Кіріспе

Айнаны ұстайтын құрылғы – жалпы тақырып.

Айна ұстағышы – айнаны ұстап тұратын құрылғы. Оптикалық зерттеулерде, айнаны бақыланатын дәлдікпен бұру және көлдіру қажет болғандықтан, бұл құрылғылар өте күрделі болуы мүмкін, бірақ реттелмеген кезде оны дәл позицияда ұстап тұруы шарт. Оптикалық айна ұстағышы әдетте айнаны бекітетін жылжымалы алдыңғы пластинадан және реттеу бұрандалары бар бекітілген артқы пластинадан тұрады. Реттеу бұрандалары алдыңғы пластинаны көлденең (тік) және бүйірлеу (көлденең) бағыттарында айналу осі бойынша қозғалтады. Көбінесе үшінші механизм z осьін бойымен жылжуға мүмкіндік береді. Дәл айна ұстағыштары қымбатқа түсуі мүмкін, ал олардың дизайнына көп инженерлік еңбек жұмсалады. Мұндай күрделі ұстағыштар лазерлерге, интерферометрлерге және оптикалық кешіктіру желілеріне жиі қажет болады.

Айналысты орнату түрлері

Айнаның ең көп таралған түрі – кинематикалық бекіткіш. Бұл типтегі бекіткіштер кинематикалық анықтық принциптеріне сәйкес жасалған. Әдетте, айнаны ұстайтын жылжымалы рама, бекітілген раманың тесігіне орнатылған шарлы подшипникке тіреледі. Бұл тесіктің үшбұрышты (пирамида пішіндес) болуы тиіс. Көбінесе, өндірістің жеңілдігі үшін конустық тесік қолданылады. Рама екі микрометрлік немесе ұсақ жіпті бұрандалар арқылы бұрылады, олардың ұштары болат шарлы подшипниктермен жабдықталған. Бұл шарлы подшипниктердің біреуі V-түтікшеге, екіншісі тегіс бетке орналасқан. Арзан бекіткіштерде тегіс бет, бекіткіштің өзінің материалынан жасалған болуы мүмкін. Ал қымбат бекіткіштерде тегіс бет (сондай-ақ тесік және V-түтікше де) көбінесе сапфир сияқты әлдеқайда қатты материалдан жасалып, рамаға орнатылады. Бұл ерекше механизмнің себебі – бірінші шар (идеал жағдайда) бекітілген рамамен дәл үш нүктеде, екінші шар екі нүктеде, ал үшінші шар бір нүктеде жанасады. Осы алты жанасу нүктесі, жылжымалы раманың қозғалыс еркіндігінің алты дәрежесін нақты шектейді. Бұл, микрометрлер немесе бұрандалар бұрылғанда, раманың қажетсіз дірілсіз және үйкеліссіз, дәл қозғалысын қамтамасыз етеді. Кинематикалық бекіткіштің кемшілігі – айна айналғанда, оның орталығы нормаль осі бойымен жылжиды. Себебі, айналу орталығы – айнаның ортасы емес, бірінші шарлы подшипніктің ортасы. Оптикалық резонаторлар мен интерферометрлер үшін, айналарды резонатор ұзындығын реттеуден бөлек реттеуге мүмкіндік беру жиі қажет болады. Осы және басқа да қолданулар үшін, күрделірек бекіткіш қажет. Осы аударманы болдырмаудың бір жолы – бірінші шарды да ұсақ жіпті бұрандаға орнату. Барлық үш бұранданы тиісті түрде реттеу арқылы, айнаны жылжусыз, кез келген бағытта еңкейтуге болады. Бұрандаларды компьютерлік басқарудағы мотормен қоздыру арқылы, операторға айнаның ортасындағы виртуалды айналу нүктесінен қарапайым айналу сияқты әсер етеді. Аударманы механикалық түрде жою үшін гимбалдық бекіткішті пайдалануға болады, ол айнаның ортасынан өтетін сызық бойымен бұрылатын екі сақинадан тұрады. Бұл, айнаның ортасы бойынша кинематикалық тұрғыдан дұрыс екі осьтік айналуды қамтамасыз етеді. Екі типті бекіткіште де, егер бекіткіш тек гравитация раманы орнында ұстайтын бағытта қолданылатын жағдайда ғана пайдаланылатын болса, раманы шарлы подшипниктерге қысып ұстау үшін серіппелер қажет. Кантелеверлік принципке сәйкес, үлкен бекіткіш кішкентай бекіткіштен гөрі жақсы басқаруға мүмкіндік береді. Рамалар идеалды түрде жеңіл материалдан жасалады, бұл құрылымның резонанстық жиілігін арттырады. Бұл дірілді азайтады, өйткені дірілдің көптеген көздері салыстырмалы түрде төмен жиілікті болады. Тұрақтылық үшін бекітілген рама, тірек бетіне берік бұралған қатты бекіткішпен сүйеніп тұрады. Зертханалық жағдайда, бұл әдетте оптикалық үстел болады. Соққы бекіткішті шарлы подшипниктерден жылжытуы мүмкін, бірақ бар болғаны 6 қатты жанасу нүктесі болғандықтан, айна бастапқы орнына оралып, сәйкестікті сақтайды. Бекіткіштің өзі орнатылған оптикалық элементтердің деформациясын болдырмауы керек. Орнатудан туындаған кернеу, айнадан шағылысқан жарықта аберрацияны немесе линзаның ішінде фотоэластикалық эффектіні тудыруы мүмкін. Кейбір лазерлерде айналарды оңай ауыстыру қажет, сондықтан бекіткішті дұрыс сәйкестілікті жоғалтпай, айнаны алып тастауға және ауыстыруға мүмкіндік беретіндей етіп жасау керек.

