Кіріспе

Курнул – Үндістанның Андхра-Прадеш штатындағы қала. Бұрын ол Андхра штатының астанасы (1953–1956) болды және 2024 жылдан бастап Андхра-Прадештің сот астанасы ретінде қарастырылып жатыр, бірақ бұл Жоғарғы Соттың шешімін күтуде. Қала көбінесе "Раяласеманың қақпасы" деп аталады. Курнулды асыл тастар қаласы деп те атайды. Бұл қала Курнул ауданының әкімшілік орталығы болып табылады. 2011 жылғы халық санауы бойынша, онда 484 327 адам тұрады және штаттың ең көп халқы бар бесінші қаласы болып есептеледі. Қала Тунгабхадра өзенінің жағасында орналасқан. Аймақ мыңдаған жылдар бойы қоныстанған болса да, қазіргі Курнул қаласы 16 ғасырда Конда Редди бекінісінің салынуымен құрылды.

Этимология

Құрңолдың түпнұсқа атауы тарихи жазбаларда Канданаволу немесе Канданолу деп тіркелген. Бұл жер бұрын Тунгабхадра өзенінен өтетін қадам болған, мұнда бұқа арбаларының керуендері дөңгелектерін майлаған деген сенім бар ("кандана" майлауға сілтеме). Қала жиі "Раяласема есігі" деп аталады.

Палеолит дәуірі

Кетаварам тас суреттері палеолит дәуірінен және Құрңолдан 18 шақырым қашықтықта орналасқан. Сондай-ақ, Құрңол ауданындағы Джурреру аңғары, Катавани Кунта және Яганти маңында 35 000 – 40 000 жыл бұрын жасалған маңызды тас өнер туындылары мен суреттері бар. Ашоканың тас жарлықтары б.з.д. III ғасырында жазылған. Жазу пракрит тілінде және брахми әрпімен жасалған. Басты және қосымша өңдеулер Ерагудиде (Ерагуди немесе Йонагири деп те аталады) табылған. Бұл Үндістандағы ең көне жазулардың қатарына жатады. Бұл орын Андхра-Карнатака шекарасына жақын, Құрңол ауданында орналасқан. Үндістан заңнамасы бойынша бұл ASI қорғауындағы нысан. Белум үңгірлері ауданның геологиялық және тарихи маңызы бар үңгірлер болып табылады. Ғасырлар бұрын джайнист және буддист монахтары осы үңгірлерде болған деген деректер бар. Үңгірлердің ішінде көптеген буддалық реликвиялар табылды. Бұл реликвиялар қазір Анандапур мұражайында сақталуда. Археологиялық зерттеулер (ASI) буддалық дәуірге дейінгі ыдыстар мен басқа да заттардың қалдықтарын тапты және үңгірлерде табылған ыдыстардың қалдықтары б.з.д. 4500 жылға дейін соққандығы анықталды.

Виджаянагара дәуірі

ХІ ғасырға дейін Құрңол қаласы туралы көп мәлімет болған жоқ. Осы елді мекен туралы ең алғашқы мәліметтер ХІ ғасырдан басталады. Құрңол Тунгабхадра өзенінің оңтүстік жағасындағы көліктік торап ретінде дамыды. 12 ғасырда Чолалардың, ал 13 ғасырда Какатия әулетінің билігінде болған Құрңол Тунгабхадра өзенінің оңтүстік жағалауындағы маңызды торапқа айналды. Соңында ол жагирдардың билігіне көшіп, Виджаянагар әулетінің құрамына енді. Шри Кришнадева Раяның мұрагері Ачута Рая патша 16 ғасырда Құрңол бекінісін салдырған.

Моғол билігі

Абиссиниялық Абдул Вахаб Хан 17 ғасырда Виджаянагар патшалығының патшасы Гопал Ражаны жеңіп, одан кейін 16 жыл бойы, өліміне дейін сол жерді биледі. 1686 жылы Күрңол моғолдардың ықпалына түсті, олар император Ауранзебтің билігінде болды. Күрңол тарихында кейіннен 1839 жылы британ үкіметі билікті басып алғанға дейін, оны Навабтар басқарды.

Навабтар

Ғұлам Расул хан Бахадур (1840 жылғы 12 шілдеде қайтыс болды) – Андхра-Прадеш штатының Құрңол қаласының соңғы науабы. Ол 1823 жылдан 1839 жылға дейін, Шығыс Үндістан компаниясы оның мемлекетін жеңгенге дейін билік етті. 1839 жылғы 12 қазанда британдық Үндістан армиясы мен мемлекет арасында соғыс басталды және патша 18 қазанда ұсталғанға дейін алты күнге созылды. Содан кейін ол Тиручираппалли орталық түрмесіне жіберілді, онда 1840 жылғы 12 шілдеде қайтыс болды.

