Кіріспе

Чак – панджаби тілінен шыққан сөз, біріккен жер учаскесін белгілейтін жер салығын есептеу/бағалау аймағын білдіреді. «Чак» сөзі панджаби тіліндегі «шакар» сөзінен шыққан, ол су құдығымен байланысты дөңгелекті білдіреді. Тарихи тұрғысынан алғанда, әрбір ауылға бір су құдығы беріліп, әрбір ауылға су құдығының дөңгелегі бойынша нөмір тағайындалған. Қазіргі кезде жеке шак аймақтары кіріс аймағының ішінде орналасқан ауылдың атымен байланысты. Чак аймақтары британдық үстемдік кезеңіндегі салық жинау жүйесіне негізделген. Британдық үстемдік кезінде мемлекеттік кірістерді арттыру мақсатында Пәнджаб аймағының баңгар (жоғары жатқан жерлер) аймақтарында суаруды енгізу арқылы барани (жаңбырға тәуелді) жерлерді өңдеуге келтіру үшін жаңа каналдар салынды. Нақты Раджвахамен суарылған біріккен жер учаскелеріне әрқайсысына жеке шак нөмірі берілді. Көшіп келген шаруалар жаңа каналдардың жанындағы, жаңа ауылдардың орталықтарында орналасқан суарылатын жерлерге қоныстанды. Бұл жаңа ауылдар тиісінше суару аймағының шак нөмірімен аталды. Үкімет осы жерде тұратын адамдарға кейіннен «чак» аймақтарына ауылдың толық атын беруді тапсырды. Уақыт өте келе «чак» термині «ауыл» терминімен синонимге айналды. Чактар негізінен Харьяна, Раджастан және Пәнджаб аймақтарының үшбұрышындағы багар аймағында кездеседі. Чак – әкімшілік кіріс бағалау аймағы немесе бөлімі, сондай-ақ Чакла деп те аталады, оны басқа типтегі Чаклалармен шатастырмау керек.

Шақбанди

Чак Банди (چک بندی) немесе Килла Банди (قلعہ بندی) жер және кіріс тұрғысынан жерді біріктіру және кіріс регламенттеу процесі болып табылады. Чакбанди суару жүйесінде әрбір чак суару арнасы арқылы суарылады, оны негізгі каналдың жағасындағы шлюз арнасы қамтамасыз етеді, мұнда әрбір чак (шаруашылық) иесіне берілетін су мөлшері оның чакінің ауданына пропорционалды болады. Нақты Раджвахамен суарылатын жер участақтары, сондай-ақ суару аймағы деп аталады, әрқайсысына бірегей чак нөмірі беріледі. Чакбандиді жүзеге асыру үшін ауылдың контуры зерттеледі, ауылдың жерінің еңістік дәрежесі мен дренаждық профилі анықталады. Сондай-ақ жер бағасы мен өнімділігі бойынша бағаланады. Әр шаруаның жері стандартталған өлшемдегі "кет" (әдетте әрқайсысы 1 акр) жер участақтарында біріктіріліп, содан кейін жер иелеріне олардың бұрынғы бөлінген жерлерінің бағасы мен өнімділігіне пропорционалды түрде қайта бөлінеді. Әрбір чакта жақсы, жаман және орташа топырақтың салыстырмалы мөлшері бірдей болуы керек. Кейбір аймақтарда (тракттың жақтарында) әрбір егістік учаскесі төрт немесе бес маузаның (ауылдардың) біріне тиесілі болады. Ал басқаларында патти (жердің бөлінген бөлігі) әртүрлі маузаларға тиесілі ұзын жолақтарға бөлінеді, содан кейін сол қағида бойынша тағы да бөлінеді. Тұрақты жерді пайдалану – жер иесінің меншік құқықтарын бекіту және жер иелері мемлекеттік инфрақұрылымды, мысалы суаруға арналған арна суын пайдаланғаны үшін мемлекетке төлеуге тиіс мүлік салығын белгілеу процесі. Пәнджабтағы жер өлшеміне қатысты чакбанди терминдері: Банжар, Джунгл, Абади, Шамлат, Гаир Мумкин, Барани, Нахри, Чахи, Таал, Бигха, Доаб, ХАЛРИС, Хадир және Бангар, Хасра, Патвари, Шаджра, Зайлдар және т.б.

Варабанди, бхарай және жхарай

"Вара" (वारा) – үнді тіліндегі "бари" (बारी) сөзінің харьянви/пенджаби тіліндегі жергілікті атауы, қарапайым түрде "кезең" дегенді білдіреді. Варабанди (वाराबंदी) – әрбір шаруаның жеке шағына (жер учаскесіне) суару суын тең бөлу үшін апталық кесте бойынша айналымдық жүйе. Шығанақтан су алуға әр шаруаға бөлінген уақыт оның жерінің мөлшеріне пропорционалды. Жүйені оңтайландыру үшін, бір шаруаның кезегі біткен соң, жанындағы келесі шаруаның кезегі басталады. Суарушылар өз кезегін немесе варасын алдын ала біледі. Суды әділ бөлу үшін варабанди Барай мен Жхарайды ескереді. Барай (भराई) – арнадан су жіберілген сәттен бастап, шығанақ арқылы немесе жоғарыдағы шаруадан су келіп, шаруаның кезегі жеткен суару нүктесіне жеткенге дейінгі ортақ уақыт. Жхарай (झराई) – шығанақтағы соңғы шаруаға қолданылатын, судың келіп жетуіне кеткен ортақ уақыт.