Кіріспе

Мертон – тарихи тұрғыдан Суррей графтығындағы көне приход, бірақ 1965 жылдан бері Ұлы Лондонның құрамына кіреді (қазіргі Мертон Приориясы атауымен). Ол солтүстікте Уимблдонмен, шығыста Митчаммен, оңтүстікте Морден, Чим және Куддингтонмен (Ворчестер паркі және Моцпур паркінің қалған бөлігімен), ал батыста (Жаңа) Малденмен шектеседі. 1871 жылғы Ordnance Survey картасында оның ауданы 2,7 шаршы миль деп көрсетілген. Приходтың орталығы 12 ғасырдағы Мертон паркіндегі Сент-Мария шіркеуі болды. Приходтық кеңестер таратылғаннан кейін приход екі құқықтық түрге және аймаққа бөлінді: діни және азаматтық. 19 ғасырдың соңында тәуелсіз шіркеулік приходтар құрылды, бірақ азаматтық жағы 1907 жылы Мертон қалалық округіне трансформацияланды; ол өз кезегінде 1965 жылы Лондонның Мертон ауданына енгізіліп, кеңейтілді.

Атау беру

Мертон Парк көршілес ауданды атау ретінде жиі қолданылады. Мертон атауының өзі, аймақтың тұрғындары мен кәсіпкерлері арасында, ауданның кез келген бөлігін сипаттау үшін сирек қолданылады. Көбінесе, 19 ғасырдағы "Парк" және "Вуд" аудандарына басымдық беріледі, себебі олар осы жерде ерекше жағдайларда жаңа шіркеулер құрды. Бұлар – Raynes Park, Colliers Wood, Motspur Park-тың бір бөлігі және аймақтың солтүстігіндегі метро станциясынан бастау алып, қалған бөлігі әдетте Оңтүстік Уимблдон деп аталады. Бастапқы ауданның аты Мертон аббаттығынан шыққан. Бұл ағылшын тегінің сирек кездесетін түбірлерінің бірі, бірақ Оксфордтағы Мертон колледжінің алғашқы орны (Мертон аббаттығы) және ең ірі жер иеліктері осы жерде болған.

Ерте тарих

Мертон ауылының сызықтық бағыты болды, ол Лондонды Чичестермен байланыстырған Рим жолы Стэйн-стриттен батысқа қарай созылды. Жергілікті жерде жол қазіргі Colliers Wood High Street-тен Лондон жолы, Морденге дейін тікелей бағытта жүрді, Сайнсберидің Savacentre және өнеркәсіптік аймақтарынан өтті. Бұл атау кем дегенде 7-ғасырға дейін барып, сол кезде оның қолданылуы туралы құжаттарда жазылған. Аудармалары "кішкентай көлдің жанындағы шаруашылық" және "Маэраның шаруашылығы" аралығында айырмашылықтар бар. Мертон "Соңғы сот кітабында" Меретон деп тіркелген. Ол аймақтағы ең ірі елді мекен ретінде "Соңғы сот кітабында" көрсетілген. Оны Вильгельм Жеңімпаз бас феодалдық иеленуші ретінде иеленді, ал оның мүліктік құндылығы: 20 жер өлшемі; 1 шіркеу, жылына 3 фунт стерлингке бағаланған 2 диірмен, 21 шабындық, 80 шошқаға бағаланған орман. Ол жылына феодалдық иеленушілеріне 43 фунт стерлинг төледі, сондай-ақ Саутварктегі 16 үйден қосымша 1 фунт 18 шиллинг 2 пенни төленді.

