Кіріспе

Австралияның Корольдік Әуе күштері эскадрильясы

No. 75-эскадрилья – Солтүстік территориядағы Тиндал әуе базасында орналасқан Австралияның Корольдік Әуе күштерінің (RAAF) истребитель бірлігі. Эскадрилья 1942 жылы құрылды және Екінші дүниежүзілік соғыстың Оңтүстік-Батыс Тынық мұхитындағы театрларында P-40 Kittyhawk ұшақтарымен кең ауқымда әрекет етті. 1948 жылы таратылды, бірақ келесі жылы қайта құрылды және Суық соғыс кезеңінде реактивті ұшақтарды пайдаланды. Эскадрилья 1952 жылдан 1954 жылға дейін Мальтада (de Havilland Vampire ұшақтарымен), ал 1968 жылдан 1983 жылға дейін Малайзияда (Dassault Mirage III ұшақтарымен) орналасқан, содан кейін Австралияға оралды. Эскадрилья 1988 жылы Тиндал әуе базасына көшіріліп, F/A-18 Hornet истребительдерімен қайта жабдықталды. 1999 жылы Шығыс Тиморға Австралияның INTERFET бейбітшілік сақтау миссиясын қолдау үшін дайындыққа келтірілді, сондай-ақ 2003 жылы Иракқа басып кіруге Австралияның үлесі ретінде және 2015 жылы ИСИЛ-ге қарсы әскери операция кезінде қатысты. F/A-18 ұшақтары 2021 жылдың желтоқсанында қызметтен шығарылды, ал эскадрилья сол айда алғашқы F-35A Lightning II ұшақтарын алды.

