықтан "gunta uru" телугу тілінде "тоған ауылы" деп аударылады. Тағы бір дерек "kunta" (жер өлшемі) туралы айтады, ол "kunta uru" пішініне, ал кейіннен "Гунтур" атауына айналған болуы мүмкін.
Тарих
Ситанагарам мен Гуттиконда үңгірлерінің жақын жерлері Трета Юга мен Двапара Юга дәуіріне дейінгі ежелгі мәтіндерде (Ведик пураналарда) еске алынады. Сатаваханалар, Андхра Икшвакулар, Вишнукундиналар, Паллавалар, Венги Чалукиялар, Какатия патшалары, Редди патшалары, Гаджапати патшалары, Виджаянагар патшалары, Хайдарабад низамдары, Француз Индиясы және Британдық Шығыс Үндістан компаниясы – британдық Радж кезеңіне дейін қаланың билеушілері болды. Аймақ тарихи тұрғыдан буддизммен мәшһүр, ал алғашқы Калачакра рәсімін өзі Будда Гаутама өткізген. Ағастыешвара ғибадатханасы қаланың ең көне ғибадатханаларының бірі. Дәстүр бойынша, Ағастья Трета Юга дәуірінде свайамбху линганың төңірегінде оны салған. 2018 жылы ғибадатхана аумағында қазылған Нага Мучалинда мүсінінің жанындағы жазулар біздің заманымыздың үшінші ғасырына тән «Нага Липи» (көне жазу) деп танылды. Осы жаңалыққа сүйене отырып, археолог және будда ғалымы Емани Сиванаги Редди бұл аймақтың Нагарджунакондамен бір дәуірде болған буддалық орталық болғанын айтады. Гунтур туралы алғашқы жазба Венги Чалукия патшасы Аммараджа I-нің (922–929 жж.) жазуларында кездеседі. Британдық Шығыс Үндістан компаниясы 1788 жылы Кондаведу бекінісін басып алып, 19 ғасырдың басында Гунтурдің пайдасына оны тастап кетті. Ол сол қаланың атымен аталатын ауданның орталығына айналды. Аудан 1859 жылы таратылып, 1904 жылы қайта құрылды. Гунтур француз астрономы Пьер Жансеннің 18 тамыз 1868 жылғы күн тұтылуын бақылап, гелийді ашқандығымен танымал. Гунтурлық Аллен Оливер Беккердің отбасы «Титаник» кемесі апаттан аман қалғандардың қатарында болды. 1890 жылы теміржол байланысы ашылғаннан кейін қала айналасындағы ауыл шаруашылығы өнімдерінің ірі сауда орталығына айналды. Тәуелсіздік алғаннан кейін де кеңею жалғасты, ол қазіргі «Жаңа Гунтур» деп аталатын аймақта, сондай-ақ Бродипет, Арундельпет және Паттабипурам, Чандрамулинагар, Ситараманагар, Бриндаван бақтары сияқты қалалық аудандарда шоғырланды. 2012 жылы қала шекарасы Наллападу, Педапалакалуру, Анкиреддипалем, Адавитаккеллападу, Горантла, Потуру, Чоудаварам, Этукуру, Будампаду және Реддипалем секілді он ауылды қосып кеңейтілді. Андхра штаты құрылған кезде Гунтурда жоғары сот ашылды. Андхра Прадеш штаты құрылғаннан кейін ол Хайдарабадқа көшірілді. Штат екіге бөлінгеннен кейін Гунтур маңындағы қалған штаттың астанасында жаңа жоғары сот құрылды.
География
Гунтур орналасқан. Оның орташа биіктігі – 780 метр және жазықта орналасқан. Қаланың айналасындағы қала маңында аз ғана төбелер бар, ал солтүстік-батыста Перечерла қорығы орналасқан. Қала Андхра-Прадеш штатының астанасы Амараватиден шамамен оңтүстікке қарай орналасқан.
