Кіріспе

Келесі мақалада әлемнің әртүрлі елдеріндегі үкіметтік және басқа да ұйымдар OpenDocument ашық құжат форматын кеңсе құжаттарын сақтау және алмасу үшін пайдалануға (қабылдауға) жарамдылығын бағалау процесі туралы баяндалады.

Шолу

OpenDocument форматы (ODF) 2005 жылдың мамыр айында OASIS ұйымында, ал 2006 жылдың қарашасында ISO/IEC 26300:2006 стандарты ретінде ISO ұйымында стандарт ретінде қабылданды. Microsoft тағы бір форматты, Office Open XML (әрі қарай OOXML) Ecma International ұйымына ұсынды, онда ол 2006 жылдың желтоқсанында стандарт ретінде қабылданды. Office Open XML спецификациясы 2008 жылдың қарашасында ISO/IEC 29500:2008 стандарты ретінде жарияланды. OpenDocument Бразилия, Хорватия, Дания, Эквадор, Венгрия, Италия, Малайзия, Ресей, Оңтүстік Корея, Оңтүстік Африка және Швецияның ұлттық стандарттау органдарымен ресми түрде бекітілді. НАТО-ның 28 мүшесі (Албания, Бельгия, Болгария, Канада, Хорватия, Чехия, Дания, Эстония, Франция, Германия, Грекия, Венгрия, Исландия, Италия, Латвия, Литва, Люксембург, Нидерланды, Норвегия, Польша, Португалия, Румыния, Словакия, Словения, Испания, Түркия, Ұлыбритания және АҚШ) барлық мүшелері үшін міндетті стандарт ретінде ODF-ты пайдаланады.

Оңтүстік Африка

2007 жылдың 23 қазанында Оңтүстік Африка үкіметінің Мемлекеттік қызмет және әкімшілік департаменті үкіметтік ақпараттық жүйелердегі үйлесімділік стандарттары туралы есеп жариялады. Онда ODF "жұмыс кеңсе құжаттары форматтары" стандарты ретінде белгіленеді (тек UTF 8/ASCII мәтіні және үтірмен бөлінген деректер балама ретінде қарастырылады). 2008 жылдың сәуірінен бастап ODF үкіметтік мекемелерде ғана емес, сонымен қатар ұлттық стандартқа айналды. Оңтүстік Африкада ODF стандартының коды – "SANS 26300:2008/ISO/IEC 26300:2006". 2008 жылдың қыркүйегіне дейін барлық департаменттер Ашық құжат форматында құжаттарды оқуға және жазуға мүмкіндік алады. 2009 жылы ODF Оңтүстік Африка үкіметі департаменттері үшін стандартты құжат форматына айналады.

Үндістан

Чандршекар, Үндістанның Ақпарат және технологиялар министрлігінің хатшысы, былай деді: "Ұлттық ашық құжат форматы (ODF) альянсының құрылғанын қуана атап өтеміз, бұл Үндістанның ODF революциясын жетекшілік етуде маңызды рөл атқаратынын көрсетеді. Сонымен қатар, еліміздегі электрондық үкіметтің зор мүмкіндіктерін және дерек жүйелерімізді өзара үйлесімді ету және кез келген шектеулі меншік құралдарына тәуелділіктен құтылу үшін ашық стандарттарды қабылдау қажеттігін ескере отырып, ODF-ті үлкен технологиялық қадам және Үндістанның ең төменгі деңгейлеріне дейін ақпараттық технологияларды дамытуға үлкен көмек деп санаймыз. Жеке және мемлекеттік ұйымдардың осы бастамасын құттықтаймын және оларға осы жобада сәттілік тілеймін." Үндістанның Аллахабад жоғары соты өз құжаттары үшін OpenDocument форматын пайдалануды саясат ретінде бекітті.

Малайзия

2007 жылдың тамызында Малайзия үкіметі елдің мемлекеттік секторында ашық стандарттарды және Ашық құжат форматын (ODF) қабылдау жоспарларын жариялады. Малайзияның әкімшілік жаңғырту және басқаруды жоспарлау бөлімі (MAMPU) ашық стандарттарды қолдануды бағалау үшін тоғыз айлық зерттеуге тендер шығарды. 2008 жылдың сәуірінен бастап мемлекеттік секторда ODF қолдану міндетті болып табылады.

