Кіріспе

Адаммен тасымалдауға қолайлы кішкентай ұшқышсыз әуе аппараты (UAV)

Миниатюралық БПЛА, кішкентай БПЛА (SUAV) немесе дрон – адаммен тасымалдауға жеткілікті кішкентай ұшқышсыз әуе аппараты. Ең кішкентай БПЛА-лар микро әуе көлігі деп аталады. Миниатюралық БПЛА-лар, жаяу әскермен тасымалданатын микро әуе көліктерінен (MAV) бастап, жаяу әскермен тасымалданатын және ұшырылатын портативті БПЛА-ларға дейін жетеді. Бұл термин көбінесе әскери мақсаттар үшін қолданылатындарына қатысты айтылады. Әскери миниатюралық БПЛА-лар әдетте қысқа қашықтықта барлау, бақылау, нысананы табу және тану (ISTAR) үшін қолданылады, бұл орташа және ұзақ қашықтықтағы миссиялар үшін қолданылатын үлкен ұшқышсыз бақылау және тану аппаратынан өзгеше. SUAV-қа қатысты ұлттық реттеуші органдар әртүрлі анықтамалар берген, көбінесе өлшемдері туралы нақты мәліметтерді қамтымайды және салмақты өлшеу талаптарында айырмашылықтар бар. Анықтамалар Канада үшін 2 кг-нан кем, АҚШ үшін 25 кг-нан кем аралықта. Еуропалық Одақтың SESAR 2020 жылғы әуе қозғалысын басқару ережелері перспективасында 25 кг-нан аз салмақ ұсынылған, ал Ұлыбританияның Азаматтық авиация басқармасы (CAA) 20 кг-нан аз салмақ деп мәлімдеген.

Адаммен тасымалданатын ұшақтар

Кіші ұшқышсыз әуе кемелері саласында қызу қызмет жүріп жатыр, бірнеше жүйелер сатып алынып, жауынгерлік қолданысқа енгізілді.

АэроВиронмент "Пойнтер" және "Караван"

1999 жылы АҚШ армиясы "Қалалық жердегі әскери операциялар" сынағы үшін төрт AeroVironment Pointer шағын БПЛА сатып алды және Pointer-дің тиімділігіне риза болды. Ол әскерлер үшін тасымалдауға ыңғайсыз, сондықтан әдетте HMMWV (Humvee) көлігімен немесе осыған ұқсас көлікпен тасымалданады. Сондықтан армия AeroVironment-тен кішірек нұсқасын жасауды сұрады. AeroVironment жартылай өлшемді басқару жүйесін және Pointer-дің RQ 11 Raven деп аталған қысқартылған нұсқасын жасады (Flight Refueling Raven-мен ешқандай байланысы жоқ). Raven қайта зарядталатын батареяларда 90 минутқа дейін ұшуға қабілетті. Оны бір жауынгер басқа стандартты жауынгерлік жабдықпен бірге алып жүруге болады. 2001–2002 жылдардағы Ауғанстан кампаниясынан кейін АҚШ SOCOM 80 Raven тапсырыс берді, бұл сол уақытқа дейін сатылған Pointer-дің барлық санынан асып түсті. АҚШ армиясы 2003 жылдың соңында, АҚШ-тың Иракты басып алуынан кейін, АҚШ күштеріне қарсы үздіксіз шабуылдарға байланысты 105 Raven-ге дейін тапсырыс берді. Осыдан бері RQ 11B Raven B USSOCOM, АҚШ Армиясы, АҚШ Теңіз корпусы және бірнеше ел үшін ресми стандартты SUAS (Шағын ұшқыштарсыз әскери жүйе) болды. 2008 жылдың басына қарай 8000-нан астам Raven ұшақтары әлем бойынша клиенттерге жеткізілді. Raven Ауғанстан, Ирак және басқа да құпия жерлерде жауынгерлік міндеттерді орындады. Мұндай жетістіктерге ынталанған AeroVironment Pointer-дің "Пума" деп аталған жаңа нұсқасын жасап жатыр, ол ұзаққа ұшуға және көбірек жүк көтеруге қабілетті. Сонымен қатар, олар кішкентай, қауіпті БПЛА-ны жасаудың соңғы кезеңінде екендерін мәлімдеді.

Байқар Байрақтыр шағын ұшақсыз ұшақ

Байрақтыр Байрақтыр мини-БПЛА – қолмен ұшырылатын, тасымалдауға ыңғайлы, қиын географиялық және метеорологиялық жағдайларда жұмыс істеу үшін жасалған БПЛА жүйесі.

"Ұшқыш зертхана" Б 3.1 Ұшақсыз ұшу аппараттарын тексеру

Interspect UAS B 3.1 - 3D фотограмметриялық мақсаттар үшін қашықтан зондтау платформасы. Interspect UAS B 1.1 октакоптері алғаш рет 2011 жылдың 10 сәуірінде ұшты. Прототипте бір DSLR камерасы және мүмкіндіктері шектеулі болды. Үшінші нұсқа 3 кг жүк көтеріп 12 минут ұша алады. Interspect UAS B 3.1 ылғалдықты өлшеуіш және басқа да құралдармен жабдықталған, алынып орнатылатын 3D фотограмметриялық камераға ие. Октокоптердің диаметрі 1165 мм.