Климат
Гунтурдың климаты Кёппен-Гайгер жүйесі бойынша тропикалық, құрғақ қыспен (Aw). Орташа температура жыл бойы жылыдан ыстыққа дейін өзгереді. Жазғы маусымда (әсіресе мамыр және маусым айларында) температура ең жоғары болады, бірақ одан кейін көбінесе муссондық жаңбырлар жауады. Қыс мезгілі (қарашадан ақпанға дейін) ең жағымды, қолайлы климатқа ие. Қыс айлары әдетте құрғақ, жауын-шашын аз немесе мүлдем болмайды. Ең ылғалды ай – шілде. Орташа жылдық температура және жылдық жауын-шашын шамамен жауын-шашынды дауылдар мен циклондар жаңбырлы маусымда жиі кездеседі, ол маусымның басында муссонмен басталады. Циклондар жылдың кез келген уақытында болуы мүмкін, бірақ мамыр мен қараша аралығында жиірек болады.
Азаматтық басқару және саясат
Гунтур муниципалды корпорациясы (ГМК) 150 жылдан астам тарихы бар ең көне муниципалитеттердің бірі. 1866 жылы 25 000 халқы бар муниципалитет құрылды, кейіннен 1891 жылы үшінші санатқа, 1917 жылы бірінші санатқа, 1952 жылы ерекше санатқа және 1960 жылы іріктеу санатқа көтерілді. 1994 жылы ол муниципалды корпорация мәртебесіне ие болды және 1995 жылы алғашқы муниципалды корпорация сайлауы өтті. Қала 57 кіріс аймағына бөлінген. 2018–19 қаржы жылында корпорацияның бюджеті құрады. Қала штаттың сумен жабдықтау және кәріз қызметтерін жаңғырту миссиясына қатысқан отыз бір қаланың бірі, бұл миссия Атал миссиясы ретінде белгілі. Қала "Таза Үндістан" миссиясы аясында ашық дәретханасыз аймақ деп сертификатталды. 2023 жылғы "Тазалық сараптамасы" рейтингісі бойынша қала елде 4-орында тұр. Бұл 2018 жылғы рейтингтегі 129-орыннан үлкен жетістік. Гунтур – Гунтур шығыс және Гунтур батыс мандалдарының орталығы. Қала Андхра-Прадеш астаналық аймағын дамыту органының маңызды бөлігі болып табылады. Ол Гунтур сайлау округі және Гунтур шығыс және Гунтур батыс сайлау округтері арқылы үкіметте өкілдік етеді.
The city is one among the thirty one cities in the state to be a part of water supply and sewerage services mission known as Atal Mission for Rejuvenation and Urban Transformation (AMRUT). The city was certified as open defecation free as part of Swachh Bharat Mission. As per the 2023 Swachh Survekshan rankings, the city was ranked 4th in the country. This is a major improvement from 129th in 2018 rankings. Guntur is the headquarters of Guntur East and Guntur West mandals in Guntur revenue division. The city is a major part of Andhra Pradesh Capital Region Development Authority. It is represented in the government by being part of Guntur Lok Sabha constituency and Guntur East and Guntur West assembly constituencies.
Басқа кеңселер
Андхра Прадеш астаналық аймағының құрамында қалада Андхра Прадеш орман шаруашылығы департаменті, Ауыл шаруашылығы өнімдерін сату департаменті және Қылмыстық тергеу департаментінің өңірлік кеңсесі сияқты көптеген мемлекеттік кеңселер мен мекемелер орналасқан. Ұлттық кадет корпусының Гунтур тобы Сымаланагарда дислокацияланған. Қалада сондай-ақ Үндістан армиясының әскери қызметке шақыру және оқыту орталығы бар. "Паспорттық қызмет көрсету орталығы" 2018 жылдан бері жұмыс істеп келеді.