Оңтүстік Корея

Оңтүстік Корея үкіметі 2007 жылы OpenDocument-ті Корея өнеркәсіптік стандарттары KS X ISO/IEC 26300-нің құрамына енгізді, бірақ мемлекеттік құжаттар әлі де hwp форматында жасалып, таратылуда. 2007 жылдан бері OpenDocument бойынша заңнамалық реттемелер қабылданбады.

Тайвань

2009 жылы ODF ресми стандарт деп таңдалды. Бірақ 2014 жылдан бастап ғана ODF-ке (және осының нәтижесінде туған таңдау еркіндігіне) үлкен көлемде көшу LibreOffice бағдарламасында басталды.

Бельгия

Бельгияның Федералды Министрлер Кеңесі 2006 жылдың 23 маусымында кеңсе құжаттарын жасау және алмасу үшін ашық стандарттарды қолдану туралы меморандумды бекітті. OpenDocument мәтіндер, электрондық кестелер, презентациялар сияқты кеңсе құжаттарын федералды мемлекеттік қызметте алмасу стандарты ретінде ұсынылды. 2007 жылдың қыркүйегінен бастап барлық федералды үкіметтік департаменттер OpenDocument құжаттарын қабылдауға және оқуға мүмкіндікке ие болуы керек.

Финляндия

Финляндияның Әділет министрлігі 2007 жылдың басынан бастап OpenOffice.org-ты таңдап, OpenDocument форматын негізгі құжат форматы ретінде қабылдады. Бұл шешім ODF мүмкіндіктерін жан-жақты зерттеу нәтижесінде қабылданды. Басқа министрліктер де осы үрдіске қосылуы мүмкін.

Германия

Көптеген Германияның федералды жерлері, мемлекеттік органдары мен қалалары ODF форматын қолдайтын өнімдерді кеңінен пайдаланады (мысалы, LibreOffice, OpenOffice.org).

Федералды

2008 жылдың желтоқсанында Бундес-регерунгтің IT-кеңесі IT-қауіпсіздігі мен өзара іс-қимыл қабілеттілігін арттыру үшін федералды әкімшілікте ODF форматын пайдалану туралы шешім қабылдады. Сыртқы істер министрлігі шетелдегі 250 шетелдік кеңседе де ODF форматтарын пайдалануға көшті (басқа министрліктермен салыстырғанда IT-ке жұмсалатын шығындар үштен бір бөлігіне дейін азайды). 2007 жылдың қазан айында өткен алғашқы халықаралық ODF семинарына қатысушыларға жолдаған хатында Федералды сыртқы істер министрі: "Ашық құжат форматы, толық ашық және ISO стандартталған формат ретінде, жаһандану дәуірінде білім мен ақпараттың еркін алмасуы үшін тамаша құрал болып табылады" деді. IT қауіпсіздігі жөніндегі федералды ведомство (Bundesamt für Sicherheit in der Informationstechnik) барлық компьютерлерде StarOffice бағдарламасымен ODF форматын қолданады. Осыған ұқсас жағдай бірнеше уақыттан бері басқа жоғары соттарда, яғни Bundesarbeitsgericht, Bundessozialgericht және Солтүстік Рейн-Вестфалия және Саксония штаттарындағы көптеген басқа соттарда да қолданылып келеді. Федералды агенттіктер 2010 жылдан бастап ODF құжаттарын қабылдауға, оқуға, жіберуге және өңдеуге мүмкіндік алады. Германияның электрондық үкіметке арналған қолданбалардың 4.0 стандарттары мен архитектурасы (SAGA 4.0) шеңберінде ODF өңделетін мәтіндік құжаттар үшін ұсынылды, бұл Германияның федералды үкіметі қолданатын стандарттарды ұсынатын және міндеттейтін көп тарапты бастама.

Бундес-лендтер

Баден-Вюртембергтегі Фрайбург қаласы OpenOffice.org және OpenDocument форматын пайдаланады. Бавариядағы Мюнхен қаласы 14000 компьютерді OpenOffice.org және OpenDocument форматына көшірген, сонымен қатар Linux жүйесіне толық көшуде.

Нидерланды

2009 жылдың басынан бастап барлық мемлекеттік ұйымдар үшін ашық кодты бағдарламалық қамтамасыз ету және ODF форматы ақпаратты оқу, жариялау және алмасу стандарты болады. Егер қолданылатын бағдарламалық жасақтама ашық кодты болмаса, оның себептері нақты көрсетілуі керек.