"Аэрион" зертханасының "Скаут"

Aeryon Scout – минималды оқытудан өткен пайдаланушылар үшін әуедегі барлауға арналған, қолмен тасымалданатын квадрокоптерлік ұшқышсыз әуе кемесі. Салмағы бар болғаны 1,3 кг, ол бортындағы интеллектуалды жүйе, толыққанды цифрлық байланыс және картаға негізделген сенсорлық экран арқылы басқарылады, бұл жаңа пайдаланушыларға ұшқышсыз әуе кемесін бірнеше минуттық оқытумен басқаруға мүмкіндік береді. Бұл картаға негізделген басқару жүйесі көру шегінен тыс және түнде оңай басқаруға мүмкіндік береді, бұл жүйенің ерекше мүмкіндігі. Оның бірегей модульдік дизайны әртүрлі типтегі жүктерді жылдам қосуға мүмкіндік береді, ал оның қолдары мен аяқтары құралдарсыз, тікелей далада ауыстырылады. Бұл пайдаланушыға зақымдалған бөліктерді оңай жөндеуге және жұмысты тез қайта бастауға мүмкіндік береді. Scout-тың қанат ұштары арасындағы қашықтығы шамамен 0,8 метр, ол төрт щеткасыз тұрақты ток моторларымен жұмыс істейді, сондықтан өте тыныш. Оның ұшу уақыты шамамен 20 минутты құрайды. Ол 50 км/сағ жылдамдыққа дейін соққан желде де ұша алады және өнеркәсіптік температура диапазонымен кез келген ауа райында жұмыс істеуге арналған. Оның жүк көтергіш қабілеті шамамен 250 граммды құрайды. Ол әскери және азаматтық қолдану үшін жасалған, екі мақсатты қолдану талаптарына сәйкес келуге ерекше назар берілген.

"Аэрион" зертханасы "Скайранжер"

Aeryon SkyRanger – Aeryon Scout мүмкіндіктерін кеңейтіп, минималды оқытудан өткен пайдаланушылар үшін әуедегі барлауға арналған, қолмен тасымалданатын квадрокоптерлік ұшқышсыз әскери аппарат. 2,5 кг салмақтағы Aeryon Scout-тан 1 кг ауыр болатын Aeryon SkyRanger картаға негізделген басқару интерфейсін пайдаланады. SkyRanger ұшу уақытын ұзартуға қабілетті және екі каналды EO/IR жүгімен 50 минутқа дейін ұша алады. SkyRanger жоғары битрейтті, IP желісіне негізделген және 5 км-ден астам қашықтықта HD бейнелерді таратуға, сондай-ақ көптеп тарату мүмкіндігіне ие. Бұл аппарат кез келген ауа райында жұмыс істей алады, өнеркәсіптік температура диапазонында қолданылады және максималды жылдамдығы 65 км/сағ. Ол 90 км/сағ дейін соққылы желге төтеп бере алады. Aeryon SkyRanger жылдам орналасу үшін жиналмалы конструкциямен жабдықталған.

Қолданбалы авиация "Альбатрос БПҰ"

Альбатрос әскери RQ-7 Shadow дронына ұқсас, бірақ оны 2000 АҚШ долларынан арзанға сатып алуға болады. Әр түрлі нұсқалар қол жетімді. 2018 жылы Альбатрос БПЛА Boeing-тің Insitu компаниясы мен Квинсленд штатының үкіметі арасындағы серіктестік туралы келісімге қол қойылған кезде таныстырылды. Одан бері Австралияда кеңінен пайдаланылуда.

Aurora Flight Sciences Skate SUAS (Аврора ұшу ғылымдары конькимен жүретін ұшақ)

Skate SUAS – адам көтеріп жүре алатын, пилотсыз жүйе, тактикалық қолданушылар (әскерилер, полиция және т.б.) үшін арналған, сонымен қатар тасымалдануы және шектеулі кеңістікте жұмыс істеуі маңызды басқа да қолданыстарда да пайдалы. Бұл – арнайы портативті жер бақылау станциясымен (GCS) жабдықталған ұшақ. Ол пайдаланушы өзгерте алатын жүктерді тасымалдайды және түрлі EO, IR және/немесе жылуды көрсететін бейнекамералармен жабдықталуы мүмкін. Ұшу мерзімі шамамен 1 сағатты құрайды. Skate SUAS 2013 жылдың наурыз айында Ауғанстандағы Армия және Әуе күштерінің бөлімдерінде қолдануға енгізілді.

Қытай "CATIC"

Қытайдың CATIC компаниясы "ASN 15" атты қолмен ұшырылатын, тасымалдауға ыңғайлы әуе кемесін жасап жатыр, оның бір сағатқа ұшуға төзімділігі және жүк көтергіштігі бар.

EADS "Трекері"

Еуропалық EADS ұйымы Tracker деп аталатын шағын әуе кемесін (БПЛА) жасап шығаруда, ол кең қанатты, жүк тасуға арналған екі бағанасы және т.б. сипатталады, сондай-ақ алдыңғы және артқы винттері бар орталық бөлігіне ие. Оның салмағы, қанат ұзындығы және бір сағатқа дейін ұшуға арналған мүмкіндігі бар.

"Скайларк I" және "Мейі"

2003 жылдың көктемінде Израильдің Elbit компаниясы екі электр қуатымен жұмыс істейтін, қолмен тасымалданатын БПЛА-ны – Skylark және Seagull ұсынды. Бұл екі БПЛА-ның ұшыру салмағы шамамен бірдей, жылдамдығы 35-70 км/сағ (20-40 түйін) аралығында, және олар түсті күн сәулесінде түсіретін немесе инфрақызыл камераны тасымалдай алады. Skylark I – дәстүрлі конструкцияға ие, фюзеляжі астындағы қондырғысы бар үлкен балалардың резеңке лентасымен ұшатын ұшаққа ұқсайды. Оның ұшуға арналған уақыты 1,5 сағатты құрайды. Seagull әлдеқайда ерекше, бумеранг пішіндес қанатты конструкция, қанат ұштарында қанатшалары және итергіш винті бар. Seagull-дың өлшемдері, өнімділігі және тасымалдай алатын жүгі Skylark-қа ұқсас, бірақ ұшуға арналған уақыты 6 сағатқа дейін созылған.

"Аладин" жедел жәрдем бөлімі

Неміс өндірушісі EMT неміс әскері үшін "Аладин" шағын БПЛА-сын (бепілотты ұшу аппаратын) жасады. Оның ұшу қашықтығы 15 км-ден астам, ал ұшу уақыты 30–60 минутты құрайды.

