Кіріспе

Лондондағы 16 ғасырдағы шаңырақ үйі, Жаңа Зеландия регби лигасының халықаралық ойыншысы.

Брюс Касл (бұрынғы Лордшап үйі) – Лондонның Тоттенхэм қаласындағы Лордшап Лейнінде орналасқан, I санаттағы 16 ғасырдағы шаңырақ үйі. Ол бұл жердің бұрынғы иесі болған Брюс әулетінің атымен аталады. Қазіргі үйдің орнында бұрынғы ғимарат болған деген болжам бар, бірақ оның туралы көп мәлімет белгілі емес. Бұл Англияда сақталған ең көне кірпіш үйлердің бірі. Ол 17, 18 және 19 ғасырларда қайта жаңартылған. Үйде сэр Уильям Комптон, Колрейн барондары және сэр Роуленд Хилл сияқты тұлғалар тұрған. 19 ғасырда мектеп ретінде пайдаланылғаннан кейін, батыс жағына үлкен қосымша салынды. Кейіннен ол қазіргі Лондонның Харрингэй ауданының тарихын және сэр Роуленд Хиллмен байланысының арқасында Корольдық почта тарихын зерттейтін мұражайға айналдырылды. Ғимаратта Харрингэй ауданының архиві де орналасқан. 1892 жылдан бері бұл жер Тоттенхэмдегі ең көне қоғамдық саябақ болып табылады.

Атаудың шығу тегі

Брюс қамалының атауы Брюс әулетінен шыққан, олар тарихи түрде Тоттенхэм отарының үштен бір бөлігіне ие болған. Алайда, аймақта қамал болған жоқ, және отбасының жақын маңда тұрғаны да күмәнді. 1306 жылы Шотландия тағына отырған Роберт I Шотландияның Англиядағы жерлерін, соның ішінде Тоттенхэмдегі Брюс иеліктерін жоғалтты.

Тоттенхэм отарының үш бөлігі 15-ші ғасырдың басында Геденей әулетінің басшылығымен біріктірілді және содан бері біріктіріліп келеді. Бірақ Лайсонс бұл үйдің кейінірек салынғанын айтады. 1829 жылы ол терең құдық үстінде орналасқан және сүт фермасы ретінде пайдаланылған деп сипатталды. Үйдің бастапқы құрылыс мерзімі туралы нақты мәліметтер жоқ, құрылысқа қатысты ешқандай жазба сақталмаған. Ғимараттың кейбір бөліктеріне қатысты 15 ғасырға жататын археологиялық деректер бар; алайда, Тарихи ескерткіштер жөніндегі Корольдік комиссия оны 16 ғасырдың соңына жатқызады. Николаус Певснер үйдің алдыңғы жағы аулалы үйдің бір бөлігі болған, ал қалған бөлігі жойылған болуы мүмкін деп болжайды. Елді мекеннің алдыңғы жағы кең ауқымда қайта жаңартылған. Үй қызыл кірпіштен салынған, бұрыштары таспен әшекейленген, ал негізгі қасбеті симметриялы, үйлесімді бөліктермен аяқталады және биік терезелері бар. Үй және жеке тұрған мұнара – ағылшын үйлерін салуда кірпішті негізгі материал ретінде қолданудың алғашқы мысалдарының бірі. Генри Хар, 2-ші барон Колерайн (1635–1708) 1684 жылы үйді кең ауқымда қайта жаңартуға қатысты, және қазіргі оңтүстік қасбеттің көп бөлігі сол кезден бері сақталған. Қанаттары биікке көтерілді, ал орталық кіреберіс тас бұрыштармен және бағаналармен, қоршаумен, кішкентай мұнарамен және күмбезбен қайта салынды. Үй мектепке айналдырылды, ал 1870 жылы үйдің солтүстік-батыс жағына готикалық жаңарту стилінде үш қабатты қосымша салынды.

Алғашқы тұрғындар

Үйдің алғашқы иесі Генри VIII-нің тілшісі және сол кезеңнің белгілі сарай адамы болған, 1514 жылы Тоттенхэм иелігін алған сэр Уильям Комптон болды деп жалпыға мәлім. 17 ғасырдың басында Ричард Саквилл, 3-ші Дорсет графы мен Леди Энн Клиффорд бұл үйге иелік еткен. Саквилл құмар ойындар мен жомарт шығындарға байланысты көп қарызға батты; ол сол кезде әлі де «Лордшафты үйі» деп аталатын үйді Томас Пенистонға жалға берді, оның әйелі Марта, сэр Томас Темплдің қызы, оның жақын адамы болған деседі. Кейіннен үйді Норфолк аймағының бай жер иесі Хью Хейрге сатты.

Хью Хар, 1-ші барон Колерен

Хью Хар (1606–1667) өзінің әкесінің інісі, Роллдардың басшысы сэр Николас Харден мол мүлік мұра еткен. Әкесі қайтыс болғаннан кейін анасы Генри Монтегюге, Манчестердің 1-ші графына қайтадан тұрмысқа шығып, жас Хью Хардың сарайда және қоғамдық өмірде жылдам дамып кетуіне жағдай жасады. Ол Монтегюдің алғашқы некесінен туған қызына үйленді және 1625 жылы Тоттенхэм иелігін, соның ішінде Лордша үйін сатып алып, көп ұзамай Колерайн бароны атағын алды.

