Кіріспе

Солтүстік Ирландиядағы Даун округі – Солтүстік Ирландияның алты округінің бірі, Ольстердің тоғыз округінің бірі және Ирландияның дәстүрлі отыз екі округінің бірі. Оның ауданы шамамен және халқы 552 261 адамды құрайды. Ол солтүстікте Антрим округімен, шығыста Ирланд теңізімен, батыста Армаг округімен және оңтүстік-батыста Карлингфорд лагунасы арқылы Лоут округімен шектеседі. Округтің шығысында Стренгфорд лагунасы мен Ардс түбегі орналасқан. Ең ірі елді мекен – Бангор қаласы, солтүстік-шығыс жағалауында орналасқан. Оның шекарасында тағы үш ірі қала мен қала орналасқан: Ньюри – Армаг округімен батыс шекарасында, ал Лисберн мен Белфаст – Антрим округімен солтүстік шекарасында. Даун округінде Солтүстік Ирландияның ең оңтүстік нүктесі (Кранфилд нүктесі) және Ирландияның ең шығыс нүктесі (Бурр нүктесі) орналасқан. 2001 жылғы халық санауы бойынша, бұл Солтүстік Ирландияда протестанттар көпшілік тұратын екі округтің бірі болды. Екінші протестанттар көпшілігі орналасқан округ – солтүстіктегі Антрим округі. Алайда, 2021 жылғы халық санауына сәйкес, қазіргі таңда протестанттық тектің басымдығы бар жалғыз округ осы Даун округі, себебі Антримде протестанттық тектің үлесі басым. 2021 жылғы халық санауында Ардс және Норт Даун округтерінде «Дін жоқ» деген жауаптардың ең көп саны тіркелді (30,6%), Солтүстік Ирландия бойынша. 2018 жылдың наурызында The Sunday Times Ұлыбританиядағы өмір сүруге ең жақсы орындар тізімін жариялады, онда Солтүстік Ирландиядан бес орын болды. Осы тізімге Даун округіне жататын үш қала кірді: Холивуд, Ньюкасл және Странгфорд. Округте екі қала бар: Ньюри және Бангор. Соңғысы – ең соңғы мәртебе алған қала, 2022 жылдың 2 желтоқсанында қала статусын иеленді.

Топонимика

Даун округі атауын ирланд тіліндегі «дун» немесе «форт» деген мағына беретін «dún» сөзінен алған, бұл гэль тіліндегі жер-атауларында жиі кездесетін түбір (мысалы, Шотландиядағы Дунди, Дунфермлайн және Думбартон, сондай-ақ Ирландиядағы Донегал және Дундалк). Аталған бекініс тарихи Даунпатрик қаласында орналасқан, ол бастапқыда Dún Lethglaise ("жасыл беткейдегі бекініс" немесе "екі үзілген тізбек бекінісі") деп аталған.

Тарих

Птолемейдің айтуынша, 2-ғасырда бұл аймақта Волунтий тайпасы қоныстанған. 400-жылдардан бастап 1177 жылға дейін Даун графтығы Улайд патшалығының орталық бөлігін құрады. Улайд 8- және 9-ғасырларда викингтердің шабуылдарына жиі ұшырады, бірақ жергілікті халықтың қарсыласуы скандинавиялықтардың аймақта тұрақты қоныстар құруына кедергі келтірді. 1001 жылы Сигтриг Жибексақал басқарған флот, Улайдтардың өткен жылы Брайан Борудан қорғаныш іздеуден бас тартқаны үшін жаза ретінде, аймақтың көп бөлігін шапты. 1177 жылы аймаққа нормандар басып кірді. 1180-1600 жылдар аралығында аймаққа ағылшын және шотланд иммигранттары келді. 1569 жылы Ирландия Парламенті «Ширлік жер емес елдерді ширлік жерлерге айналдыру туралы акт» қабылдады. 1570 жылы осы заңға сәйкес комиссия құрылып, «ширлік жер емес елдер мен аумақтарды зерттеу және анықтау, оларды графтық немесе округ деп белгілеу, елдерге, баронияларға немесе жүздіктерге бөлу немесе оларды қолданыстағы графтықтарға немесе баронияларға қосу» міндеті қойылды. Зерттеу Арде елдері мен аумақтарын, сондай-ақ Блэкстафтың бұл жағын, Копеланд аралдарын, Дафферин, Кландбой, Киллтог, Глинз және Рауглиндерді, Момери мен Кариді, Роут МакУильямды (Маккуилланды) және Лох Койн мен Лох Ейг арасындағы барлық жерлерді, сондай-ақ Странгфорд пен Банн суларын қамтыды. Комиссия өз жұмысының нәтижелерін 1 тамызға дейін растауға тиіс болды. Аймақ плантация кезеңінде (16-17 ғасырлар) жекеменшікке берілді. Ирландиядағы Вильям соғысы (1689-1691) кезінде графтық католик Джеймс II-нің үстемдігіне қарсы протестанттық көтерілістің орталығы болды. Жеделдетіп құрылған күштерді жинаған протестанттар Дромордың бұзылуында ирландиялық армиядан жеңіліп, шегінуге мәжбүр болды, нәтижесінде бүкіл Даун якобиттердің бақылауына көшті. Содан кейін сол жылы маршал Шомбергтің үлкен Вильям экспедициясы Белфаст шығанағына жетіп, Бангорды басып алды. Каррикфергусты қоршағаннан кейін Шомберг оңтүстіске қарай Дундалк лагеріне бағыт алып, Даун графтығын және Шығыс Ольстердің көп бөлігін якобит әскерлерінен тазартты.