"Қош көздері" мен "Кілегейлер"

IAI Malat сонымен қатар BirdEye деп аталатын өзінің шағын БЖҰ (бепилотты ұшу аппараты) желісін ұсынды, оған BirdEye 500 және BirdEye 100 кіреді. Көздер Malat микро БЖҰ, Mosquito туралы да мәлімдейді, бірақ бұл BirdEye 100-мен бірдей болуы мүмкін. Malat BirdEye 500-ді әскери және азаматтық қолдану үшін насихаттап келеді, азаматтық қолданулардың ішінде қалалық қауіпсіздік, қылмысқа қарсы күрес және жол қозғалысын бақылау бар.

Lehmann Aviation ұшақтары

Lehmann Aviation Ltd, француздық өндіруші, қолмен тасымалданатын (92 см қанат ені) жеңіл (1,25 кг) БПЛА желісін әзірледі: LP960 (2007), LV580 (2009), LM450 (2010) – ортақ жер үсті басқару жүйесімен. Барлық БПЛА азаматтық қолдану үшін (азаматтық барлау, азаматтық қауіпсіздік, карта жасау, зерттеу және мониторинг, цифрлық биіктік модельдеу, жалпы фотосурет түсіру және т.б.) арналған және әуеден түсірілген тұрақты суреттерді, толық HD немесе нақты уақыт видеоларын түсіре алады. Lehmann Aviation дрондары қолмен ұшырылады және жерге өздігінен қонады. Жүйелер электр қозғалтқышын және ұшақтың артқы бөлігінде орналасқан итергіш винтті пайдаланады. Қанат кеңейтілген полипропиленнен жасалған. БПЛА-лар жетілдірілген навигациялық жүйеге және автопилотқа ие, бұл ұшақтың 5 км қашықтықта ұшуына және 30-45 минутқа дейін ұшуға мүмкіндік береді. Lehmann Aviation БПЛА-лары әртүрлі климаттық жағдайларда (ылғалдылық, құрғақ ауа), -25 °C-тан +60 °C-қа дейінгі температурада 45 км/сағ жылдамдықпен (25 түйін) ұшуға арналған. Lehmann Aviation LP960 – 2007 жылы ұсынылған кәсіби пайдалануға арналған БПЛА. LP960 ортомозаикалар (цифрлық биіктік модельдері) және мемлекеттік және жеке секторлардың (көбінесе құрылыс және геодезия компаниялары, сондай-ақ ғылыми ұйымдар) қажеттіліктері үшін HD тік суреттерді жасауға арналған. Lehmann Aviation LV580 – кәсіби пайдалану үшін жасалған БПЛА. Ол 2009 жылы күндіз және түнгі әуеден зерттеу жүргізу үшін ұсынылды. Lehmann Aviation LM450 – 2010 жылы ұсынылған кәсіби пайдалануға арналған БПЛА. Ол көлбеу суреттер мен HD бейнелерді түсіру үшін жасалған. 2012 жылы Lehmann Aviation толық автоматты микро азаматтық БПЛА L A сериясын ұсынды: LA100, LA200 және LA300. Жұмыс Windows 8 сенсорлық планшетімен жүзеге асырылады, ол пайдаланушыға ұшу параметрлерін орнатуға және миссияға дайындалуға мүмкіндік береді. Lehmann Aviation дрондарының барлығы Windows 8 операциялық жүйесінде жұмыс істейтін Lehmann Aviation OperationCenter v2.00 бағдарламасымен үйлесімді.

Локхид Мартин "Шөлдік соколь"

АҚШ әскерлері тағы бір шағын ұшқышсыз аппаратты – Lockheed Martin Desert Hawk-ты да пайдаланады. Оның салмағы, қанаттарының ені және ұзындығы құрайды. Негізінен Nerf ойыншығына ұқсас пластикалық көбіктен жасалған, ал қуат беру жүйесі ретінде итергіш винті бар электрмоторы қолданылады, бұл оны өте тыныш етеді. Ол эластикалық сепкішпен (bungee cord) ұшырылады, үш кішкентай CCD камерасын алып жүреді және шамамен бір сағатқа ұшуға қабілетті. Ол көбінесе автономды басқарумен ұшады, ал "ұшқышы" ноутбук арқылы жағдайды бақылайды. Desert Hawk, Lockheed Martin компаниясының Skunk Works бөлімшесі 2002 жылдың соңында Әскери-әуе күштерінің FPASS (Force Protection Airborne Surveillance System) бағдарламасы үшін жедел әрекет ету шарты бойынша жобаланған. Ол MicroStar MAV үшін әзірленген технологиялар мен дизайн зерттеулеріне көп сүйенгендіктен тез дамытылды. Дегенмен, 2007 жылы АҚШ Әскери-әуе күштерінің FPASS кеңсесі барлық ұшқышсыз аппарат жүйелерін RQ-11 Raven B-ге ауыстырды. Desert Hawk жақындағы Нидерланд армиясының шағын БПЛА бағдарламасының іріктеу сатысынан өтті, бірақ ақырында RQ-11B Raven B-ге есе жіберді. Қазіргі таңдағы Desert Hawk-ты қолданатын жалғыз әскери күш – Ұлыбритания армиясы.

Honeywell RQ-16 T-Hawk

Honeywell RQ 16 T Hawk (таратул құсы, араның бір түрі) - арналы желдеткішті VTOL шағын БПЛА. Honeywell компаниясы жасаған, оны рюкзакқа салып алып жүруге және бір адаммен басқаруға ыңғайлы.