Мертон монастыры немесе аббатшылығы

Мерттонның Сент-Мария монастырының үшінші атымен де белгілі монастыры немесе аббатты 1114 жылы Гилберт Норман қазіргі Сайнсбери дүкеніне жақын жерде құрды. 1117 жылы ол августиндік мекемеге айналып, білім саласында жоғары беделге ие болды. Ол Оксфордтағы Мертон колледжінің негізін қалаушы Уолтер де Мертонның туған жері деп есептеледі. 1235 жылы Генрих III барондарымен Мертон жарғысы бойынша келіссөздер жүргізді. Аббатты Сент-Томас Бекетке білім берді және, сондай-ақ, жалғыз ағылшын Папасы Николас Брейкспирдің де білімін қамтамасыз еткеніне сеніледі. Аббатты 1538 жылы Генрих VIII билігі кезінде монастырлар таратылуына байланысты, Кэддингтон мен Эффингемдегі жерлер сияқты, аймақтағы көптеген жерлерді иеленгендіктен, барлық басқа монастырлармен бірге өмір сүруін тоқтатты. Оның ғимараттары бұзылып, материалдары басқа жерде қайта пайдалану үшін алынды. 1496 жылы Сайнсбери дүкені орналасқан жерге қарсы саяхатшыларға арналған бейімдеме салынды деп есептеледі. 1594 жылы онда қонақ үй салынды және сол күнден бастап 2004 жылға дейін, «Патшаның Басы» жабылғанға дейін, пиво сатылды. Қазіргі ғимарат 1931 жылы салынған, бірақ ол жергілікті қорғалатын мүлік ретінде тағайындалған.

19 ғасыр

Вандл бойындағы өнеркәсіптік дамуға қарамастан, Мертон 19 ғасырдың басында негізінен ауыл шаруашылығымен айналысатын қауымдастық болып сақталды. Халық саны бірнеше рет қарқынды өсті, көбінесе тұрғын үй құрылысымен бірге жүрді, оң жақта көрсетілгендей: шамамен 1811 жылдан 1841 жылға дейін екі есеге артты, содан кейін 40 жылға жуық тұрақты болды, 1911 жылға дейінгі 10 жылда үш есеге жуық өсті, ал соңында 1921 жылдан 1951 жылға дейін екі еседен астам өсіп, негізінен қалалық орталықты құрады. 1803 жылы Суррей темір жолы Вандзуорт пен Кройдон қалалары арасында ашылды, ол Вандл өзенінің жағалауымен өтіп, Мертон мен Митчам қалаларынан оңтүстікке қарай жүрді. Жылқымен тартылса да, темір жол өзен жағасындағы өнеркәсіптік кәсіпорындарға өз тауарын Темза өзеніндегі кемежайларға жіберуге мүмкіндік берді. Мертон Хай-стриттен темір жол Крайстчерч-роуд бағытымен жүріп, Митчам трамвай аялдамасына жақында оңтүстік-батысқа бұрылды. 