Норвегия

Норвегияның мемлекеттік басқару және реформалар министрлігі 2007 жылдың желтоқсанында, жүктеліп алынғаннан кейін өзгертілуі тиіс құжаттарды – яғни пайдаланушы толтыратын нысандарды жариялаған кезде 2009 жылдан бастап ODF (ISO/IEC 26300) форматын міндетті түрде қолдануға шешім қабылдады. Сондықтан барлық веб-сайттар осы форматты пайдаланады. 2010 жылдан бастап барлық мемлекеттік органдар мемлекет пен пайдаланушылар арасында электрондық пошта арқылы құжаттар алмасып тұрғанда, құжаттарды (PDF немесе ODF) міндетті түрде осы форматтарда жіберуі керек.

Португалия

2008 жылы Португалия Парламенті ПКП ұсынған заң жобасын талқылады, онда ашық стандартты форматтарды – атап айтқанда ODF – барлық мемлекеттік басқару органдарында міндетті ету белгіленді. 2011 жылдың 21 маусымында үкімет Ашық Стандарттар туралы заң жариялады. 2012 жылдың 8 қарашасында міндетті стандарттар тізімі жарияланды: ODF 1.1 нұсқасы 2014 жылдың шілдесінен бастап міндетті болады. 2012 жылдың наурыз айында Португалиядағы Виейра-ду-Миньо муниципалитеті (Виейра-ду-Миньо округі) LibreOffice-ке көшуді жариялады.

Румыния

Румынияның мемлекеттік басқаруында, әсіресе eLiberatica 2009 форумында еркін бағдарламалық қамтамасыз ету мен ашық стандарттарды қабылдау туралы қызу пікірталасқа қарамастан, Румынияның Коммуникациялар және ақпараттық қоғам министрлігі ашық стандарттарды, әсіресе OpenDocument қолдануды міндеттеу үшін ресми заң жобасын қабылдамады. 2009 жылдың маусым айында министр Габриэль Санду «Ziarul Financiar» газетіне берген сұхбатында «Біз Microsoft лицензияларынан бірден бас тарта алмаймыз» деді, үлкен ұлттық еркін бағдарламалық қамтамасыз ету қауымдастығы мен бірнеше маңызды жергілікті IT компанияларының қатал сын-ескертпелеріне қарамастан. Дегенмен, OpenDocument форматы мен OpenDocument форматын қолдайтын бағдарламалық жасақтама кеңінен қолданылады, оны тек энтузиастер ғана емес, сонымен қатар бизнес де, оның ішінде Румынияның көптеген мемлекеттік мекемелері, әкімдіктер, соттар, нотариустар, сақтандыру компаниялары, бухгалтерлер, инженерлер және т.б. пайдаланады. Осы форматты қолданудың (толық емес) тізімі, Румынияны қоса алғанда, мына жерде сақталады: Major OpenOffice.org Deployments – Apache OpenOffice Wiki.

Ресей

Ресейлік стандарттау ұйымы – Техникалық реттеу және метрология жөніндегі федералды агенттік 2010 жылдың 21 желтоқсанында ISO/IEC 26300 стандартын ұлттық стандарт ретінде GOST R ISO/IEC 26300 2010 (ГОСТ Р ИСО/МЭК 26300 2010) деп бекітті.

Словакия

Словакияда барлық мемлекеттік органдар 2006 жылдың тамызынан бастап ODF форматын оқи алады және осы форматты электрондық байланыс және құжаттарды жариялау үшін қолдана алады. 2008 жылдың қазан айынан бастап мемлекеттік органдар ODF 1.0 форматындағы мәтіндік құжаттарды оқуға міндетті. 2010 жылдың шілдесінен бастап мемлекеттік органдар ODF форматындағы мәтіндік құжаттарды 1.2 нұсқасына дейін оқуға міндетті. 2009 жылдың наурыз айынан бастап ODF 1.0 форматындағы құжаттарды электрондық қолтаңбамен және квалификациялық электрондық қолтаңбамен пайдалануға болады.

Швеция

Швеция 2008 жылдың тамызында ODF 1.0 стандартын ұлттық стандарт ретінде жариялады. Бұл туралы ресми хабарлама жасалмады. Стандарттау институты ISO нөміріне тек "SS" префиксін қосты, яғни SS ISO/IEC 26300:2008.