MAVinci "SIRIUS UAS"

"Сириус" ұшақ - қанат ені 2 метр болатын толыққанды автономды шағын ұшақ. БПЛА-ны кескінді өңдеу бағдарламасымен үйлестіру, әуе суреттерін оңай алуға және кескіндік деректерден ортофотосуреттер мен үш өлшемді биіктік модельдерін есептеуге мүмкіндік береді. Ұшу жоспары, әуе суреті түсірілетін аймақты таңдағаннан кейін автоматты түрде жасалады. Ұшу жоспарын ұшу алдында да, ұшу барысында да өзгертуге болады. БПЛА қолмен ұшырылатындықтан, катапульта немесе ұшыру құрылғысы қажет емес. Ұшу кезінде әуе суреттері автоматты түрде тіркеледі. Төтенше жағдайларда ұшу кезінде қолмен басқару, автопилотпен қолдау көрсетілетін көмекші ұшу режимі арқылы жүзеге асырылады. Бұл режимде өте шағын аумақтарға қону мүмкін. Автономды қону да қол жетімді.

"Dragon Eye", "Swallow" және "Finder" ҰЛЖ

АҚШ Әскери-теңіз зерттеу зертханасы (NRL) AeroVironment Raven-мен шамамен бірдей өлшемдегі, RQ 14 Dragon Eye деп аталатын қолмен тасымалданатын беспілотты ұшу аппаратын (БҰҰ) жасады (BAI Aerosystems Dragon-мен ешқандай байланысы жоқ). Dragon Eye – тікбұрышты қанаты және екі тірегі бар, құйрығы жоқ конструкция. Ол рюкзакқа сыяды, салмағы және қанат ұзындығы – 5 кг. Оны қолмен немесе эластикамен (bungee slingshot) ұшыруға болады және GPS INS негізіндегі бағыттық нүктелермен навигациялық жүйесі бар. Оператор Dragon Eye жұмысын ноутбук компьютеріне қосылған «видео көзілдіріктері» арқылы бақылайды – бұл оның ерекшеліктерінің бірі. Басқару жүйесінің салмағы шамамен бір сағатқа дейін ұшуға мүмкіндік береді. Dragon Eye-ді өндіруге жасалған келісім-шарт 2003 жылы AeroVironment компаниясына берілді, және Dragon Eye өндірісінің қалған бөлігі үшін RQ 11B Raven B-ге ауысқанға дейін 1000-нан астам ұшақ салынды. NRL кем дегенде екі басқа да кішкентай БҰҰ құрастырды. Swallow Dragon Eye-ге қарағанда дәстүрлі конфигурациялы, ұзын желкенді қанаттары және құйрығына орнатылған винтісі бар, AeroVironment Pointer-мен салыстыруға болады. Толық мәліметтері белгісіз, бірақ ол NRL эксперименттерінде базалық қауіпсіздікті қамтамасыз ету үшін снайперге қарсы сенсорларды әзірлеуде қолданылды. Finder (Flight Inserted Detector Expandable for Reconnaissance) – салмағы 1 кг, шағын бейне түсіру құралын немесе радиологиялық/химиялық/биологиялық ластануды тексеру үшін атмосфералық үлгі алу сенсорын тасымалдай алады, сондай-ақ басқа да сенсорлық жүктемелер қарастырылып жатыр. Finder туралы басқа да мәліметтер белгісіз. Finder Predator БҰҰ-ның жүгі ретінде бағаланды, әр қанаттың астында бір Finder орналастырылды, бұл Raytheon SilentEyes сияқты паразит БҰҰ ретінде жұмыс істейді. Finder мен Predator ұшақтарының алғашқы ұшу сынақтары 2002 жылдың жазында жүргізілді.

Рафаэль "Скайлайт"

Израильдің "Рафаэль" компаниясы адам көтеріп жүре алатын, "SkyLite" деп аталатын әскери ұшқышсыз аппарат жасады. Ол танкке қарсы зымыран сияқты түтікшеден ұшырылады және шамамен бір сағатқа дейін ауада қалуға қабілетті. Оны көлік құралынан немесе әскердің иығынан ұшыруға болады. "Skylite B" – ең жаңа нұсқасы, ол рельстік жүйе арқылы іске қосылады. 2008 жылдың қазан айында "Рафаэль" компаниясы "SkyLite B" ұшқышсыз аппаратының 70 000 фут (21 336 метр) биіктікке жеткенін хабарлады. "SkyLite" жалпы пішінімен "Raytheon SilentEyes" ұшқышсыз аппаратына ұқсас: шыны сенсормен жабдықталған ұзын түтік, электр моторымен жұмыс істейтін итеруші винт, кеңдігі белгілі бір аралықтағы тік қанаттары және крест тәрізді құйрығы бар. Оның ұшыру кезіндегі салмағы – белгілі бір көрсеткіш. Бұл аппарат алғашқыда "Skylark" деп аталған, бірақ "Рафаэль" компаниясы "Elbit Skylark"пен шатасуды болдырмау үшін атауын өзгертуге шешім қабылдады.

Ресейдің ЗАЛА 421-08 және ЗАЛА 421-12

A Level Aerosystems, Изжевск, Ресей әзірлеген ZALA 421 08 – ұшқыш қанатты БПЛА, салмағы 1,7 кг және қанатының ұзындығы 0,8 м. Пайдалы жүктемеге түсті алға және бүйірге қарап тұратын камералар кіреді. Камералар модулін инфрақызыл камерамен оңай алмастыруға болады. Оның ұшу қашықтығы 15 км, максималды ұшу ұзақтығы 90 минут. ZALA 421 08 электр қозғалтқышымен жұмыс істейді. БПЛА қолмен ұшырылады және 30х100 м жерге парашютпен қонады. Кішкентай өлшемдері оны қалаларда және тығыз әуе кеңістігінде таптырмас етеді. Ресейдің барлық энергетикалық министрліктерінде қолданылатын ZALA 421 08 террористер мен контрабандистерді ұстау кезінде өте тиімді бақылау құралы болып көрсетті. ZALA 421 12 – A Level Aerosystems, Изжевск, Ресей компаниясы Федералдық қауіпсіздік қызметі үшін арнайы әзірлеген ұшқыш қанатты БПЛА. Оның салмағы шамамен 4 кг, қанатының ұзындығы 1,6 м. БПЛА-да 1 кг дейін салмағы бар ЭО жабдықтары орналасқан, олардың ішінде гиростабилизацияланған төмен қарап тұратын бейнекамера, 10 Мпикс фотокамера немесе инфрақызыл камера болуы мүмкін. БПЛА электр қозғалтқышымен жұмыс істейді, алдында кішкентай винт орналасқан, қайта зарядталатын батареялар 40 км қашықтықта бір сағат бойы үздіксіз ұшуға мүмкіндік береді. Оның ұшып көтерілуі мен қонуы толық автоматты режимде жүзеге асырылады. Қолданылу саласы өте кең: төтенше жағдайлар мен табиғи апаттарды бақылау, отын-энергетикалық кешенді қашықтан бақылау, құрлық және теңіз шекараларын күзету, өнеркәсіптік және экологиялық мониторинг, сондай-ақ қауіпсіздік үшін маңызды объектілерді қорғау.