1802 жылдың қыркүйегінде вице-адмирал Горацио Нельсон, өзінің сүйіктісі Эмма Гамильтон мен оның күйеуі сэр Уильям Гамильтонның кеңесі бойынша, Чарльз Гривстің жесірінен 9 000 фунт стерлингке (1802 жылғы 9000.0 фунт стерлинг, соңғы жылдары шамамен <есептелген сомаға> тең) фермасы мен ормандық жерімен бірге Мертон Плейс сатып алды. 18 ғасырдың басында Анн патшайымының стилінде салынған, ауыр, симметриялық шаршы ғимарат уақыт өте келе жайсыз күйге келді, бірақ Нельсон, өзінің адвокатының кеңесіне қарамастан, бағасын төмендетуден бас тартты және оны төлеу үшін досынан ақша қарыздады. Ал жылдар өте келе, меншік жерлері бөліп сатылды. Мертон Плейс иелігінің Хай-стриттен оңтүстікке орналасқан бөлігі шағын тұрғын үйлермен салынды және Нельсон даласы деп аталды. Хай-стриттен солтүстікке қарайғы жер ғасыр соңына дейін дамытылмай тұрды. Бұл жердің тарихы жергілікті көшелердің аттарында көрініс тапқан: Нельсон жолы, Трафальгар жолы, Жеңіс жолы, Харди жолы және Гамильтон жолы. 1846 жылы жаңа, бумен жұмыс істейтін темір жолдардың бәсекелестігінен Суррей темір жолы жабылды. Кейіннен оның бір бөлігі 1855 жылы Мертон, Морден және Митчам қалалары арқылы өтетін Уимблдон және Кройдон темір жолы үшін қайта пайдаланылды. 1860 жылдары Байгроув жолы мен Уэндл Банк қиылысында ұн тартатын фабрика орналасқан, ал Мертон Хай-стритте мыс илемдеу фабрикасы болды, кейіннен Мертон қағаз фабрикалары салынды. 1815 жылы бұл фабрика Джеймс Ширс және ұлдарының меншігінде болды және кем дегенде 1867 жылға дейін олардың меншігінде сақталды. Оңтүстікке қарай, Мертон Абби Миллз кешені өзеннің екі жағында, Мертон Абби үйіне іргелес жерде дамыды. 1868 жылы Тютинг, Мертон және Уимблдон темір жолы (TM&WR) Уимблдон және Кройдон темір жолынан Мертон Парк станциясы (қазіргі Мертон Парк трамвай аялдамасы) мен Тютинг Джункшн станциясы (қазіргі Тютинг станциясы) арасында жаңа тармақ желісін ашты. Нельсонның бұрынғы меншігі мен Мертон Абби орнынан өтетін бұл темір жол, Мертон Абби станциясын Стейшн Роудтың оңтүстігіндегі өнеркәсіптік кешенге қызмет ету үшін салды. Уильям Ширс, Ширс отбасының мүшесі, осы компания директорларының бірі болды. Мертонның тоқыма баспасымен ұзақ байланысын жалғастыра отырып, өнер және қолөнер шебері Уильям Моррис 1881 жылы Мертон Абби жұмыстарын ашты. Жақын жерде, Мертон Абби Миллстегі Эдмунд Литтлер фирмасы жоғары сапалы баспасымен танымал болды және 1890 жылдары өндірісінің барлығын Реджент-стриттегі Либерти және Компанияға жіберді. Liberty & Co. кейіннен Литтлерден Мертондағы өндірісті өз қолына алды. Өнеркәсіп Вандл өзенінің бойында одан әрі дамыды, ал тұрғын үй құрылысы Виктория дәуірінің соңында Хай-стриттен солтүстікке қарай, Кингстон жолы бойында және Мертон Паркте басталды. 1894 жылы жаңа жергілікті басқару туралы заң қабылданған кезде Мертон еншілес ауданы әлі де Кройдон ауылдық округінің (CRD) бөлігі ретінде қамтылатын жеткілікті ауылдық деп саналды.

