Кіріспе

XIV ғасырдағы босниялық дворян Хрвое Вукич Хрватинич (шамамен 1350–1416) – ортағасырлық босниялық дворян және магнат, Боснияның Ұлы герцогы, Доньи-Кражи князі және Сплит герцогы. Ол Хрватинич асыл отбасының ең көрнекті мүшесі және Босния Корольдігінің ірі феодалдарының бірі болды. Ол үш босниялық патшаның тұсында – патша Твертко I, патша Стефан Дабиша және патша Стефан Остояның тұсында Боснияның Ұлы герцогы болды. 1403 жылы Неапольдік Ладислав оны Далмациядағы өкілі етіп тағайындады және оған Сплит герцогы, кейін Сплит герцогы атағын берді. Ол XIV ғасырдың соңында Анжу және Люксембург әулеттерінің венгр-хорват тәжін таласқан династиялық күресінде, сондай-ақ сол кезеңде Босния Корольдігінің аймақтық күш ретінде қалыптасуында маңызды рөл атқарды.

Вукчичтің билікке көтерілуі

1380 жылы ол Боснияның бас герцогы аталды. Босния королі Степан (Стефан) Твертко I, Котроманич әулетінен, оған Лашвада орын берді. 1387 жылы Хрвое бас герцог ретінде алғашқы әрекеті – босниялық әскерлер отрядын Хорватияға жетектеп, епископ Иван Хорваттың Загребтегі қоршауын бұзу болды. Людовик I қайтыс болғаннан кейін, Люксембургтің Сигизмунды мен Неапольдің Ладислав арасындағы тақ таласына қатысты. 1391 жылы ол Ладиславтың жағына шықты, Хорватия мен Далмация билігінен айырылуы мүмкін деген уәде алды. Босния королі Степан Дабишаның тұсында ол 1392 жылы Боснияда Осман түріктеріне қарсы шайқастарға қатысып, Дабишаның мәңгілік ризашылығына ие болды. Хрвое 1393 жылы Дабиша патшаға зиян келтіретін жағдайларды қоспағанда, барлық жағдайда Венгрия патшасының адал қызметшісі екенін жариялады, осылайша Дабишаның таққа берік орналасуына кепілдік берді. Босниядағы ішкі тартыстар кезінде 1397 жылы патшайым Елена Груба Хрвое Османдықтардан көмек сұрады. Патшайым Еленаның қарсыласы ретінде ол 1398 жылы мамыр айында Боснияның жаңа патшасы ретінде Степан Остояның сайлануына қатысты. Патша Сигизмундтың Венгриядағы талаптарына қарсы шыққан Хрвое патша Остояға зор ықпал етті. Герцог Хрвое король Сигизмундтың Босниядағы үстемдігіне қарсы тұрды және Ладиславты Неапольдікті Венгрияның жаңа королі етіп әкелуге белсенді жұмыс істеді, бұл 1389 жылдан бері Боснияны тәуелсіз қалдыратын еді. Сол жылы король Сигизмунд Боснияға шабуыл жасады. Герцог Хрвое оның әскерлерін Врбас қаласына жетпей-ақ жеңіп, оларды Уна өзенінен қуды, Дубицаның жупасын басып алып жаулап алды. Патша Сигизмунд күзде Боснияға қарсы шабуыл жасады. Мұнда Герцог Хрвое король Степан Остояның әскерін герцог Сандалж Хранич пен герцог Павел Раденовичпен бірге жетектеді. 1402 жылдың соңында Герцог Хрвое Дубровникті қоспағанда, барлық далматин қалаларын король Ладиславтың билігін мойындауға мәжбүр етті. Ладиславтың 1403 жылы Задарда Хорватия-Венгрия королі ретінде таққа отыруынан кейін және өзінің басты саяси қарсыласы және жауы король Сигизмундқа қарсы саяси маневр жасағанда, ол Хрвояны Далмация аумағы үшін өзінің өкілі етіп тағайындады, оны Склавония аймақтарына арналған (in partibus Sclavonie) генерал-викарі деп атады. Ол сондай-ақ Сплит герцогы атанды және Брач, Хвар және Корчула аралдарында иелік алды. Осыдан бастап ол «Боснияның бас герцогы және Доньи-Кражи князі, Сплит герцогы, Далмация мен Хорватияның регенті» атағын алды, немесе герцог Сплитте шығара алатын монеталардағы атағы «Dux Spaleti, Dalmatie Croatieque regius viceregens ac Bosne supremus vojvoda» деп жазылған. 1406 жылы Хрвое Вукич Хрватинич Хорватиядағы Врлика аңғарында Прозор бекінісін нығайтып, күшейтті, оны да Ладислав Неапольдік оған берген еді. Ол Босния істеріне үнемі ықпал етіп отырды. Ол король Остоямен қақтығысқа түсіп, 1404 жылы оны тақтан құлату және оның орнына Твертко II Котроманичті орналастыру жоспарына қатысты. II Тверткомен бірге ол Венгрия мен Люксембургтің Сигизмундына қарсы қозғалыс құрды. 1408 жылы Сигизмундтың әскери араласуынан және босниялық армияның қырғынынан кейін ол Сигизмундпен одақтасты. Алайда, Венгрияның Босниядағы жеңісі және король Остояның таққа қайта оралуы оны қатты әлсіретті. Ұзақ уақыттан кейін ол өзіне берілген аралдарды, сондай-ақ Сплитті басқару құқығынан айырылды. Осы кезде ол Осман империясынан көмек сұрады. 1415 жылы Лашва шайқасында мажар әскері жеңілді, бірақ бұл Осман империясының Боснияға кеңейе бастауына есік ашты. Хрвое келесі жылы қайтыс болды және Джайце қабырғаларының оңтүстік бөлігінде орналасқан жеке жер асты ғибадатханасының криптасында жерленді. Оның жесірі Елена Нелипчич король Остояға тұрмысқа шықты.

Отбасылық байланыстар

Хрвое Вугач Хрватинич герцогінің үлкен ұлы болды. Оның үш інісі болды: Вук (Хорватия бані), Драгиша және Воислав, сондай-ақ Батало Шантичке үйленген Реза Вукчич. Ол қуатты хорват ақсұлуы Иван I Нелипақтың (Нелипич князі) немересі және Иван III Нелипақтың (Иваниш Нелипич) қарындасы Елена Нелипичке үйленген. Ол алғаш рет 1376 жылы Венгрия королі Людовик I билігінде ханзада және рыцарь ретінде айтылған. Ол билік еткен жерлер – Орта ғасырлық Босниядағы Доньи Крайи, батысқа қарай Хорватия мен Славонияға шектес болған.

Хрвояның мисал

Осы кезеңде Хвал қолжазбасы босниялық кириллицада, ал Хрвое миссалы глаголица әліпбиінде жазылды. Хвал қолжазбасы қазір Болонья университетінде, ал Хрвое миссалы Стамбулдағы Топкапы сарайының қолжазбалар кітапханасында сақталады.