Түркия

Түркия Даму министрлігі 2008 жылдан бері кеңсе құжаттарын жасау және алмасу үшін ашық стандарттарды қолдану туралы меморандумды белсенді түрде ұсынып келеді. Түркия Даму министрлігінің "Қарымқатынастық туралы есеп" бойынша, мемлекеттік органдар міндетті: Басқа мемлекеттік органдармен немесе азаматтармен алмасылатын барлық құжаттарды ODF немесе PDF форматында жасау және сақтау.

Бристоль қалалық кеңесі

Бристоль қалалық кеңесі енді OpenDocument бағдарламалық қамтамасын қолданбайды. Ол 2005 жылы StarOffice кеңсе пакетін қабылдап, осымен бірге 5500 десктоп компьютерінде OpenDocument форматын қолданды. Бірақ шамамен 4 жылдан кейін Microsoft Office кеңсе пакетіне қайта көшті.

Аргентина

2007 жылдың қыркүйегінде Аргентинаның Мисионес провинциясы үкіметтік қаулы арқылы үкіметке қатысты әкімшілік ұйымдарда ODF форматын қолдану міндетті деп белгіледі.

Бразилия

"e Ping Interoperability Framework" жариялануымен Бразилия үкімет ішінде OpenDocuments қабылдауды ресми түрде ұсынған Оңтүстік Америкадағы алғашқы ел болды. 2007 жылғы v3.0 нұсқасында айтылғандай: "Ашық форматтарды басымдықпен қолдану: e PING техникалық сипаттамаларда мүмкіндігінше ашық стандарттарды қолдануды анықтайды. "Жабық стандарттар" осы ауысу кезеңінде толық көшіруге жағдайлар жасалғаннан кейін ауыстырылатын болады. Осы мақсаттарға зиян келтірмей, қауіпсіздік талаптары мен ақпараттың сақталуын ескеру қажет болған жағдайларда оларды сақтауға болады. Қолжетімді болған жағдайда, еркін бағдарламалық қамтамасыз ету шешімдері басымдыққа ие болады, Электрондық үкіметтің атқару комитеті (CEGE) белгілеген саясатқа сәйкес". 2008 жылдың сәуірінен бастап ODF Бразилияда ұлттық стандарт болып табылады, NBRISO/IEC26300 кодымен тіркелген. 2010 жылғы нұсқа бойынша ауысу кезеңі ресми түрде аяқталды және жабық құжат форматтары федералды мемлекеттік басқаруда қолданылмайды, бірақ тәжірибеде көптеген федералды агенттіктер мен ведомстволарда бұл талапқа сәукес келмейді. Сонымен қатар, жергілікті билік органдары, компаниялар және үкіметтік емес ұйымдар сияқты бірқатар тараптар Бразилия протоколына қол қойды, ол ашық құжат стандартын қабылдау ниеттерін және мақсаттарын ресімдейді.

Уругвай

2008 жылдың маусымынан бастап "Уругвай мемлекеттік электрондық басқаруды, ақпараттық және білімді қоғамды дамыту агенттігі" мемлекеттік құжаттарды ODF немесе PDF форматтарында жасауды ұсынады. ODF форматы өңделіп жатқан құжаттарға, ал PDF форматы түпкілікті дайын құжаттарға қолданылуы тиіс.

Канада

Канада үкіметтерінде міндетті файл форматтары қарастырылмаған. Microsoft Office өнімдері Канаданың барлық деңгейіндегі үкіметтерде кеңінен қолданылады.