Азаматтарға қызмет көрсету
Қалада бірнеше қалалық денсаулық сақтау орталықтары, бірнеше жүз жеке аурухана бар, оның ішінде бірнеше жоғары мамандандырылған орталықтар да бар. Мемлекеттік Бас Аурухана (GGH) – негізгі үшінші деңгейлі медициналық көмек көрсетуші мекеме. Гунтур каналы – Кришна өзенінен су алып, қала тұрғындарының негізгі ауыз су көзі. Астана аймағындағы көбірек аумақтарды қамту үшін осы каналды кеңейту жоспарлануда. Сангам Джагарламдидегі жазғы су сақтағышы, Венгалайяпалем суқоймасы – қалаға су жеткізетін басқа да көздер. «Андхра-Прадеш Оңтүстік Электр Желісі» компаниясы (APSPDCL) әртүрлі подстанциялар арқылы тіркелген абоненттерге электр қуатын жеткізуге жауапты. Гунтур полициясы маңызды көлік түйіндерінде жоғары ажыратымды камералармен тиімді бейнебақылау және орталық мониторинг жүйелерін пайдаланады.
Экономика
Қала Шығыс жағалау экономикалық дәлізінің бір бөлігін құрайды. Бұл қала аудан орталығы болып табылады және штат астанасы аймағының бір бөлігі ретінде көптеген мемлекеттік кеңселер мен агенттіктерге табала. Қалада Ауыл шаруашылығы тауарларын сату жөніндегі департаменттің бас кеңсесі орналасқан. Темекі және дәмдеуіш тақталарының бас кеңселері де осы қалада орналасқан. АӨК-нің ең ірі ашық сауда алаңы – Азиядағы ең ірі бұрыш базары 2023 жылғы сауда маусымында рекордтық сатылымды көрсетті. Сонымен қатар, қала шеткерінде бірнеше иілгіш тоқыма фабрикалары бар.
Мәдениет
Қала тұрғындары гунтуриандар деп аталады. Әдебиет және поэзияға бағытталған мәдени шаралар үнемі ұйымдастырылады. Венкатесвара Вигнана Мандирам, Аннамая Калаведика мәдени бағдарламалар үшін танымал орындар болып табылады. Гуррам Жашуа Кала Праганнам салынып жатыр. Азаматтар Винаяка Чавити, Вижая Дасами және Угади сияқты индуистік мерекелерді тойлайды. Сондай-ақ, Құрбан айт пен Рождество да тойланады.
Ас мәзірі
Идли, Доса, Пури, Вада – танымал таңғы ас тағамдары. Қызыл бұрыштан жасалған биряни – жергілікті тағам. Гунтур Саннам атымен белгілі бұрыш түрі, 1999 жылғы Тауарлардың Географиялық көрсеткіштері (тіркеу және қорғау) заңы бойынша Андхра-Прадеш штатынан тіркелген географиялық көрсеткіштердің бірі болып табылады. Қалада көптеген қонақ үйлер мен мейрамханалар бар. Сондай-ақ, қаланың әр қиырында көптеген көшедегі тағам сатушылары бар.
Қалалық көрініс
Қаладағы маңызды коммерциялық және тұрғын үйлерге Арундельпет, Лакшмипурам және Бродипет кіреді. Коретапду, Навабхарат Нагар, Паттабипурам, Сымаланагар және Видьянагар, Автонагар, Горантла, Педапалакалуру, Наллападу, Будампаду, Чоудаварам қаланың басқа да аудандары болып табылады. Баудхашри археологиялық мұражайында моншақтар, білезік сынықтары, қыш сынықтары және монеталар жинағы бар. Мұнда буддизм, джайнизм және индуизмге қатысты біздің заманымыздан 1-ші ғасырдан 19-шы ғасырға дейінгі тас мүсіндері, 11-ші ғасырдан 20-шы ғасырға дейінгі қола мүсіндері, 19-шы ғасырға тән будда танкалары, 19-шы ғасырға тән ағаштан ойылған өрнектер, портреттер мен суреттер сақталған. Джинна мұнарасы, Махатма Ганди көшесінде орналасқан, Пәкістанның негізін қалаушы Джиннаға қатысты Үндістандағы сирек ескерткіш. Қалада он жеті саябақ бар, олардың бір бөлігі қалалық әкімшілік тарапынан күтіледі. Нагараванам, Перечерла қорық орманның бір бөлігі, қала сыртында парк ретінде құрылды.