ShadowView "Shadow Ranger" және "Eco Ranger"

ShadowView – 2012 жылы құрылған Ұлыбританияның БПҰ қызметтерін ұсынатын компания. Олар Shadow Ranger және Eco Ranger деп аталатын, қолмен тасымалданатын БПҰ-лардың толығымен жаңа топтамасын жобалап, жасады. Бұл кішкентай БПҰ-лар жүк салмағына байланысты қолмен немесе рельстен ұшырылуы мүмкін. Жүйелер толық автономды ұшу режимінде жұмыс істейді, сонымен қатар автоматты түрде ұшып-қону опциясы да бар. Shadow Ranger және одан сәл үлкен Eco Ranger модельдері электр қозғалтқыштарымен, гиростабилизацияланған күндізгі және жылулық бейнекамералармен (жинақталатын гимбал опциясымен), кевлар және композиттік материалдардан жасалған құрылымдармен жабдықталған. Олардың ұшу уақыты 60–120 минутты құрайды (Eco Ranger үшін қосымша газ қозғалтқыштарымен ұшу уақытын ұзартуға болады). 2014 жылы Ranger жүйелері Оңтүстік Африка, Малави, Намибия, Австралия, Таиланд, Үндістан және Еуропа елдерінде гуманитарлық, браконьерлікке қарсы күрес, дәлдікпен егін шаруашылығы және қауіпсіздік операцияларында қолданылады.

Түрік "Malazgirt Mini UAV"

Малазгирт мини-БПЛА – түрік компаниясы «Байкар» өндірген кішкентай БПЛА.

"Avian UAS" UAVER

Avian UAS – орнатылған құрал-жабдықтарға байланысты түрлі миссияларға бейімделген толыққанды пилотсыз ұшақ жүйесі, мысалы, нақты уақыт бақылауы, барлау, әуе суретке түсіру, әуе картасын жасау және тағы да басқалар. Avian UAV-ның қанаттарының ені 1,6 метр, ал максималды ұшу салмағы (MTOW) 3,45 кг. Avian UAS Тайвань мен Таиландтағы төтенше жағдайларды бақылауда үлкен жетістіктерге қол жеткізді. Avian UAS пайдалануға өте ыңғайлы және операторға минималды оқытудан кейін жұмыс істеуге мүмкіндік береді. Оны толық автономды режимде немесе Avian UAV-ның бағытын басқару үшін жай ғана геймпадты қолдану арқылы басқаруға болады.

YellowPlane "Voyager" және "Manta"

Жоғары қанатты, электр қуатымен жұмыс істейтін, 1,4 метр қанат көлденеңіне ие Voyager – дәстүрлі итергіш фюзеляж, максималды AUW 3,5 кг, әртүрлі жүк конфигурациялары үшін пайдалы кең CG диапазоны бар. 1,2 метр қанат көлденеңіне ие Manta ұшақ қанаты тік NVIR бейнелеуге қолданылады.

Триггерлік композиттер Pteryx БПҰ

2010 жылы компания жаңаша, әртүрлі алдын ала бағдарламаланған миссияларды орындай алатын, ең қарапайым миссия таңдағышы және бір ғана ұшыру батырмасы арқылы басқарылатын әуелік аппарат (БПЛА) енгізді. БПЛА автоматты ұшыру және парашютпен қону мүмкіндігіне ие, бұл жұмыс жүктемесін азайтуға және күнделікті азаматтық фототүсіру операцияларындағы маңызды қауіп ретінде анықталған конфигурациялық қателерді төмендетуге мүмкіндік береді. Миссиялар ұшыру орнына қатысты анықталғандықтан, жер станциясы немесе ноутбук қажет емес. Парашют, берік корпус, 5 кг-нан аспайтын жалғыз салмақ және 1 кг-ға дейін жүк көтергіштігіне қарамастан, БПЛА бір сағаттық (жүк азайтылған жағдайда екі сағаттық) миссияларды орындай алады.

"Қоңыр"

