Формула-1: Mercedes-Benz W196 тарихы

Кіріспе

Формула 1 жарыс машинасы, Формула 1 автокөлігі.

Mercedes Benz W196 (кейде Mercedes Benz W 196 R деп жазылады) – Mercedes Benz компаниясының 1954 және 1955 жылғы F1 маусымдары үшін жасаған Формула 1 жарыс машинасы. W194 машинасының ізбасары, Хуан Мануэль Фангио мен Стирлинг Мосс басқаруымен 12 жарыстың 9-сында жеңіске жетіп, қатысқан екі әлем чемпионатын жеңіп алды. Оның жаңалықтарының бірі – дезомодромалық клапандардың қолданылуы, ал Daimler Benz компаниясы Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Messerschmitt Bf 109E истребителінде пайдаланылған DB 601 жоғары өнімді V12 қозғалтқышынан механикалық тікелей отын инъекциясын жасады. 3 литрлік 300 SLR машинасы 1955 жылғы Әлемдік спорттық автомобильдер чемпионаты үшін W196 машинасынан алынған. Сол жылы Ле-Мандағы апат оның өмірлік үстемдігін ғана емес, сонымен қатар W196 машинасының да өмірін аяқтады, себебі Mercedes 1955 жылы жарыстардан шығып, келесі үш онжылдыққа қайтып оралмады.

Монза

W196 машинасының 1954 жылғы Франция Гран-приіндегі дебюті кешікті, Реймстегі жоғары жылдамдықты трасса үшін аэродинамикалық, жабық дөңгелекті алюминийлі "Монза типі" ағынды корпусы енгізілді. Хуан Мануэль Фангио және Карл Клинг 1-орынды және 2-орынды алды, ал Ханс Херман ең жылдам айналым жасады. Осы корпус кейін тағы үш рет қолданылды: 1954 жылғы F1 маусымында Сильверстоундағы Ұлыбритания Гран-присінде және Монцадағы Италия Гран-присінде, онда ол лақап атын алды, сондай-ақ 1955 жылғы F1 маусымында Монцадағы Италия Гран-присінде. Барлығы "Монза типі" үш жарыста жеңіске жетті (1954 жылғы Франция Гран-присі, 1954 және 1955 жылғы Италия Гран-присі), барлық жарыстарды Фангио басқарды. Бұл үш Гран-при Формула-1 тарихында жабық дөңгелекті машина жеңген жалғыз жарыстар болып қала береді.

Ашық дөңгелек

Монца қаншалықты тартымды болғанымен, оның аэродинамикалық корпусы жоғары жылдамдықты трассаларға ғана жарамды болды, мұндай трассалар тік және баяу бұрыштардан тұратын. Осының салдарынан, машинаның екінші жарысы – Британ Гран-приінде жеңіліске ұшырады. Жарыс жоғары жылдамдықты бұрыштармен толы Сильверстоун трассасында өтті, онда Фангио трассаны белгілеген май шелектеріне соқтығысты. «Мерседес» командасының ең маңызды жарысы – Нюрбургрингтегі Германия Гран-приі үшін дәстүрлі ашық дөңгелекті нұсқасы енгізілді. Фангио, 1954 жылы «Мазерати» командасымен өзінің туған қаласы Буэнос-Айресте және Спада өткен екі Гран-приде жеңіске жеткен болатын. Ол Швейцарияда «ашық дөңгелекті» нұсқада, ал Италияда, атап айтқанда, жабық дөңгелекті «Тип Монца» машинасымен жеңіске жетіп, екінші әлем чемпионатының жеңімпазы атанды. 1954 жылғы маусымның соңғы жарысы – Барселонадағы Испания Гран-приінде «Мерседестің» төмен орналасқан ауа түсіру құрылысы жапырақтармен бітелгеніне байланысты жарыс Майк Хоторнға («Феррари») жеңіліп, ауа түсіру құрылысын капоттың үстіне орналастыруға себеп болды. 1955 жылғы Формула-1 маусымы, Ле-Ман трагедиясынан кейін қысқартылған, W196 Монако Гран-приінен басқа барлық жарыстарда жеңіске жетті. Монакода Ханс Херрман жаттығу кезінде апатқа ұшырады, ал команданың қалған үш «Мерседес» машинасы жарысты аяқтамады. Жүргізуші Стерлинг Мосс үшін ең жарқын сәт – оның туған жеріндегі Британ Гран-приіндегі жеңісі болды. Бұл оның алғашқы Гран-при жеңісі еді, онда «Мерседес» командасы 1-2-3-4 нәтижесімен жеңіске жетті. Екі әлем чемпионатының жеңімпазы болғаннан кейін «Мерседес» командасы 1955 жылғы маусымның соңында автоспорттан шықты. Машинаның жоғары сенімділігіне және жақсы трассадағы көрсеткіштеріне қарамастан, Фангио мен Мосс жүргізушілер «MotorSport» журналында оны «жүргізуге біршама қиын, тез арада мойынсыздануға бейім» деп сипаттады. Мосс кейінірек: «Мен «Мерцтің» жүргізуге оңай болмағанына таң қалдым, себебі ол оңай болған жоқ. Ол жүргізушіге ыңғайлы машина еді, бірақ оны жүргізу оңай емес еді» деді. Фангио да осы пікірмен келісіп, 1979 жылы «MotorSport» журналында: «Бұл машина «Мазерати 250F» сияқты айдауға соншалықты жақсы емес еді, бірақ сіз жарысты аяқтауға сенімді болатынсыз. Сондықтан «Мерседес» осы жағынан керемет болды» деді. 1970-1980 жылдардағы Формула-1 жүргізушісі Джон Уотсон Хоккенхайм трассасында W196 машинасымен жүргізіп, машинаны жүргізудің қиындығына түсінік берді. Ол: «Егер сіз бұл машинаға кеңірек және жақсырақ ұстаным беретін дөңгелектерді орнатсаңыз және оның іске қосылуын өзгертетін болсаңыз, онда машинаның басқаруы өте жоғары деңгейде болар еді» деді. W196 өте озық және өз заманынан озып кеткендіктен, сол кездегі тар дөңгелектер машинаның ерекше өнімділігі мен әлеуетін толыққанды пайдалана алмады.