Операция

Ұсақ жіпше бұрандалар сырғанап, жабысатын қасиет көрсетеді; қолмен пайдаланғанда, жіп сәл сырғанағанша екі саусақпен айналдыру күші қолданылады, содан кейін жаңа орны шкаладан оқылады. Арзан бұрандалар ұзақ сырғанап, шкаласы болмайды. Дәл микрометрлер жақсы нәтиже береді және анықтама үшін шкаламен жабдықталған. Қашықтан басқару үшін электрмотор қысқа импульстік айналдыру күшін қолдануға пайдаланылады. Мотор бұрандамен және жіппен ғана берік байланыстырылады, импульс үйкеліс арқылы жұтылады. Орналасуды электронды түрде оқу үшін ротационды энкодер орнатылады. Егер шар бұранданың ортасына толыққандай келмесе және ось айна бетіне перпендикуляр болмаса (бұл кейбір ыңғайлы айна ұстағыштарының ерекшелігі), айнаның сызықтық қозғалысына кішкентай синусоидалық қозғалысы қосылады, оны басқару құрылғысы түзетуге болады. Аналогтық (5 нм) дәл басқару үшін жылдамдатылатын рамкаға пьезоэлементтер орнатылған.

Қолданбалар

Лазерлік қуыстың соңғы айналарына өте дәл реттеу қажет. Лазерлік сәулелердің төмен дивергенциясының салдарынан, оларды дәл бағыттау үшін айналар қажет. Оптикалық үстелде жылдам прототиптеу үшін айна ұстағыштарын айналардан басқа элементтерді ұстауға болады, мысалы, линзаларды көбінесе минималды кома үшін реттеу қажет. Кейде призмаларды тек екі ось бойынша реттеу жеткілікті, сондықтан оларды үш осьті призмалық үстелге емес, айна ұстағышына орнатуға болады. Фазаға қатаң сәйкес келетін кристалдарды стандартты айна ұстағышымен дәл реттеуге және баптауға болады. Бұл кішкентай эталондар, тежегіштер және поляризаторлар үшін де дұрыс. Сонымен қатар, пружиналардың орнына магниттерді қолданатын айна ұстағыштары жылжымалы жақтауды алып тастауға және кейіннен оны дәл сол позицияға орнатуға мүмкіндік береді.

Қатынасты құрылғылар

Ротация жартылай гимбальды тіреу арқылы жүзеге асырылғанымен, көптеген айналу сатылары кинематикалық белгілілік принциптеріне негізделмейді. Кинематикалық белгілілігі бар сызықтық қозғалыс тірегі немесе сызықтық сатысы цилиндрде сырғанатын екі V ойысты, екінші параллель цилиндрде сырғанатын тегіс бетті және бұранданы байланыстыратын тегіс бетті пайдаланады. Ұшу симуляторларынан белгілі болған гексапод алты дәрежелі қозғалысқа мүмкіндік береді. Кинематикалық белгілілік үшін әрбір тірек тұрақты каркастағы үшбұрышты тесікке орналасқан шардан, тұрақты каркастағы жалпақ тақтаға қосылған шардан және қозғалмалы каркастағы үшбұрышты тесікке қосылған шардан тұрады. Тіректің қозғалмалы бөлігі бекітілген бөлігінің бұрандалы жібімен байланысқан жіп арқылы жалғастырылады. Бұрандалы жіппен байланыс кез келген басқа айналу подшипнігі сияқты кинематикалық белгілілікті қамтамасыз етеді. Шарик тәрізді және цилиндрлік ролик тәрізді подшипниктер кинематикалық белгілілік үшін қажеттіден артық түйісу нүктелеріне ие. Бұл буындардың тозуына байланысты дәлдіктің төмендеуіне алып келеді. Иілгіш подшипниктер мен пьезоэлектрлік элементтер басқа механикалық подшипниктерге қарағанда жоғары дәлдік береді.