Массачусетс штаты

АҚШ-тың Массачусетс штаты XML негізіндегі құжаттарды өңдеуді енгізу мүмкіндіктерін қарастырып жатыр. 2005 жылдың басында Массачусетс штатының Әкімшілік және қаржы министрі Эрик Крисс АҚШ-тағы алғашқы мемлекеттік лауазым иесі болып, ашық форматтарды мемлекеттік саясат мақсатымен байланыстырды: «Америкалық демократиялық жүйенің ең басты қағидасы – мемлекеттік құжаттарымыздың кейбір меншік форматтарында жабылып, болашақта оқылмай қалуы немесе қолжетімділікті шектейтін меншік лицензияға бағынуы мүмкін емес». 2005 жылдың 16 қыркүйегінде Mass Technology Leadership Council (MTLC) кеңесімен өткен кездесуде Крисс бұл мәселенің негізінен егемендік мәселесі екенін айтты. Жеке меншік құқықтарының қағидасын қолдағанмен, ол егемендік кез келген жеке компанияның мемлекеттік жазбаларды зияткерлік меншік құқығы арқылы бақылауға талпынуынан жоғары тұратынын мәлімдеді. Содан кейін, 2005 жылдың қыркүйегінде Массачусетс штаты мемлекеттік жазбалары үшін OpenDocument форматтарын ресми түрде қабылдаған алғашқы штат болды және сонымен бірге Microsoft-тың жаңа XML форматын қабылдамады, ол қазір ISO/IEC 29500:2008 — Office Open XML ретінде стандартталған. Бұл шешімге файл форматтарын екі жыл бойы зерттеуден кейін келінді, оның ішінде Microsoft, басқа сатушылармен және түрлі сарапшылармен көптеген талқылаулар, сондай-ақ Саугус және Билерика сияқты жекелеген қалалардағы шектеулі сынақ жобалары кірді. Microsoft Office, штат қызметкерлері арасында шамамен 100% нарық үлесіне ие, Office 2007 қызметтік жинағының 2-ші нұсқасына дейін OpenDocument форматтарын қолдамады. Microsoft OpenDocument форматтары Office-тің жаңа нұсқаларында қолдау көрсетілмейтінін мәлімдеді, тіпті олар ASCII, RTF және WordPerfect сияқты көптеген басқа форматтарды қолдайды, ал сарапшылар Microsoft-тың стандартты енгізуі оңай болады деп санайды. Егер Microsoft OpenDocument-ті енгізуден бас тартса, ол болашақта қарастырылудан өзін-өзі шеттетуі мүмкін. Бірнеше сарапшылар (мысалы, Ovum) Microsoft ақыры OpenDocument-ті қолдайды деп санайды. 2006 жылдың 6 шілдесінде Microsoft OpenDocument форматын қолдайтынын және Office-тің ODF форматында сақтауға мүмкіндік беретін қосымша құралды жасайтынын хабарлады. Массачусетс штатының OpenDocument-ті қолдауы туралы жарияланғаннан кейін көптеген адамдар мен ұйымдар бұл саясат туралы пікір білдірді, жақтастары да, қарсылары да болды (қараңыз сілтемелер бөлімі). Adobe, Corel, IBM және Sun компаниялары бұл шараны қолдап, Массачусетс штатына хаттар жіберді. Керісінше, Microsoft бұл шараны қатты сынға алған хат жіберді. «Үкіметтік ысырапқа қарсы азаматтар» (CAGW) деп аталатын топ та бұл шешімге қарсы болды. Топ Массачусетс штатының саясаты «ашық кодқа ерікті басымдық бергенін» мәлімдеді, бірақ ашық кодты бағдарламалық жасақтама да, меншік бағдарламалық жасақтама да спецификацияны жүзеге асыра алады, және стандартты жасауға екі түрлі әзірлеуші де қатысты (CAGW, 2005). Алайда, InternetNews және Linux Weekly News CAGW компаниясы Microsoft-тан қаржы алғанын және 2001 жылы CAGW компаниясы Microsoft-тың сенімсіздікке қарсы ісінде Microsoft-ты қолдау үшін екі хат тапсырғанда, сол хаттарда қайтыс болған адамдардың қолтаңбалары табылғанын атап өтті (Linux Weekly News). «Технологиялық көшбасшылық үшін американдықтар» (ATL) коалициясының атқарушы директоры Джеймс Прендергаст Fox News мақаласында штаттың шешімін де сынға алды. Мақалада Прендергаст Microsoft компаниясының ATL-дің негізін қалаушы мүшесі екенін жасырды. Кейіннен Fox News осы факт туралы мақала жариялады. Мемлекеттік сенатор Марк Р. Пачеко және Мемлекеттік хатшы Уильям Ф. Галвин бұл жоспарға қатысты алаңдаушылықтарын білдірді. Пачеко 2005 жылдың 31 қазанында OpenDocument тақырыбында тыңдау өткізді. Пачеко OpenDocument-ті атқарушы биліктің стандарты ретінде жариялауды қаламады, негізінен рәсімдік себептермен. Пачеко атқарушы биліктің стандартты белгілеу үшін көп тармақты Ақпараттық технологиялар кеңесінен рұқсат алуы керек деп есептеді. Ал Массачусетс штатының Ақпараттық технологиялар бөлімі (ITD) және оның бас кеңесшісі кеңестің рөлі ITD-ге кеңес беру екенін айтты, ITD бұл мәселені Ақпараттық технологиялар кеңесімен талқылады, бірақ ITD-нің Питер Дж. Куинн және Линда Хамель (ITD-нің бас кеңесшісі) «ITD кеңеске тек атқарушы департаментке әсер ететін саясатты қабылдауға рұқсат алу үшін жүгінуінің қажеті жоқ» деп мәлімдеді. Хамель кейін ITD-нің ұстанымын негіздейтін құқықтық қорытынды ұсынды (Hamel, 2005). Массачусетс штатының Жоғарғы соты үкіметтің әр түрлі тармақтарына бір-біріне Ақпараттық технологиялар стандарттарын міндеттеуге тыйым салынғанын шешті; бұл шешім ITD-нің талабын қолдайтын сияқты. Пачеко OpenDocument-ті таңдау процесіне де наразы болды. Алайда, Пачеко мәселелер туралы көптеген негізгі түсініксіздіктерге ие болған сияқты. Энди Апдегров айтқандай, сол кезде «Сенатор Пачеко ашық код пен ашық стандарттар арасындағы айырмашылықты түсінбейді (және әрине OpenDocument пен OpenOffice арасындағы айырмашылықты түсінбейді). Ол бірнеше рет саясаттың атқарушы мекемелерді OpenOffice.org қолдануға міндеттейтінін ойлады, басқа да сәйкес келетін баламалар бар екенін түсінбеді. Ол сондай-ақ бұл Массачусетс бағдарламалық жасақтама жеткізушілеріне зиян келтіретінін ойлады, олар (оның ойынша) штатпен бизнес жасаудан шеттетіледі». Пачеко сондай-ақ OpenOffice.org GPL лицензиясымен шығарылатынын ойлады, бірақ шындығында ол LGPL лицензиясымен шығарылады (Jones, 31 қазан 2005 ж.) (Jones, 14 қараша 2005 ж.). Ол атқарушы билікте OpenDocument-ті енгізуді тоқтатуға тырысты (S. 2256-ға түзету енгізу арқылы), бірақ түзетілген заң жобасы губернаторға жіберілген жоқ. Содан бері 2007 жылы Массачусетс штаты бекітілген техникалық стандарттар тізіміне Office Open XML-ді қосты.