Attractive as the Monza was, its streamlined body was really only suited to high speed tracks made up of straights and slow corners, leading to defeat at its second race, the British Grand Prix at the high speed corner dominated Silverstone circuit, where Fangio hit a number of oil barrels that marked out the circuit. A conventional open wheel version was introduced for the most important race on the calendar for Mercedes, the German Grand Prix at the twisty and long Nürburgring. Fangio, who had already won the first two GPs of 1954 with a Maserati in his home city of Buenos Aires and at Spa, won this and the two following GPs in Switzerland with the 'open wheel' version and Italy, as said, on the closed wheel streamlined 'Type Monza', securing his 2nd World Championship. At the Spanish Grand Prix in Barcelona, the last race of the 1954 season the low mounted Mercedes air intake clogged with leaves, costing the race to Mike Hawthorn in a Ferrari, and leading to the intake's relocation atop the hood. In the shortened 1955 Formula One season, abbreviated after the Le Mans disaster, the W196 won every race except the Monaco Grand Prix, where Hans Herrmann crashed in practice and the other three team Mercedes cars failed to finish. A highlight for driver Stirling Moss was his finish 0.2 seconds ahead of stable mate Fangio at his home event, the British Grand Prix, his first GP win, a race where Mercedes romped home with a 1–2–3–4 finish. After capturing the two world championships it competed in, Mercedes withdrew from motorsport at the end of the 1955 season. Despite its strong reliability and good track performance, drivers Fangio and Moss described the car in MotorSport magazine as being "a bit difficult to drive, with a tendency for snap oversteer". Moss also later said that "I'm surprised that the Merc wasn't a little bit easier to drive, because it wasn't. It was a driver's car, but not an easy car to drive." Fangio shared similar feelings, also saying in MotorSport Magazine in 1979 that the car was "not so nice to drive as a Maserati 250F, but you were almost sure to finish. So the Mercedes was incredible in that way." 1970s/80s Formula One driver John Watson drove the W196 at Hockenheim, providing some insight as to why the car was difficult to drive. He said that "if you gave this car wider and grippier tyres and altered the suspension to suit, then the handling would be of a very high order indeed." The W196 was so advanced and ahead of its time, that the narrow tyres available at the time simply could not fully handle the car's exceptional performance and potential.

Қозғалтқыш

1954 жылғы Формула-1 ережелері табиғи аспирациялық қозғалтқыштарды – 2,5 литрге дейін немесе 0,75 литрлік суперчарджерлі таңдау мүмкіндігін ұсынды. Жарысқа арналған қозғалтқыштардың күтілетін диапазоны – Мерседестің 1939 жылғы 2 сатылы суперчарджерлі 1,5 литрлік қозғалтқышы, диаметрі/қозғалысы: × V8, 8250 айналымда шамамен қысыммен жұмыс істеді. Бұл көрсеткіштің жартысы тек тудырар еді. Мерседестің жүргізген зерттеулері көрсеткендей, 0,75 литрлік қозғалтқыштан суперчарджер қысымымен , суперчарджерді іске қосу үшін қажетті қуатпен 10 000 айналымға қол жеткізуге болады. Бұл қозғалтқыштың отын тұтынуы сол қуатты дамытатын табиғи аспирациялық қозғалтқыштан 2,3 есе жоғары болар еді. Табиғи аспирациялық мотоцикл жарыс қозғалтқыштары 9000 айналымда 115 а.к. (86 кВт/л) қуатты дамытқандықтан, 2,5 литрлік қозғалтқыш дұрыс таңдау деп шешілді. Бұл 1920 жылдардан бергі барлық Mercedes-Benz Grand Prix қозғалтқыштары суперчарджерлі болғандықтан, философияның маңызды өзгеруі болды. Мерседестің шешімі – Daimler Benz инженерлері Messerschmitt Bf 109E истребителінде қолданған DB 601 жоғары өнімді V12 қозғалтқышында жетілдірген тікелей отын инъекциясын бейімдеу болды. 1954 жылғы Франция Гран-приінде ұсынылған кезде, диаметрі/қозғалысы: × десмодромдық клапанды тік 8 цилиндрлі қозғалтқыш берді. W196 – мұндай жетілдірілген отын технологиясы бар жалғыз F1 машинасы болды, бұл оған басқа карбюраторлы қозғалтқыштарға қарағанда айтарлықтай артықшылық берді. Ұзындығы өзгермелі сорғыш құбырларымен тәжірибе жасалды және торт дөңгелекті жетек қарастырылды. 2,5 литрлік F1 қозғалтқышы үшін 10 000 айналымға қол жеткізу мақсаты қойылды.