Генри Хар, 2-ші барон Колерен

Генри Хар (1635–1708) Лорд үйіне қоныстанды, оны Брюс қамалы деп атап, осы аймақтың Брюс үйімен тарихи байланысына құрмет көрсетті. Констанция қайтыс болғаннан кейін Хар Сара Алстонға үйленді. Олар 1661 жылы келісімге келген еді, бірақ ол Джон Сеймурға, Сомерсеттің 4-ші герцогына үйленді. Сараның Сеймурмен, ал Хардың Констанциямен некелескен кезінде олардың арасындағы жақын қарым-қатынас сақталғаны туралы мәліметтер бар. 1684 жылы Генри Хар Сомерсет герцогинясына үйленгеннен кейін үй жақсартудан өтті, және қазіргі оңтүстік фасадының көп бөлігі сол кезге жатады. Аңыз бойынша, алғашқы жазба 1858 жылы – оның өлімінен екі жүз жыл өткен соң – «Тоттенхэм және Эдмонтон» газетінде пайда болды. Бүгінде бұл аңыз көбінесе ұмытылған, және соңғы кезде оның көрінуі туралы ешқандай хабарлама жоқ. Хар 1749 жылы қайтыс болып, өзінің мүлігін төрт жасар Генриеттаға қалдырды, бірақ оның талабы француз ұлты болғандықтан қабылданбады. Көп жылдық сот таластарынан кейін, Брюс қамалының мүлігі оның 18 жасында үйленген күйеуі Джеймс Таунсендке берілді. Оқытудың барлық түрі мұғалімнің рөлі – фактілерді беру емес, оқуға деген құштарлықты ояту деген қағидаға негізделді. Дене жазасы жойылды, ал құқық бұзушылықтар оқушылар сотында қарастырылды. Мектеп сол кезге радикалды (болған) оқу бағдарламасын оқытты, оған шетел тілдері, ғылым және инженерия кірді. Басқа оқушылармен қатар, мектеп Лондон негізделген көптеген дипломаттардың ұлдарын, әсіресе жаңадан тәуелсіз Оңтүстік Америка елдерінен және есептеу саласының пионері Чарльз Бэббидждің ұлдарын оқытты. 1840 жылы Тоттенхэм Хейл және Марш-Лейн (кейін Нортумберленд Парк) станциялары бар Солтүстік және Шығыс темір жолының салынуы Тоттенхэмнен Лондон орталығына алғаш рет жүруді мүмкін етті (әрине, Стратфорд арқылы сегіз шақырымдық айналалы жолмен, тікелей жолдан екі есе ұзақ), сонымен қатар Лондон портына тікелей қосылуды қамтамасыз етті. 1872 жылы Ұлы Шығыс темір жолы Энфилдтен Ливерпуль көшесі станциясына тікелей желі ашты, оның ішінде Брюс Гровтағы станция Брюс қамалына жақын орналасқан; темір жол кедей жолаушыларға Тоттенхэмде тұруға және Лондон орталығында жұмыс істеуге мүмкіндік беру үшін жұмысшылардың бағасын төмендетті. Ірі теміржол торабы ретінде Тоттенхэм маңызды тұрғын және өнеркәсіптік аймаққа айналды. 19 ғасырдың соңында Брюс қамалының жері, Тоттенхэм батпақтарындағы Лия өзенінің және Бродуотер фермасындағы Мозель өзенінің сулы жазықтары ғана дамытылмаған қалды. Бұл Тоттенхэмдегі алғашқы қоғамдық саябақ болды. Үй 1906 жылы Брюс қамалы мұражайы ретінде жұртшылыққа ашылды.

Қазіргі күн

Брюс қамалы қазір мұражай болып табылады, онда Лондонның Харрингэй ауданының архивтері сақталады, сонымен қатар Харрингэйдің және оның алдыңғы аудандарының өткені, қазіргісі және болашағы туралы тұрақты көрме, ал аймақтың тарихына арналған уақытша көрмелер ұйымдастырылады. Мұражайда "Тоттенхэм Хотспердің толық тарихы" – "Спарс Опус" кітабының жұртшылыққа оқуға қолжетімді сирек даналарының бірі де бар. 1949 жылы ғимарат I санатқа енгізілді, дөңгелек мұнара да сол жылы жеке I санатқа ие болды, ал 17 ғасырдағы саябақтың оңтүстік және батыс шекаралық қабырғалары 1974 жылы II санатқа енгізілді. 1969 жылы қамал Миддлсекс полкінің мұражайына айналды, бірақ кейіннен оның жинағы Ұлттық армия мұражайына берілді. Мұражайда Беатрис Оффордың (1864–1920) суреттерінен тұратын маңызды коллекция бар. 2006 жылдың шілде айында Лондон археологиялық мұрағаты мен зерттеу орталығы Брюс қамалы мұражайының ашылуының 100 жылдығын тойлау аясында мұражай аумағында ірі археологиялық қазбалар ұйымдастырды. Қазбалар барысында көптеген тұрмыстық заттармен қатар, бұл жерде бұрын болған үйдің тас негіздері де табылды. Сонымен қатар, құрылыс мұржаларынан жасалған 9 метрлік биіктіктегі классикалық арыстанның пьедесталы орнатылды. Брюс қамалы мұражайының алдына орнатылған монументалды мүсін, әсем үйлердің аулаларында жиі кездесетін патшалық арыстанның дәстүрлі бейнесін бейнелейді, сонымен қатар Роберт Брюстің геральдикалық эмблемасын да еске түсіреді, осылайша ғимараттың тарихын көрсетеді. Төрт апта ішінде орнатылған бұл туынды, кез келген өнер және шығармашылық процесіндегі еңбектің маңызды рөлін көрсетеді.