Порт-Морсби және Милн шығанағы

1942 жылдың ақпан және наурыз айларында Жаңа Гвинеядағы одақтас күштердің орналасқан жері қысымға ұшырады, ал Солтүстік Австралиядағы Торрес бұғазы аралдары мен Кейп-Йорк үстінде жапондық ұшақтар көрінді. Осыған байланысты, Порт-Морсбидегі маңызды әуежайларын және портылық құрылыстарын қорғау үшін Жаңа Гвинеядағы эскадрильяны орналастыруға басымдық берілді. RAAF ақпан айының соңында 25 P-40 Kittyhawk истребителін алды, олар Квинсленд штатындағы Таунсвиллге жеткізіліп, 1942 жылдың 4 наурызында No. 75 эскадрильясын құруға пайдаланылды. Порт-Морсбидің қорғанысын күшейту қажеттілігі соншалықты шұғыл болды, эскадрилья ұшақтармен тоғыз күн ғана жаттығудан өтуге рұқсат алды. Бастапқыда эскадрилья басшысы Питер Джеффри болды, No. 75 эскадрильясының алдын ала тобы 17 наурызда Порт-Морсбиге келді, ал оның ұшақтары 19-ы (эскадрилья басшысы Джон Джексон командалық міндетін қабылдаған кезде) және 21-і аралығында жетті. Осы кезде эскадрильяның 21 ұшқышының тек төртеуі ғана, оның ішінде командир, бұрын жауынгерлік қимылдарға қатысқан. No. 75 эскадрильясы 1942 жылдың наурыз-сәуір айларында Порт-Морсби шайқасына қатысты. 21 наурызда екі Kittyhawk жапондық бомбалаушыны атып түсірді. 22 наурызда тоғыз Kittyhawk жапондық әуежайға шабуыл жасап, 14 ұшақты жойды (оның ішінде екеуі иттер шайқасында) және тағы бесеуіне зақым келтірді; екі австралиялық ұшақ жоғалды, ал тағы үш ұшақ 22 наурызда жеке оқиғаларда құлады. Жапония келесі күні Порт-Морсбиге шабуыл жасады. No. 75 эскадрильясы наурыздың соңы мен сәуірдің басында Порт-Морсби немесе Лэй үстінде дерлік күн сайын қимыл жасады және көбінесе жапондық ұшақтардан кем болды. Жапондық позицияларға өз шабуылдарын жүргізумен қатар, Kittyhawk Порт-Морсбиде орналасқан АҚШ Әскери-әуе күштерінің (USAAF) A-24 Banshee секіруші бомбалаушыларының эскадрильясын жиі сүйемелдеді. No. 75 эскадрильясының жоғалғандары тез көбейді және аурудың жоғары деңгейімен күшейді. Оның інісі, эскадрилья басшысы Лес Джексон келесі күні командалық міндетін қабылдады. 30 сәуірде екі USAAF эскадрильясы келгенге дейін No. 75 эскадрильясы тек үш жұмысқа жарамды ұшаққа және жөндеуді қажет ететін тағы жеті Kittyhawk-қа дейін азайды. Эскадрилья 3 мамырда екі ұшағын жоғалтқаннан кейін операциядан алынды. Порт-Морсбидегі No. 75 эскадрильясы 35 жапондық ұшақты жойғаны расталды, тағы төртеуін жойғанын болжауға болады және 44-ін зақымдады. Эскадрильяда 12 адам қаза тауып, 22 Kittyhawk ұшағы жоғалды, оның ішінде алтауы апаттан зардап шекті. Эскадрилья 1942 жылдың 7 мамырында Порт-Морсбиден Австралияға оралды. Ол алғаш Таунсвиллде орналасқан, кейіннен қайта жабдықталу үшін Кингройға, содан кейін Лоуудқа көшті. Осы кезеңде ол Еуропада Supermarine Spitfire ұшақтарымен жабдықталған эскадрильяларда қызмет еткен бірнеше ұшқыштарды қабылдады. Шілде айының соңында эскадрилья Квинслендтен шығып, Жаңа Гвинеяға оралды. No. 75 эскадрильясы 1942 жылдың 31 шілдесінде Милн шығанағына келді, онда Kittyhawk ұшақтарымен жабдықталған No. 76 эскадрильясымен қосылды. Осы уақытта Милн шығанағында Порт-Морсбиді қорғау және Жаңа Гвинеядағы және жақын аралдардағы жапондық позицияларға шабуыл жасау үшін одақтастардың базасы құрылып жатты. Жапондық ұшақтар 11 тамызда Милн шығанағына алғашқы ірі шабуыл жасады, оны No. 75 және No. 76 эскадрильяларының Kittyhawk ұшақтары тосқауылдады. Милн шығанағындағы шайқаста екі Kittyhawk эскадрильясы жапондық позицияларға қатты шабуыл жасап, жапондық әуе шабуылдарын тосқауылдап, одақтас қорғаушыларға маңызды қолдау көрсетті. 28 тамызда Kittyhawk ұшақтары жапондық әскерлер ұшу-қону жолағына жақындағандықтан Порт-Морсбиге қайтарылды, бірақ олар келесі күні Милн шығанағына оралды. No. 75 және No. 76 эскадрильялары кейіннен Милн шығанағындағы одақтастардың қарсы шабуылына қолдау көрсетті, ол қыркүйек айының басында қалған жапондық әскерлердің эвакуациялануымен аяқталды. Жапондықтардың жауынгерлерін басып алғаннан кейін, Жаңа Гвинея күштерінің қолбасшысы генерал-лейтенант Сидни Роуэлл екі эскадрильяның жапондықтардың қону күні жасаған шабуылдары одақтастардың жеңісі үшін "шешуші фактор" болды деп мәлімдеді. 21-23 қыркүйекте No. 75 эскадрильясы Гудено аралы шайқасында 2/12 батальонға қолдау көрсету үшін ұшуға шықты. Қыркүйектің соңында Милн шығанағындағы екі австралиялық эскадрильяны екі USAAF эскадрильясы алмастырды, ал No. 75 эскадрильясы Хорн аралына қайта жіберілді. Кейіннен ол 1943 жылдың ақпан айында Милн шығанағына оралғанға дейін Кейрнске демалуға көшті. Бұл іс-қимыл кезінде эскадрилья No. 77 эскадрильясымен бірге жұмыс істеді. No. 75 эскадрильясы Милн шығанағы мен Гудено аралы үстінде патрульдеді, ал 14 мамырда олар мен No. 77 эскадрильяларының 17 Kittyhawk ұшақтарынан құралған күш Милн шығанағына бағытталған 65 жапондық ұшақтың күшіне ауыр зиян келтірді, ал тек бір австралиялық ұшақ жоғалды. Бұл No. 75 эскадрильясының соңғы ірі әуе шайқасы болды. No. 75 эскадрильясы 1943 жылдың қазан айында Луизиад архипелагындағы және Жаңа Британиядағы одақтастардың шабуылын қолдау үшін Гудено аралына көшті.