Шасси және аспа

W196 алдыңғы орталық қозғалтқышпен жабдықталған, оның ұзын бойлық орналасқан қозғалтқышы алдыңғы осінен артырақ, олардың үстіне емес, орналастырылған, бұл алдыңғы және артқы салмақтың жақсы тепе-теңдігін қамтамасыз етті. Дәнекерленген алюминий түтікшелі кеңістіктік шасси өте жеңіл электронды магний қорытпасынан жасалған кузовты (қатысты тығыздығы 1,8, темірдің 7,8-інен төрттен бір бөлігіне тең) ұстады, бұл құрғақ салмақты азайтуға маңызды үлес қосты. Тоқтату күшін арттыру үшін 16 дюймдік дискілерге сыймайтын, аса кең диаметрлі барабанды тежегіштер қолданылды, олар қысқа жарты осьтермен және әрбір дөңгелекке екі универсалды буынмен шассиге бекітілді. Алдыңғы екі тіректі сүйектерінде шасси түтікшелерінің ішіне орнатылған бұралу сырғалары қолданылды. Бұрылыс кезінде туындайтын күштердің көліктің көтерілуіне алып келмеуі үшін, қысқа серпінді осьтердегідей, артқы жағында төменгі ауырлық орталығы жүйесі қолданылды, ол әрбір доңғалақтан шассидің қарсы жағына созылған бейімдемелерден тұрады. Дегенмен, жоғары жылдамдықтарда күрт сығу әлі де маңызды мәселе болып қалуы мүмкін.

W196S

Mercedes Benz 300 SLR (W196S) – 1955 жылы W196 моделінен жасалған 2 орындық, 3 литрлік спорттық жарыс машинасы. Ол трансмиссиясы, шассиі және қозғалтқышының көп бөлігін W196 машинасымен бөліседі. Әлемдік спорттық автомобильдер чемпионатында бақталасу үшін W196 машинасының жанармаймен жұмыс істейтін 2496.87 куб см тік 8 цилиндрлі қозғалтқышы 2981.70 куб см-ге дейін кеңейтіліп, қуаты 310 а.к. (230 кВт) дейін арттырылды. W196 машинасының бір орынды жүргізу орны стандартты екі орынды жүргізуге өзгертілді, фаралар қосылды және қатаң жолға арналған жарыс машинасынан 24 сағаттық жол/трассадағы спорттық жарыс машинасына бейімдеу үшін бірнеше басқа өзгерістер енгізілді. 300 SLR/W196S 1955 жылы спорттық жарыстарда үлкен жетістіктерге жетіп, сол жылғы чемпионатты жеңіп алды, бірақ Ле-Мандағы қатерлі апат пен өрт оның үстемдігін мерзімінен бұрын тоқтатты.

W196R сатылым

Bonhams аукциондық үйі 2013 жылдың 12 шілдесінде Гудвуд жылдамдық фестивалінде Mercedes Benz W196R шассиін, 196 010 00006/54 нөмірін жаңа әлемдік рекордтық £19.7 миллион стерлингке (аукциондық сыйақысымен қоса $29.6 миллион) сатты. Комиссия бойынша төленген Ұлыбритания ҚҚС-ы ескерілгендегі жалпы сома £20,896,800.00 стерлингті құрады. Бұл жоғары бағаға Chassis No. 196 010 00006/54 моделінің жеке меншіктегі жалғыз данасы болғандықтан қол жеткізілді – оның барлық басқа сақталған машиналары бастапқы өндірушінің немесе музейлердің қолында. Бұл машина барлық W196R машиналарының арасында ең табыстысы болып есептеледі, өйткені Хуан Мануэль Фангио осы машинада 1954 жылғы Германия және Еуропа Гран-прилерінде Нюрбургрингте жеңіске жеткен, содан кейін 1954 жылғы Швейцария Гран-приінде Берннің Бремгартен трассасында тағы да жеңіс алды. Бұл екінші жарыстағы жеңісіне, Мазерати 250F машинасымен Аргентина және Бельгия Гран-прилеріндегі бұрынғы жеңістері қосылғанда, Фангио Формула-1 жүргізушілерінің әлем чемпионатындағы екінші титулын жеңіп алды, ол соңында бес рет жеңіске жетті.