Тәуелсіздік алғаннан кейін

Құрңол 1953 жылдың 1 қазанынан 1956 жылдың 31 қазанына дейін бұрынғы Андхра штатының астанасы болды. Кейіннен, штат 1956 жылдың 1 қарашасында Хайдарабадты астана етіп, телугу тілінде сөйлейтін Хайдарабад штатының аудандарымен біріктіріліп, Андхра-Прадеш штаты құрылды. Қазіргі уақытта Құрңол бөлінген Андхра-Прадеш штатының құрамында.

География

Құрңол қаласы орналасқан. Орташа биіктігі 273 метрді (898 футты) құрайды. Құрңол Тунгабхадра өзенінің жағасында жатыр. Хундри және Нива өзендері де қаладан өтеді. К. С. каналы (Құрңол – Куддапа) голландтармен көліктік мақсатта салынған, бірақ кейіннен суаруға қолданылды.

Қалалық көрініс

Қалада және оның маңындағы маңызды орындарға Конда Редди бекінісі жатады. Бұрын Кондаредди Бурж деп аталған бұл тарихи ескерткіш Курнул қаласының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан және маңызды туристік орталық болып табылады. Орвакал тас бағы – қаланың оңтүстік-шығысында орналасқан ежелгі үңгірі бар мүсіндік бақ. Джаганнатха Гатту ғибадатханасы – Курнулдың танымал туристік орны. Ол Курнул қаласындағы Б. Тхандрападуда орналасқан Шива ғибадатханасымен әйгілі. Линганың тарихы оны танымал мақсатқа айналдырады.

Климат

Курнулда ыстық саванналық климат (Köppen BSh) басылады, жазда температурасы -тан -қа дейін, ал қыста -тан -қа дейін ауытқиды. Жылдық орташа жауын-шашын шамамен .

Үкімет және саясат

Құрңол қаласы Құрңол ауданының әкімшілік орталығы болып табылады. Қаланы Құрңол қалалық әкімдігі басқарады.

Жолдар

Ұлттық тас жол 44 (Үндістан), Шринагардан Каньякумариге дейін созылатын және Бангалордан Хайдарабадқа дейінгі тас жол, Құрңол қаласынан өтеді. Срисайлам, Винуконда, Гунтур, Виджаявада қалаларын байланыстыратын Ұлттық тас жол 340С [Құрңол-Дорнала] да осы қала арқылы өтеді. Құрңолдан Читторға дейінгі Ұлттық тас жол 40 [Раяласема экспрес-жолы] қала арқылы өтетін маңызды тас жолдардың бірі болып табылады. Құрылысы жүріп жатқан Сурат-Ченнай экспрес-жолы да қала шетінен өтеді. Қалада сондай-ақ, Гаргеяпурамнан Ұлттық тас жол 340С (Үндістан) арқылы және Ұлттық тас жол 40 (Үндістан), Ұлттық тас жол 44 (Үндістан), құрылысы жүріп жатқан Сурат-Ченнай экспрес-жолы және Құрңол-Беллари мемлекеттік тас жолын байланыстыратын сыртқы сақина жолы салынуда. Қаланың жалпы жол ұзындығы 519,22 км. Мемлекеттік автобус тасымалдау жүйесі APSRTC Құрңол автобус станциясынан штаттың басқа аймақтарына автобустарды іске қосады.

Темір жолдар

Құрңол қалалық теміржол станциясы Бенгалуру – Хайдарабад теміржол желісінде жатыр. Ол Оңтүстік Орталық теміржолының Хайдарабад бөлімшесіндегі А категориялы станция болып саналады. Тағы бір Котла аталған теміржол станциясы қаланың ортасында орналасқан.

Әуежай

Құрңол әуежайы, ресми түрде Уйялавада Нарасимха Редди әуежайы деп аталады, Орвакал қаласында орналасқан. Ол 40-шы ұлттық тас жолында, Құрңол қаласынан шамамен және Нандиал қаласынан шамамен қашықтықта жатыр. Жаңа салынған әуежайдың коммерциялық рейстері 2021 жылдың наурыз айында басталды.

Экономика

Құрңол мол минералды ресурстарға ие. Маңызды минералдар: темір кені, доломит, әк тас, охр, кварц және кремний.