Шабуылдау операциялары

1943 жылдың желтоқсан айында No. 75-ші эскадрилья No. 78-ші қанат құрамына кірді, ол өз кезегінде жаңадан құрылған No. 10 Операциялық топтың бөлігі болды. Бұл топ 1944 жылы Жаңа Гвинея және оның төңірегінде жоспарланған шабуылдарды қолдауға қабілетті мобильді ұйымды құру үшін жасалған. 1944 жылдың бірінші жартысында эскадрилья одақтас әскерлерінің операцияларын қолдау үшін әртүрлі әуе базалары арасында жиі ауысып тұрды, қаңтардан наурызға дейін Наджабта, наурыздан мамырға дейін Кейп Глостерде, мамыр айында Таджиде, мамырдан маусымға дейін Голландияда және маусымнан шілдеге дейін Биакта орналасты. Осы кезеңдегі оның басты міндеті – Австралия және АҚШ жер күштеріне тікелей әуеден қолдау көрсету және одақтас кемелерді әуе шабуылынан қорғау болды. No. 75-ші эскадрилья 1944 жылдың шілдесінен қарашасына дейін Ноемфурда дислокацияланды, онда Нидерланд Ост-Индиясының шығыс аралдарындағы жапондық әуежайлар мен кемелерге қашықтықтан шабуылдар жасады. No. 10 Операциялық топ 1944 жылдың 25 қазанында Бірінші тактикалық әуе күштері (1TAF) болып қайта аталды; осы кезде No. 75-ші эскадрилья No. 78 және No. 80 эскадрильяларымен бірге No. 78 қанатының құрамында болды. 2 қарашада 1TAF эскадрильяға аралды қорғау үшін Биакқа қайта оралуға бұйрық берді, бұл ұшқыштардың наразылығын тудырды, олар өздерін "соғыстан алыстатылған" деп есептеді. No. 75-ші эскадрилья 11 желтоқсанда Ноемфурға оралды. No. 75-ші эскадрилья және қалған No. 78 қанаты 1944 жылдың желтоқсан айының соңында Нидерланд Ост-Индиясындағы Моротайға көшті. Эскадрилья 21 желтоқсанда Моротайға жетіп, сол айда жақын орналасқан Халмахера аралдарындағы жапондық нысандарға шабуыл жасау кезінде 147 операциялық ұшуды орындады. 1945 жылдың басында Хальмахера және басқа да аралдарға шабуылдар жалғасты, ал No. 75-ші эскадрилья Моротайдағы қалған жапондық күштерге шабуыл жасап жатқан АҚШ әскерлеріне де қолдау көрсетті. 1945 жылдың мамыр айынан бастап No. 75-ші эскадрилья Борнео кампаниясына қатысты. Эскадрильяның жердегі экипажы 1945 жылдың мамыр айының басында Тарканға шабуыл жасауға қонды, бірақ аралдағы әуежайды жөндеудің кешігуі ұшақтарының бастапқы жоспарланған 3 мамырға емес, шілде айының ортасында орналастырылуына себеп болды. Осы кезеңде No. 75-ші эскадрильяның ұшқыштары Моротайда қалды, бірақ ұшу мүмкіндігі шектеулі болды, бұл олардың моральдық жағдайын нашарлатты. Тарканға орналасқаннан кейін Kittyhawk ұшақтары Сандакан маңындағы нысандарға шабуыл жасады және соғыстың соңғы апталарында Баликпапан шайқасында австралиялық күштерге қолдау көрсетті. Жапондықтардың капитуляциясынан кейін No. 75-ші эскадрилья әскери тұтқын лагерьлерінің үстінен барлау патрульдерін жүргізіп, жалпы ұшу жұмыстарын жалғастырды. Кейін Kittyhawk ұшақтары Квинсленд штатының Оки қаласына ұшып барып, 1945 жылдың желтоқсан айында британдық авианосецпен Австралияға оралды.