Туризм
Қаладағы туристік тартымдарға ежелгі қаладағы Шри Ганга Парвати Самета Агастешвара ғибадатханасы, Ганди паркі, Баудхашри сәулет мұражайы, Нагараванам және НТР Манаса Сароварам кіреді. Гунтурды база ретінде пайдаланып, көптеген жақын маңдағы туристік орындарды аралауға болады. Қала маңындағы ежелгі ғибадатханалар мен тарихи орындарға Амарешварасвами ғибадатханасы, Ундавалли үңгірлері, Педакаканидегі Шри Брамарамбха Маллешвара Свами ғибадатханасы және Кондавеэду бекінісі жатады. 10 шақырым қашықтықтағы Үппалапду құс қорығы және шамамен 60 шақырым қашықтықтағы Сурья Ланка жағажайы да танымал.
Қоршаған орта
2019 жылы Гунтур қаласындағы ластану деңгейі басқа ірі қалалармен салыстырғанда орташа болды. Халықтың салауаттылығын арттыру және қаланы таза ұстау мақсатында, 2021 жылы жүз күндік тазалық акциясы өткізілді. Қалада пластик қалдықтарын отынға айналдыратын зауыт құрылды. Зауыттан алынған отын қалалық әкімшілікке қарасты көліктерде пайдаланылды. GMC 2021 жылдан бастап тұрғындардан қоқыс жинау үшін электр көліктерін пайдалана бастады. Қалада ауа және дыбыс ластануын азайту үшін электр авторикшалар енгізілді. Осы мақсатта қаланың әртүрлі жерлерінде электр зарядтау станциялары орнатылды. Қалада пластик қолдануды азайтуға және джут, қағаз, мата сияқты экологиялық таза, дәстүрлі материалдарды қайта қолдануға күш салынып, жұмыстар жүргізілді. 2021 жылы БҰҰ-ның адам қоныстану бағдарламасының жоспарлаушылары үлкен саябақтар салуды, метро және электр автобустарымен жаппай көлік жүйесін енгізуді, сондай-ақ қала кеңейту жоспарларын жақсартуды ұсынды.
Көлік
Жергілікті көлік құралына жекеменшік авторикшалар, таксилер, шағын автобустар және мемлекеттік басқарудағы APSRTC автобустары жатады. Авторикшалар студенттер мен жұмыс істейтін халық үшін ең арзан көлік түрі болып табылады. NTR автобус станциясы мен оған жақын орналасқан шағын автобус станциясы күн сайын 2000-нан астам автобусқа қызмет көрсетеді, олардың шамамен жартысы бұрынғы біріккен ауданның деполарынан келеді. Қаладағы e Bus Bay орталықтарын салу жоспарлары 2021 жылы ұсынылды.
Жолдар
Қаланың жалпы жол ұзындығы 16 км. Махатма Ганди ішкі айналма жолы – NH 16-да басталатын маңызды артериялық жол. Гунтур айналма жолымен және ұлттық және мемлекеттік тас жолдарының бөліктерімен бірге қаланы қоршап тұрады. Қалалық маңызды жолдарға: Гранд-Транк-роуд, JKC колледжі жолы, Лакшмипурам жолы, Паттабипурам жолы және Палакалуру жолы жатады. GMC Amaravati жолы, Lalapuram жолы, Medical Club жолы, Chuttugunta жолы, Palakaluru жолын қос жолақты етуді және көптеген басқа жолдарды көлік қозғалысын жеңілдету үшін кеңейтуді жоспарлады. Қаладан ұлттық тас жолдары (NH), мемлекеттік тас жолдары (SH) және ірі аудандық жолдар өтеді. NH16, Азия тас жолы 45-тің бөлігі және алтын төртбұрыш құрамында, Гунтур айналма жолы арқылы Үндістанның шығыс жағалауындағы Ченнаи және Колката қалаларымен байланысады. NH167A және SH2 қаланы Мачерла және Хайдарабадпен байланыстырады. NH544D қаланы Анандапурмен және NH44 арқылы Бенгалуруға қарай байланыстырады. SH48 қаланы Бапатала және Чирала арқылы теңіз жағалауымен және жағажайлармен байланыстырады. Гунтур – Амаравати, Гунтур – Нандивелугу, Гунтур – Тенали және Гунтур – Парчур жолдары – маңызды аудандық жолдар.