АҚШ армиясы артиллериядан немесе басқарылмайтын ракеталық қондырғылардан ұшырылатын оқ-дәрі ретінде қолданылатын MAV-терді жасауға қызығушылық танытты. Массачусетс технология институтының (MIT) зерттеу тобы артиллериялық ұшқышсыз аппараттың (UAV) прототипін жасады. АэроВайронменттің "Wasp" моделімен ешқандай қатысы жоқ, "Кең аумақты бақылау зымыраны" (WASP) деп аталған бұл аппарат теңіздік зеңбірекпен атылады. MIT тобы стандартты жарықтандыру шамырауының корпусын сыртқы қаптама ретінде пайдалану үшін өзгертті. Атылғаннан кейін, снаряд құлауын болдырмау үшін алты қанат ашылды. Снаряд мақсатына жеткен соң, құйрығынан парашют шығып, ұшқыш аппаратты сыртқа шығарды. Парашют ұшқыш аппаратты баяулатқаннан кейін, ол ұшу конфигурациясына келді. WASP-тің бүктелетін V-тәрізді құйрығы, алдыңғы жағында бүктелетін екі пернелі бұрандасы және екі түзу бүктелетін қанаты болды. Қанаттары алты бөлікке бүктеліп, толық көлденеңіне дейін ашылды. Ашылғаннан кейін, оң қанат сол қанаттан биік орналасқан, бұл қаптама схемасының нәтижесі болды. WASP ұшқыш аппаратының ұшу ұзақтығы он бес минутты құрады, оның ішінде он минут қуатпен ұшу және бес минут сырғанау. Оның төменгі корпусында кішкентай камера орналасқан, ол түсірілген суреттерді және өзінің ағымдағы GPS координаттарын оны атып жіберген әскери кемеге немесе артиллериялық батареяға жіберді. Кем дегенде екі WASP прототипі жасалып, сынақтан өтті. Алғашқы хабарламалардан кейін бұл жоба тоқтап қалды, бірақ оның іске асу мүмкіндігі әлі де бар.

"Қанатты ұшқыр ұшақ" және Raytheon "SilentEyes"

Әскерилер сонымен қатар, тікұшаққа орнатылған басқарылмайтын ракеталық контейнерден ұшырыла алатын, сондай-ақ ірі БПЛА-лармен тасымалдана алатын БПЛА әзірледі. Бұл қанатты БПЛА ұзын болды және қатты ракеталық күштеуішпен ұшыру түтігінен атылды. Содан кейін ол қанаттарын, құйрығын және винтін ашып, электр қуатымен сағатына белгілі бір жылдамдықпен екі сағатқа дейін ұшты. Ол күндізгі немесе инфрақызыл камераны тасымалдай алатын. Қанатты БПЛА туралы толық мәліметтер белгісіз, бірақ ол Raytheon SilentEyes БПЛА-сына ұқсас болуы мүмкін. SilentEyes дөңгелек қақпағы және ортасына тік бүгілетін қанаттары бар, айқын диэдрал бұрышы мен бүгілетін инверттік V-тәрізді құйрығы бар қарапайым металл цилиндр сияқты көрінеді. БПЛА-ның ұзындығы шамамен белгілі бір сан болса, диаметрі шамамен белгілі бір саннан кем. Raytheon SilentEyes-ті "паразит" БПЛА деп атады, себебі ол Predator сияқты ірі БПЛА-дан, сырғанап түсетін субмуниция таратушыдан немесе қанатты зымыраннан шығарылатын. SilentEyes-тің базалық нұсқасы тек сырғанауға арналған, бірақ оның 11:1 сырғанау коэффициенті Predator-дың стандартты биіктігінен ұшырылғанда жарты сағат бойы ауада қалуға мүмкіндік береді. Ол SAR (жасанды апертуралық радиолокация) арқылы анықталған нысаналардың дұрыстығын тексеру үшін немесе соққыдан кейін нысанаға келтірілген зиянды бағалау үшін қолданылатын. БПЛА инфрақызыл немесе түсті телекамерамен жабдықталуы мүмкін, видео UHF байланыс арқылы тікелей көру шегінде таратылу үшін қысылады. Сондай-ақ, ол кедергі жасайтын құрылғыны немесе кішкентай жарықшаңды тасымалдай алады. SilentEyes бірнеше рет бір уақытта қолданылатындықтан, байланыста шатасуды болдырмау үшін әрқайсысына әртүрлі код немесе "телефон нөмірі" берілуі мүмкін. Raytheon компаниясы SilentEyes-тің құны 5000-нан 10000 АҚШ доллары аралығында болуын көздеді. Компания SilentEyes-тің микрореактивті қозғалтқышы бар қуатты нұсқасын, сондай-ақ БПЛА-ның "ұзартылған" нұсқаларын қарастырды. SilentEyes жобасы тоқтатылды.

Италиялық "MALP"

Италияның Galileo Avionica компаниясы қазіргі уақытта өздерінің "паразит" БПҰ-сын, яғни Фалько немесе оған ұқсас БПҰ-да тасымалданатын Шағын Әуеден Іске Қосылатын Жүк (MALP) деп аталады, жасап жатыр. MALP-тің үлкен крест тәрізді құйрық қанаттары, кішкентай крест тәрізді мұрын қанаттары және фюзеляж бойында жиналған, БПҰ босатылған кезде тікке түзу ашылатын "switchblade" қанаттары бар. Ол қауіпті нысаналарды зерттеу үшін бейнелеу немесе басқа сенсорларды тасымалдауға арналған.

MAV және мезикоптерлер

Кішкентай, тіпті өте кішкентай БПЛА-ның пайдалы болу мүмкіндігі туралы түсінік 1990 жылдардың басында туды. 1992 жылы DARPA "Әскери операцияларда болашақ технологиялардың революциялық өзгерістері" тақырыбында семинар өткізді. Семинардың бірінде "ұтқыр микророботтар" тақырыбы талқыланды. Өте кішкентай "микродрон" пайдалану идеясы талқыланды, ал бастапқы күмәннен кейін бұл идея қарқын алуға бастады. 1994 жылы RAND корпорациясы микродрон тұжырымдамасы бойынша кеңінен таралған еңбек жариялады (12-сынық). 1995 және 1996 жылдары DARPA концепция бойынша "қағаздық зерттеулер" мен семинарлар сериясын жүргізді, нәтижесінде Массачусетс технология институтының (MIT) Линкольн зертханалары және Вашингтондағы АҚШ Әскери-теңіз зерттеу зертханасы (NRL) алғашқы инженерлік зерттеулер жүргізді.