АҚШ-тағы басқа мемлекеттер мен ұйымдар

2005 жылдың қарашасында Мемлекеттік бас ақпараттық қызметкерлердің ұлттық қауымдастығының орынбасары Джеймс Галлт, басқа да бірнеше мемлекеттік агенттіктер OpenDocument (LaMonica, 2005 жылдың 10 қарашасы) қолдану мүмкіндігін қарастырып жатыр дегенді айтты. 2006 жылдың сәуірінде Миннесота штатының заң шығарушы органына барлық мемлекеттік агенттіктерді ашық деректер форматтарын пайдалануға міндеттейтін заң жобасы ұсынылды. Аталған талапты орындау жолы ретінде OpenDocument форматының ілгерілеуі күтілуде (Gardner, 2006 жылғы 7 сәуір). 2007 жылдың соңы мен 2008 жылдың басында Нью-Йорк штаты электрондық жазбалар саясаты бойынша қоғамдық пікірді білу мақсатында хабарлама жариялады.

Австралия

2006 жылдың 31 наурызында Австралия Ұлттық архивінің әртүрлі платформалар мен бағдарламаларда қолданылатын құжат форматы ретінде OpenDocument форматын таңдағаны жарияланды.

Басқа

OASIS-тің OpenDocument дерек парағына сәйкес, "Сингапурдың Қорғаныс министрлігі, Францияның Қаржы министрлігі және Экономика, қаржы және өнеркәсіп министрлігі, Бразилияның Денсаулық сақтау министрлігі, Германияның Мюнхен қаласы, Ұлыбританияның Бристоль қалалық кеңесі және Австрияның Вена қаласы OpenDocument форматын қолдайтын бағдарламаларды пайдалануда" (OASIS, 2005b).