Темір жол
, және теміржол станциялары қаладағы басты станциялар болып табылады. , теміржол станциялары серік станциялар ретінде қызмет етеді. Гунтур мен Виджаявада арасындағы МЕМУ және аймақтық пойыз қатынастары мыңдаған университет студенттері мен халық тарапынан қолданылады.
Ауа
Виджаявада халықаралық әуежайы ең жақын әуежай, ол 54 км қашықтықта орналасқан.
Білім беру және ғылыми-зерттеу
Бастауыш және орта білім мемлекеттік және жекеменшік мектептерде беріледі. 2020 жылы үкіметтік қолдау көрсетілген мектептер мемлекеттік басқаруға берілді немесе жекеменшікке айналды. 2015–16 оқу жылына қатысты мектептер туралы ақпарат бойынша, 400-ден астам мектепте 100 мыңнан астам студент оқыды. 2016–17 жылдан бастап қалалық әкімшілік мектептерінде оқыту ағылшын тіліне көшті. Аудандық орталық кітапханасы Арундальпетте орналасқан мемлекеттік кітапхана жүйесіне үкімет қолдау көрсетеді. Әннамая кітапханасы кітап сүйгіш Ланка Сурьянараянаның 100 мың кітабынан тұратын жинағымен құрылды. Хинду колледжі мен А. С колледжі британдық үстемдік кезінде жоғары білім беру мақсатында құрылды. JKC колледжі, RVR & JC Инженерлік колледжі, Телакула Жалая Полисетти Сомасундарам колледжі (TJPS колледжі), Әйелдерге арналған мемлекеттік колледж және Әйелдерге арналған Сент-Джозеф Педагогикалық колледжі – автономды колледждердің қатарында. Қалалық Гунтур медициналық колледжі штаттың ең көне медициналық колледждерінің бірі. Вигнан ғылым, технология және зерттеулер қоры, Катури медициналық колледжі, AIIMS, Ачарья Нагарджуна университеті және Ачарья Н. Г. Ранга ауыл шаруашылығы университеті сияқты бірнеше жоғары білім беру мекемелері қала маңында орналасқан. Қалада Ауыл шаруашылығы зерттеулер кеңесінің Орталық темекі зерттеу институтының аймақтық зертханасы мен аймақтық станциясы бар. Қала экономика, ауыл шаруашылығы және технология сияқты тақырыптарда көптеген ұлттық және мемлекеттік деңгейдегі конференциялар мен көрмелерге төңкерілді.
Медиа
Еенаду, Сакши және Андхра Жйоти – біріккен Андхра Прадеш штатында таралымы бойынша ең көп таралған 3 телугу тіліндегі күнделікті газет және ең көп таралған 3 телугу жаңалық сайты. Бұлардан өзге, Сурья және Ваарта Гунтур қаласынан жарық көреді. "The Hindu", "The New Indian Express", "Hans India" және "Deccan Chronicle" – қалада таралған бірнеше ағылшын тіліндегі күнделікті газеттер.
Спорт
Қаланың спорттық инфрақұрылымына Брахмананда Редди стадионы (теннис, бадминтон, волейбол, жеңіл атлетика және гимнастика) мен NTR қалалық жабық стадионы (үстел теннисі және волейбол) кіреді. Брахмананда Редди стадионына жүзу бассейнін қосу және NTR қалалық стадионы ішінде бокс рингін құру жоспарлануда. Қалада Бүкілүндістандық аға теннисшілер қауымдастығы, Бүкілүндістандық жасөсперімдер рейтингтік бадминтон турнирі, Бүкілүндістандық шақырулы волейбол турнирі, облыстар аралық мастерлердің су спорты чемпионаты сияқты спорттық іс-шаралар өткізілді. Сондай-ақ, қала 2016 жылы жасөсперімдер деңгейіндегі ұлттық спорт түрлері үшін «Khelo India» бағдарламасын қабылдады. Қалада шағын марафондар мен 10 шақырымдық жүріс шаралары ұйымдастырылады. Қаланың халықаралық деңгейдегі спортшыларының қатарында крикетші Амбати Райуду және бадминтоншы Шрикант Кидамби бар.