Қырғи қабақ соғыс

1945 жылдың желтоқсанынан 1946 жылдың мамырына дейін 75-ші эскадрилья Дениликинде орналасқан құрамдық бөлім ретінде сақталды, бір офицер мен үш авиатормен жұмыс істеді, және ешқандай ұшағы болған жоқ. 1949 жылдан 1952 жылдың басына дейін 75-ші эскадрилья оқу-жаттығу оқуларын жүргізді, оның ішінде жаңа ұшқыштарға «Vampire» ұшақтарын пайдалануды үйрету, сондай-ақ RAAF-қа жеткізілген «Vampire» ұшақтарын қабылдау рейстерін жасау кірді. Осы кезеңде эскадрильяның маңызды міндеті – «Gloster Meteor» ұшақтарымен жабдықталған 77-ші эскадрилья үшін пилоттарды Корея соғысындағы ұрысқа дайындау болды. 1952 жылдың наурыз айында Австралия үкіметі 78-ші қанатты қайта құруға және оны Мальтаға орналастыруға шешім қабылдады, онда ол Таяу Шығыста Кеңес Одағының ықпалына қарсы тұруға бағытталған британдық күштердің бір бөлігіне айналды. 75-ші және 76-шы эскадрильялар қанаттың ұшу бөлімдерін құру үшін таңдалды және 1952 жылдың шілдесінде Мальтадағы RAF Hal Far базасына келді, содан кейін Корольдік әуе күштерінен (RAF) жалға алынған «Vampire» ұшақтарымен жабдықталды. Мальтада орналасқан кезде қанат Жерорта теңізі аймағында және Еуропада көптеген оқу-жаттығуларға қатысты, соның ішінде 1953 жылы өткен, 2000 ұшақ пен 40 000 қызметкер қатысқан кең ауқымды НАТО жаттығуына қатысты. Сонымен қатар, қанат Елизавета II патшайымның тәж кию рәсіміне арналған салтанатты парадқа қатысты. 78-ші қанат 1953 жылдың маусым айында Та’ Қалидегі RAF базасына көшірілді және 1954 жылдың желтоқсан айының соңында Австралияға оралғанға дейін онда қалды. Австралияға қайта оралуға дайындалу кезінде 75-ші эскадрилья 1954 жылдың қараша айында таратылды. 75-ші эскадрилья 1955 жылдың сәуір айында Уильямтаунда қайта құрылды. Бастапқыда ол «Vampire» және «Gloster Meteor» истребительдерімен жабдықталды, бірақ 1957 жылдың басында олар CAC «Sabre» ұшақтарымен ауыстырылды. «Sabre» ұшақтарын пайдалану кезінде эскадрилья әуе қорғанысы жаттығулары үшін бірнеше рет Дарвинге жіберілді, мұндай жаттығуларға көбінесе RAF бөлімшелері қатысты. 1958 жылдың 8 желтоқсанында 75-ші эскадрилья 78-ші қанаттан бөлініп, RAAF Williamtown базасының тікелей басқаруына бағынған тәуелсіз бөлімге айналды. 1964 жылдың қараша айында эскадрильяның бірнеше пилоты Индонезия мен Малайзия арасындағы қақтығыстың күшеюіне байланысты Индонезия шабуылының қаупінен Дарвинге шұғыл түрде жіберілді. 75-ші эскадрилья 1964 жылдың желтоқсанында «Dassault Mirage III» истребительдерімен жабдықталған алғашқы австралиялық истребитель бөлімі болды және 1967 жылдың 1 тамызында осы ұшақтармен толыққандай жұмыс істейтін болып жарияланды. Кейіннен ол 1966 жылдың 2 мамырынан 1967 жылдың басына дейін Дарвинде «Mirage» жасағын орналастырды. Оқудан кейін 75-ші эскадрилья 1967 жылдың мамыр айында Малайзиядағы RAAF Butterworth базасына көшірілді. Осы базадан эскадрилья Малайзия Корольдік әуе күштерімен (RMAF), Жаңа Зеландия Корольдік әуе күштерімен (RNZAF), Сингапур Республикасы әуе күштерімен (RSAF) және кейде RAF қатысатын жаттығуларға қатысты. Butterworth базасындағы кезеңі бойында 75-ші эскадрилья 3-ші RAAF эскадрильясымен кезекпен Сингапурдың Тенгаһ әуе базасына алты «Mirage» ұшағынан жасақтарды жіберді, бұл жауапкершілік екі бөлім арасында әр үш ай сайын алмасып отырды. 1981 жылы Австралия үкіметі RAAF истребитель эскадрильясын Малайзиядан Дарвинге, Солтүстік территориядағы Катеринге жақын орналасқан RAAF Tindal базасының құрылысы аяқталғанға дейін көшіруге шешім қабылдады. 75-ші эскадрилья осы мақсатқа сай таңдалды және 1983 жылдың тамызында Дарвинге келді, содан бері ол Екінші дүниежүзілік соғыстан бері Солтүстік территорияда тұрақты түрде орналасқан алғашқы истребитель эскадрильясы болды. Бөлім 1988 жылдың мамыр айында F/A 18 «Hornet» ұшақтарына көшуді бастады және сол жылдың қазан айында Тиндалға көшірілді.