Зерттеулер концепцияның жүзеге асырылатынын көрсетті. 1997 жылы DARPA "микро әуе көліктерін (MAV)" әзірлеу үшін көп жылдық, 35 миллион АҚШ долларын құрайтын бағдарламаны бастады. MAV жобасының мақсаты – ең үлкен өлшемі ; күндізгі-түнгі суреттеу құралын алып жүретін, шамамен екі сағатқа ұша алатын және өте төмен құнмен жасалған микродронды жасау болатын. Ол отрядтық деңгейдегі жауынгерлік ортада қолдану үшін жоғары дәрежеде автономды түрде жұмыс істеуі тиіс. Ғимараттарды қалалық ұрыс және терроризмге қарсы операциялар үшін барлау үшін тік ұшуға және тоқтауға қабілетті MAV-тар пайдаланылатын болады. MAV пилоттың аман қалу жинағына енгізілуі мүмкін. Ұшқыш жаудың іздеу тобын бақылау үшін немесе іздеу-құтқару бөлімшелеріне әуедегі радио релесі ретінде оны пайдалана алады. MAV – төмен биіктіктегі, жақын қолдау операцияларында пайдалануға мүмкіндік беретін, адаммен тасымалданатын миниатюралық БПЛА-лар класы.

Ішкі жүйелерді жобалау

Ұшу прототиптерімен қатар DARPA жобасы жүйелік бөліктерді жобалауды қарастырды. Тиімді жұмыс істеу үшін кішкентай ұшу аппаратына (MAV) энергия тығыздығы жоғары қуат көзі бар, жеңіл және өте тиімді қозғалтқыш қажет болды. Электр қозғалтқыштары талаптарға сай келді, бірақ қуат көздері қиындық тудырды. Литий батареялары жеткіліксіз болды. Жаңа, ықшам отын ұяшықтары әзірленуде, бірақ олар бірнеше жыл ішінде қолжетімді болады деп күтілмеді. 1990 жылдары MIT-де Аль Эпштейн жасаған, түймедей кремнийлі микротурбиналы ("сопло") қозғалтқышы, қозғалтқыш пен қуат беру үшін ерекше қызығушылық тудырды. Кремний осындай өлшемде жақсы құрылымдық материал болатын, бірақ жұмыс температурасының жоғарылауы кремний карбидін пайдалануды қажет ететін еді. Өндірістік үлгі табиғи газды жағатын, шамамен екі сантиметрлік центробектік ағынды қозғалтқыш ретінде көрінеді, сондай-ақ қысым үшін бір турбиналық дискісі және газ шығару үшін бір дискісі болды. Бұл дизайн дәстүрлі турбореактивті қозғалтқыштан ерекшеленді, бір жағында кіретін тесігі, екінші жағында шығатын тесігі бар кішкентай, жалпақ цилиндрлі қорапқа ұқсады. Оның инерциялық салмағының қатынасы шамамен 100-ге жетеді деп күтілді – бұл кез келген «үлкен» қозғалтқышпен салыстырғанда керемет көрсеткіш, бірақ технологияны кішірейтудің логикалық салдары еді, және шамамен 1,2 миллион айналыммен жұмыс істеуі керек болды, бұл подшипниктерді қиын мәселе ететін еді. Ол шамамен бір миллисекундта «жылдамдап» жұмыс істей алатындықтан, отынды үнемдеу және жылдамдықты реттеу үшін импульстік режимде жұмыс істеуге арналған. Газ турбинасы жылдар бойы дамытылғанмен, осы ауқымда сәтті іске асырылмады. Басқа да қиын мәселелерге басқару жүйелері жатты, себебі MAV модельді ұшақ сияқты ұша алмайтын еді және турбуленттілікке және желдің күйреуіне төтеп беруге қабілетті болуы керек еді, сондай-ақ навигация, байланыс және сенсорлық жүйелерді кішірейту, олардың бір-біріне кедергі келтірмеуін қамтамасыз ету қажет болды. DARPA жүк салмағының 15 грамнан аспауын талап етті.

Стенфордтың "Мезикоптері"

MAV техникалық талаптарының өте қиын болғанына қарамастан, Стэнфорд университетіндегі Илан Кру басқаратын команда микросхема жасау технологияларын пайдаланып, сантиметрлік ені бар төрт роторлы мезикоптер түрінде одан да қиын дизайнды жасаумен айналысты. Бұл жұмыс NASA-мен қаржыландырылды. Мұндай кішкентай ұшақтың дизайны осындай өлшемде ауаның жоғары тұтқыр ортаға айналуымен, немесе аэродинамикалық тұрғыдан алғанда мезикоптердің Рейнольдс санының төмен болуымен шектелді. Мезикоптердің негізгі аэродинамикасы компьютерлік модельдеу циклымен, одан кейін модельдік компоненттердің сынақтарымен анықталды. Зерттеу нәтижесінде мезикоптер роторының дизайны жасалды, онда ротор дәстүрлі вертолет роторына қарағанда үй желдеткішінің қанаттарына көбірек ұқсады. Пропеллер конструкциялары қажетті тиімділікке жете алмады және мезикоптер өзінің энергия көзінің салмағын көтере алмады.