20 ғасыр

Көршілес Уимблдонның бұрынғы бастамасынан кейін Мертон 20 ғасырдың алғашқы екі онжылдығында өзгеруге ұшырады, оның егістіктері шығыстан батысқа қарай дамыды. Халық санының өсуі Мертонды CRD-ден шығарып, 1907 жылы жеке басқарылатын Мертон қалалық округін құруға әкелді. 1901 мен 1921 жылдар аралығында приходтың халқы 4 510-нан 16 177-ге жуық төрт есеге өсті. 1913 жылы Морден еншісі де CRD-ден алынып, Мертон қалалық округімен біріктіріліп, Мертон және Морден қалалық округін құрады. Хотемнің Мертон Гроув үйі 20 ғасырдың басына дейін сақталды, бірақ 1913 жылға қарай бұзылып, тұрғын үйлер салу үшін қайта жаңартылды. Кингстон жолының қарсы бетіндегі "Гроув" тавернасы осы атауды еске сақтайды. Өсімге ХХ ғасырдың алғашқы онжылдығында Мерттон Хай-стритке трамвайлардың келуі және 1913 жылы Мерттон Хай-стриттің шығыс жағында жаңа автобус гаражының ашылуы көмектесті. 1926 жылы Лондонның Сити және Оңтүстік Лондон темір жолы компаниясының жер асты электр темір жолдары Кольерс Вуд және Оңтүстік Уимблдон арқылы Морденге дейін жеткені, трамвай қызметтерімен бірге, Мертон Абби тармақ желісіндегі жолаушыларға деген сұранысты жойды және олар 1929 жылы тоқтатылды. Тауар тасымалы 1975 жылға дейін жалғасты, содан кейін желі жабылып, рельстері алынды. Liberty & Co. 1972 жылға дейін Мертон Абби диірмендерін пайдаланды. 1930 жылдардан бастап бұрынғы Мертон Плейс иесінің оңтүстік бөлігінде, Ломбард жолынан Морден жолы мен Фиппс көпірі арасында кең өнеркәсіптік аймақтар салынды. TM&WR бағытының Морден жолынан шығысқа қарай созылған бөлігі 1990 жылдардың басында Мерантун жолын (A24) салу үшін пайдаланылды. Жол Мерттон Хай-стриттегі жол ағлақтарын жеңілдету үшін салынды және бастапқыда батысқа қарай, Кингстон-роудқа дейін, бұрынғы темір жол бағытымен жалғасуы және Морден жолынан өтетін эстакада салу жоспарланған. Бұл бөлігі жолдың ешқашан салынбады, бірақ Мерантун жолы Морден жолымен қиылысатын жердегі жол арасындағы кеңістік эстакадалық көпір салуға мүмкіндік береді. ХХ ғасырда Вандл өзенінің сулары Мертон Аббат кешеніндегі қалған өнеркәсіптер үшін маңыздылығын жоғалтты, ал 1980 және 1990 жылдары олардың көпшілігі жабылды немесе басқа жерге көшті. Сайнсберидің Савацентрі учаскенің бір бөлігін алып жатыр, ал диірмен ғимараттары жаңартылып, танымал мұра және қолөнер орталығы ретінде дамытылды. Liberty маталарын бояған "Color House" 1995 жылы театр ретінде ашылды. Аббатхананың қираған бөлігі 1990 жылдардың соңында бірнеше театрлық қойылымдарға орын ретінде пайдаланылды. Ұлыбританияда автоматты телефон станциялары енгізілген кезде Мертон және Оңтүстік Уимблдон телефон станциясының коды 542 деп белгіленді және телефон нөмірлеріне сәйкес келетін әріптер негізінде "LIBerty" мнемоникасы қолданылды; мнемоника Liberty мата фабрикасынан алынған. Әріптік кодтарды қолдану 1960 жылдардың соңында тоқтатылды.

Мұралық

Мертон орнының аумағында шағын ескерткіш бар. Нельсонның осы қауыммен байланысын еске түсіретін басқа да нысандар – Кингстон жолындағы бұрынғы Нельсон ауруханасы, ол 2015 жылы Нельсон денсаулық орталығы ретінде қайта ашылды; сондай-ақ, 2011 жылы жабылғанға дейін Уимблдон Чейстегі Эмма Хамильтон пабы. Мертон Хай-стриттен тыс Морден жолындағы Нельсон сауда аймағы және Хамильтон, Харди, Нельсон, Виктория және Трафальгар көшелері бұрын Мертон орнының жеріне салынған. Нельсон мен Эмма отырған орын Сент-Мария Діңгезі шіркеуінде сақталған, ал шіркеудің солтүстік қабырғасында Нельсон мен сэр Уильям Гамильтонның еске алу тақталары ілінген. Шіркеу сыртында, Шіркеу жолында, "Нельсон қадамдары" (қазір толық өсіп кеткен) орналасқан, олардың Нельсон атқа міну үшін пайдаланғаны айтылады. Бұл кішкентай қорғалатын аймақтың бір бөлігі. Мертон аббаттығы аумағындағы құрылыс жұмыстары, соның ішінде Мерантун жолындағы жұмыстар, Мертон монастырының қалдықтарын ашты, олар мүмкіндігінше қорғалды және сақталды. Тағы археологиялық қазба жұмыстары жоспарлануда.

Эпонимдер

1881 жылы Ұлыбританиядағы Мертон тегінің негізгі таралу ошақтарының барлығы, біреуін қоспағанда, оңтүстік-шығыс бағытында емес, басқа бағыттарда орналасқан. Тек DA пошталық индексінің аймағында ғана ерекшелік болды; бұл тектің қазіргі Ұлы Лондондағы Мертоннан өзге жерлерден тарағанын көрсетеді. Мертон ауданы – ортағасырлық шалғай елді мекендердің немесе қалалардың аттарымен аталатын 32 лондондық ауданның 24-інің бірі.