Қазіргі рөлі

1999 жылдың соңында 75-эскадрилья жақыннан қолдау көрсету және әуе қорғанысын қамтамасыз ету үшін дайындыққа келтірілді. Алайда, индонезиялық күштердің тудырған қауіп-қатеріне қарамастан, олардың қызметі қажет болмады. 75-эскадрилья 1945 жылдан бері алғаш рет 2003 жылы Иракқа жасалған шабуылға Австралияның үлесі ретінде әрекетке кірісті. Австралия үкіметі 2003 жылдың 1 ақпанында Таяу Шығысқа F/A 18 эскадрильясын жіберетінін хабарлады және 14 75-эскадрильяның "Қорқыт" ұшағы 13-16 ақпан аралығында Диего Гарсия арқылы Тиндалдан Катардағы Әл-Удейд әуе базасына ұшты. 20 наурызда Ирак соғысы басталғаннан кейін эскадрилья бастапқыда танкерлер мен E-3 Sentry ұшақтары сияқты маңызды Коалиция ұшақтарын сүйемелдеуге пайдаланылды. Ирак әуе күштері қауіп төндірмейтіні анықталған соң, 75-эскадрильяның міндеті Коалицияның құрлықтағы күштеріне жақыннан қолдау көрсетуге және ирактық күштерге қарсы әуеден кедергі жасауға ауысты. Бұл миссиялар бастапқыда АҚШ армиясын қолдау мақсатында жүзеге асырылды, бірақ кейін эскадрилья АҚШ теңіз жаяу әскерін қолдауға бағытталды. Эскадрилья сондай-ақ 12 сәуірде Австралияның арнайы әуе күштері полкі мен 4-ші батальоны Аль-Асад әуе базасын басып алғанда оларға көмектесті. 75-эскадрилья 27 сәуірде соңғы рет ұрысқа шықты. Соғыс кезінде эскадрилья 350 ұрыс тапсырмасын орындап, 122 лазерлік басқарылатын бомба тастады. Осы операциялар кезінде эскадрилья 81-ші қанаттың басқа F/A 18 эскадрильяларынан ұшқыштармен күшейтілді. 75-эскадрильяның ұшақтары 2003 жылдың 14 мамырында Тиндалға оралды, ал оның жердегі экипажы келесі күні келді. Эскадрилья 2003 жылдың 27 қарашасында "Сокольник операциясы кезінде Иракта, Таяу Шығыс операциялар аймағындағы соғыс операцияларында үздік қызмет көрсеткені үшін" Құрметті дипломмен марапатталды. 2005 жылдың тамызында 75-эскадрильяның қазіргі және бұрынғы мүшелерінің тобы Тынық мұхиты соғысының аяқталуының 60 жылдығы мен Милн шығанағы шайқасының 63 жылдығын атап өту үшін Папуа-Жаңа Гвинеяға сапарлады. 2011 жылғы мәліметтер бойынша, 75-эскадрилья RAAF-тың F/A 18 ұшақтарымен жабдықталған ең ірі бөлімшесі болды. Эскадрилья RMAF, RNZAF, RSAF және АҚШ әскерилерінің бөлімшелерімен үнемі жаттығулар өткізіп, Delamere Air Weapons Range нысанының мүмкіндіктерін пайдаланды. 2014 жылғы мәліметтерге сәйкес, 75-эскадрилья 2021 жылдың соңында Lockheed Martin F-35A Lightning II истребительдеріне өтуді жоспарлаған. 2015 жылдың наурыз айында 75-эскадрильяның алты F/A 18A ұшағы ИДИЛ-ге қарсы әскери араласудың бір бөлігі ретінде Окра операциясы аясында Таяу Шығысқа жөнелтілді. Ұшақтар 1-ші эскадрильяның алты F/A 18F Super Hornet ұшағын алмастырды және сол айдың соңында ұрыс операцияларын бастады. Эскадрилья 2015 жылдың қыркүйегіне дейін Таяу Шығыста орналасты, содан кейін 77-эскадрильяның кезегіне берілді. 75-эскадрилья 2019 жылғы RAAF техникалық қызмет көрсету кубогымен марапатталды. Бұл F/A 18A ұшағын пайдаланатын соңғы RAAF бөлімшесі болды, ол 2021 жылдың 4 желтоқсанында соңғы рейсін жасады. Эскадрилья бес күннен кейін өзінің алғашқы F-35A Lightning ұшағын алды. Ол 2022 жылдың маусым айында 80 жылдығын, басқа да іс-шаралармен бірге F-35 ұшатын көрсетіліммен атап өтті.