MAV-тар қайта қарастырылды

DARPA MAV жобасы 2000 жылы аяқталды және жобаның нәтижелері белгілі бір дәрежеде жағымсыз болды, себебі 15 сантиметрлік БПЛА пайдалы немесе тіпті жұмыс істеуге жарамсыз екенін көрсетті, кем дегенде алғашқы кезеңде. Дегенмен, мөлшері шынайы болмаса да, үлкен машина қажет болған жағдайда да негізгі идея дұрыс сияқты көрінді. DARPA 2002 жылдың көктемінде "Organic Air Vehicle (OAV)" бағдарламасы аясында SLADF-ке жалғастыру ретінде АҚШ Армиясымен бірлесіп, үлкен желдеткішті көлік құралымен жұмыс істей бастады. Micro Craft компаниясын сатып алған Allied Aerospace компаниясы SLADF-ті үлкейтілген нұсқасын көрсетті, ал Honeywell өздерінің iSTAR деп аталатын желдеткішті көлік құралымен сынақтар жүргізді. Алайда, екі көлік те осылайша перспективалы көрінбеді және бағдарлама қысқартылды. 2004 жылы ол OAV 2 ретінде қайта жаңартылды, DARPA дизельдік қозғалтқышта жұмыс істейтін, тік көтерілуге қабілетті желдеткішті БПЛА-ны, салмағы 10 килограмм (жүк қоса), ұшу қашықтығы , ең жоғары жылдамдығы , желдің күшіне төтеп беру қабілеті, екі сағаттық ұшу уақыты және биіктігі белгіленді. OAV екі сарбаз экипажымен Humvee көлігінде тасымалданып, ұшырылып, қалпына келтірілуі керек еді, олар оны бес минут ішінде ұшыруға қабілетті болар еді. Оның сенсорлық жүйелері көзге көрінбейтін қаруларды қолдау үшін нысана туралы деректерді қамтамасыз ете алады. БПЛА автономды ұшу қабілетіне ие болады, кез келген ауа райындағы кедергілерден аулақ болатын жүйе арқылы қиын жерлерде маневр жасай алады, ал DARPA оның қонуға және қону орнынан бақылау жүргізуге қабілетті болуын қалады. Басқа мүмкіндіктерге БПЛА-ны байланыс релесі, SIGINT, қарсы шаралар немесе тіпті қарулы шабуыл үшін пайдалану кіреді. Армия бағдарламаға қызығушылық танытты, бірақ оның қазіргі жағдайы белгісіз. Ол қайтадан жоғалып кетуі мүмкін; және егер солай болса, ол қайтадан пайда болуы мүмкін.

Қара жесір "Ауса" және "Көбелек"

AeroVironment сонымен қатар "Қара жесір" бағдарламасының жалғасы ретінде "Wasp" және "Hornet" атты ұшатын аппараттарды жасады. "Wasp" – қанаты тіктөртбұрышты, алдыңғы жиегі сәл қисайған ұшатын қанатты аппарат. Ол алдыңғы жағында пернесі бар қозғалтқышпен жұмыс істейді. "Wasp", "Қара жесірге" қарағанда литий-иондық аккумуляторы мен қанат құрылымы біртұтас болғандықтан, MAV өлшеміне шаққанда аккумулятордың максималды сыйымдылығына ие. "Wasp" қанатының ені және салмағы – . "Қара жесір" сияқты, "Wasp" та радиоарнамен басқарылады. 2003 жылдың көктемінде AeroVironment "Hornet" аппаратының алғашқы сынақ ұшуын жүргізді, ол "Wasp" сияқты, бірақ тікбұрышты қанаты бар, ені сәл ұзын және, ең бастысы, отын жасушаларымен жұмыс істейді. Отын жасушалары қанаттың үстіңгі бөлігіне орналасқан, онда олар ауадағы оттегіні MAV ішінде сумен гидридтік материалдың реакциясы арқылы алынған сутегімен біріктіреді. Отын жасушалары жүйесінің, бірдей салмақтағы аккумуляторларға қарағанда үш есе ұзақ қызмет етуі күтілуде, алайда алғашқы ұшулар отын жасушаларының кебуіне байланысты шектелді. DARPA аккумулятормен жұмыс істейтін "Wasp" аппаратына көбірек қызығушылық танытады, бірақ АҚШ қорғаныс ведомствосының өзге де мүдделі тараптары, әсіресе NRL, отын жасушаларына үлкен қызығушылық танытып отыр, сондықтан DARPA қауіпсіздік шараларын күшейтеді. АэроВиронмент инженерлері MAV-тарын автопилот және түсті бейнекамерамен жабдықтауды жоспарлап отыр.

Француз "Мирадор"

Француздар осыған ұқсас жұмыс жүргізді, француз қорғаныс сатып алу агенттігі (DGA) Мирадор атты ұшу демонстраторын қаржылады. Бұл қатты қанатты, ұнтақпен жұмыс ілетін ұшақ болды және миниатюралық жанар май ұяшықтарымен қамтамасыз етілді, олар оған шамамен 20 минутқа ұшуға мүмкіндік берді. Ол француз қорғаныс аэроғарыштық зерттеу агенттігі ONERA-ның Брюссельдің Корольдік әскери академиясымен бірлесіп салған және негізгі мақсаты шағын сенсорлық технологияларды сынау үшін жасалған құрал. DGA операциялық MAV-ты шамамен ұзындығы [ұзындық мәні], салмағы 0,8 кг-нан кем, 15 минут немесе одан көп ұшуға төзімді, [биктік мәні] биіктігіне дейін және 1 км (0,6 миль) радиусы бар деп есептейді. Қазіргі таңдағыда бұл концепция қатаң түрде тәжірибелік сипатқа ие болып көрінеді.

Болашақтағы кіші МАВ

Құс немесе тіпті жәндік мөлшеріндегі МАВ-тар туралы ұғым жойылған жоқ, бірақ ол болашақ буынға арналған жоба ретінде қарастырылады. МАВ-тар теледидарда көрсетілетін роботтардың жауынгерлік жарыстарына ұқсас, хобби және әуесқойлардың қауымдастығын қызықтырды, сондай-ақ жыл сайын жарыс шаралары өткізіліп келеді. Өздігінен жасалған МАВ-тар күрделілікке емес, ептілікке толы, бірақ бұл идеяның танымалдылыққа ие болатынына үміт береді. 2005 жылғы зерттеулерге NPS-те жер әсерін пайдаланатын модель, TUDelft және Вагенинген университетіндегі DelFly және тағы да басқалары кірді. Сондай-ақ, кейбіреулер Роберт С. Микельсон бастаған, Джорджия Техникалық институтының коммерциялық емес ғылыми-зерттеу институтының құрамындағы Энтомоптер сияқты қанат қағу арқылы қозғалатын МАВ-тарды іске қосу үшін Өзара әрекеттесетін химиялық бұлшық етті пайдалануды қарастырып жатыр.