География

Даун екі маңызды түбекке ие: Ардс түбегі және Лекале түбегі. Округтың солтүстігінде Белфаст шығанағы және оңтүстігінде Карлингфорд шығанағы бойында жағалау орналасқан (екеуі де теңізге қатынас береді). Странгфорд көлі Ардс түбегі мен материк арасында жатыр. Даун округінде Лау-Ней көлінің де бір бөлігі бар. Кішкентай көлдерге: Каслвелланның жанындағы Лох Айленд Реви және Каслвеллан көлі, Киллилегге жақын Клеа көлі, Даунпатрик маңындағы Мони және Лоугинисланд көлдері, ал Моурн таулары аумағында – Силент Вэлли суқоймасы, Бен Кром суқоймасы, Спельга тоғаны және Шанагх көлі кіреді. Лаган өзені Антрим округімен шекараның көп бөлігін құрайды. Бан өзені округтің оңтүстік-батыс аймақтарынан да ағып өтеді. Басқа өзендерге Кланри және Квоил жатады. Даун жағалауында бірнеше арал бар: Мью аралы, Лайтхаус аралы және Копленд аралдары, олардың барлығы Ардс түбегінің солтүстігінде орналасқан. Ганн аралы Лекале жағалауының жанында жатыр. Сонымен қатар, Странгфорд көлінде кем дегенде жетпіс арал (олардың бірнешесінде адамдар тұрады) және көптеген кішкентай аралдар – немесе пладдилер бар, бірақ халық арасында Странгфорд көлінде жылдың әр күніне бірден 365 арал бар деген әңгіме бар. Даун округі – Перси Френчтің әнінде айтылғандай, "Мурн таулары теңізге қарай төмендейді", ал гранитті Моурн тауларының айналасындағы аймақ әсем табиғатымен әйгілі. Слив Донард, биіктігі , Моурн тауларының, Солтүстік Ирландияның және Ольстер провинциясының ең биік шыңы болып табылады. Тағы бір маңызды шың – Слив Круп, биіктігі , ол Лаган өзенінің бастауында орналасқан.

Ұлттық сәйкестік

+Ұлттық идентификация (2021 жылғы санақ)Ұлттық идентификацияСаны%Тек британдықтар208,52337.69%Тек ирландтар102,17418.47%Тек солтүстік ирландтар120,00321.69%Тек британдықтар және солтүстік ирландтар58,25610.53%Тек ирландтар мен солтүстік ирландтар9,8201.78%Тек британдықтар, ирландтар және солтүстік ирландтар12,6052.28%Тек британдықтар мен ирландтар4,4210.80%Басқа идентификация37,4596.77%Барлығы553,261100.00%Барлық ирландтық идентификациялары131,14323.70%Барлық британдық идентификациялары290,52452.51%Барлық солтүстік ирландтық идентификациялары204,27636.92%

Темір жолдар

Бұрынғы темір жолдардың ішінде Ұлы Солтүстік Ирландия темір жолы және Белфаст және Каунти Даун темір жолы бар. Екеуі де 19 ғасырда құрылған және 1950 жылдары жабылды немесе біріктірілді. Downpatrick және County Down Railway, бұрынғы Белфаст және County Down желісінің қысқа бөлігін Downpatrick және Inch Abbey арасында мұралық темір жол ретінде пайдаланады. Солтүстік Ирландия темір жолдары аймақтың қазіргі темір жол желісін басқарады.

Қауымдастық футболы

Қауымдастық футболында NIFL Премьер-лигасы – ең жоғарғы дивизион болып табылады және округте үш команда өкілдік етеді: «Ньюри Сити» ФК, «Ардс» ФК және «Уорренпойнт Таун» ФК. «Банбридж Таун» ФК, «Бангор» ФК және «Лисберн Дистиллери» ФК NIFL Чемпионатында өнер көрсетеді, ол екінші және үшінші деңгейлерді қамтиды.

Гелл ойындары

Даун округінің басқармасы округтегі гэль ойындарын басқарады. Down – барлық Ирландияның аға футбол чемпионаттарында (1960, 1961, 1968, 1991 және 1994 жылдары) бес рет жеңіске жеткендіктен, шекараның солтүстігіндегі ең табысты команда. Ольстер аймағында олар осы құрметті Каванмен бөліседі, олар да 5 титулға ие. Қазіргі таңдағы көрсеткіштері бойынша, олардың төрт кішігірім барлық Ирландия титулы, он екі Ольстер титулы және бір 21 жасқа дейінгі барлық Ирландия титулы (1979) бар. Ардс түбегі – хёрлингпен күшті аймақ.

Гольф

Даун округі, Today's Golfer журналының мәліметінше, Ирландия ғана емес, бүкіл Ұлыбританиядағы ең үздік гольф алаңы – Royal County Down Golf Club-қа да мекенжай. Әлемнің бұрынғы No.1 гольфшысы Рори Макилрой округтің солтүстігіндегі Холивуд қаласынан шыққан.

Танымал мәдениетте

"Star of the County Down" – Ирландияның танымал балладасы. Округ атауы "80 күнде әлемді аралап шығу" фильміндегі "Around the World" әнінің мәтінінде айтылады, бұл ән 1957 жылы Бинг Кросби үшін Америкадағы ондық хит, ал Ронни Хилтон үшін Ұлыбританиядағы ондық хит болды, бірақ фильмде Мантованидің аспаптық нұсқасы қолданылды. 2011 жылы Рианнаның "We Found Love" бейнеклипі осы округте түсірілді, әнші бикини кию үшін киімдерін шешкенде наразылықтар туды. Ольстерлік әнші Ван Моррисон "Northern Muse (Solid Ground)", "Mystic of the East" және "Coney Island" сияқты бірнеше әндерінің мәтінінде Даун округіне сілтеме жасады, соңғысы округтегі бірнеше орындар мен ескерткіштерді атады. Ван Моррисон "Star of the County Down" әнін Chieftains тобымен бірлескен Irish Heartbeat альбомында да орындады. "Нарния жылнамалары" авторы К.С. Льюис Моурн тауларынан шабыттанды. Ростревордағы Килброни паркінде Нарнияға апаратын жол бар. Сэм Ханна Белл өзінің "Желтоқсан күйесі" (1951) атты Ольстер ауылдық өмірі туралы романын Ардс түбегінде жазды. Романның фильмдегі нұсқасы, сондай-ақ "Желтоқсан күйесі" деп аталды, 1990 жылы түсіріліп, 1991 жылдың қарашасында көрсетілді. Даун округінің бірнеше аймақтары HBO-ның "Тақтар ойыны" сериасы үшін түсірілім алаңдары ретінде пайдаланылды, оның ішінде Касл Уорд (Винтерфелл), Инч Эбби (Риверлендс) және Толлимор орман паркі. Оскар сыйлығын жеңіп алған "The Shore" (2011) қысқаметражды фильмін режиссер және сценарийші Терри Джордж пен оның қызы Оорлаг Киллоу шығанағында және оның айналасында түсірді. Фильмде Сиаран Хайндс, Керри Кондон және Конлетт Хилл ойнады.