Кіріспе
Лондон қаласы, Тауэр-Хамлетс ауданы
Лаймхаус – Шығыс Лондондағы Тауэр-Хамлетс округінің ауданы. Ол Чарринг-Кросс орталығынан шығысқа қарай 6 километр (3.9 миль) қашықтықта, Темза өзенінің солтүстік жағалауында орналасқан. Өзенге жақындығы оған теңіздік сипат берді, ол өзен жағасындағы қоғамдық үйлер мен сатылар арқылы сақталған, мысалы, "Жүзімдер" және Лаймхаус сатылары. Бұл Миддлсекс графтығының дәстүрлі бөлігі. 1888 жылғы жергілікті басқару туралы заң қабылданғаннан кейін ол Лондонның рәсімдік графтығының, ал 1965 жылы Үлкен Лондонның бөлігіне айналды. Бұл аймақ Лаймхаус бөлігі деп аталатын Темза өзенінің бөлігіне есім берді, ол Кьюкольдс-Пойнт, Ротерхитте тік бұрылыс жасағаннан кейін Миллволлға қарай оңтүстікке қарай созылады. Кьюкольдс-Пойнттан жоғары ағысқа қарай батыстан шығысқа қарай созылатын бөлік – Төменгі тоған деп аталады.
Әкімшілік тарихы
Бұл аймақ тарихи (немесе ежелгі) Миддлсекс графтығының бір бөлігі болды, бірақ әскери және көптеген (немесе барлық) азаматтық графтық функциялар негізінен жергілікті түрде, Тауэр дивизиясы (Тауэр Хамлеттер деп те аталады) арқылы, Тауэр Хамлеттер Лорд-лейтенантының басшылығымен басқарылды (бұл лауазым әрқашан Лондон Тауэрінің констеблімен толтырылды). Тауэр дивизиясының қызметі 1889 жылы Лаймхаус жаңа Лондон графтығының құрамына кірген кезде тоқтатылды. Лондон графтығы 1965 жылы Үлкен Лондонмен ауыстырылды.
Теңіз байланыстары
Limehouse, көршілес Wapping сияқты, негізі қаланғаннан бері өзенмен жерге қарағанда жақсы байланысқа ие болды, себебі құрлыққа дейінгі жол батпақты жер арқылы өтеді. Лаймхаус орта ғасырдың соңында маңызды порты ретінде дамыды, кең кемежайлар мен тұрақтарымен. Кемежайлар салынғанға дейін көптеген жүктер Лондон бассейнінде түсірілгенімен, Лаймхауста кеме жасау, кеме жабдықтау және арқан өндіру сияқты өнеркәсіптер пайда болды. Лаймхаус бассейні 1820 жылы Регент каналының док ретінде ашылды. Бұл Темза және канал жүйесі арасындағы маңызды байланыс болды, мұнда жүктер ірі кемелерден тар суға жүзуге арналған каналдық қайықтарға ауыстырылатын. Осы кемелердің әртүрлілігін әлі де көруге болады: теңіз кемелері мен каналдық қайықтар қатар тұр. Тюдор дәуірінен бастап 20-ғасырға дейін кеме экипаждары уақытша жұмысқа алынды. Жаңа және ауыстырылатын экипаждар олар бар жерде табылатын, ал шетелдік теңізшілер өз суларындағы ағымдар мен порттардағы қауіптер туралы білімдері үшін ерекше бағаланатын. Экипажға сапар аяқталғаннан кейін жалақы төленетін, нәтижесінде шетелдік теңізшілердің тұрақты қауымдастықтары құрылды, оның ішінде Гвинея жағалауынан келген ласкарлар мен африкалықтардың колониялары. Ірі қытай қауымдастықтары Шэдвелл, Лаймхаус және Поплардың іргелес Пеннифилдс ауданында қалыптасты. Оларды апиын мен шай саудасындағы саудагерлердің, әсіресе ханьқытайлықтардың экипаждары құрды. Аймақ 19-ғасырдың соңында апиын сату орындарымен әйгілі болды, олар Сакс Ромер және басқалардың танымал әдебиеттерінде жиі кездеседі. Шығыс Лондондағы көптеген аудандар сияқты, ол иммиграцияның орталығы болып қала берді, бірақ Екінші дүниежүзілік соғыстың салдарынан қытай қауымының көп бөлігі Сохоға көшіп кетті. 1832 жылдың 12 ақпанында Лондондағы Лаймхауста холераның алғашқы жағдайы тіркелді. 1817 жылы Үндістанда алғаш рет сипатталған холера Гамбург арқылы осы жерге жеткен. Бұл эпидемия кезінде 800 адам қайтыс болды, бірақ бұл көрсеткіш сол жылы туберкулезден қайтыс болғандардың санынан кем болды. Айыныштысы, холера 1848 және 1858 жылдары қайтадан пайда болды. Теміржолдың дамуымен Лаймхаус бассейнінің ірі тарату орталығы ретіндегі маңызы төмендеді, бірақ Бірінші және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде каналдық көліктердің жандануы оған қысқа ғана өмір сыйлады. Бүгінде Степни тарихи қоры аймақтың тарихы туралы халықтың білімін арттыру жөнінде жұмыс істейді.
Қазіргі заманғы лимза
Лаймхаус бассейні 1960 жылдардың соңында жабылатын алғашқы доктардың бірі болды. 1981 жылы Лаймхаус кемежайлардың кең ауқымды физикалық, әлеуметтік және экономикалық құлдырауына тап болды, бұл Лондон кемежайларын дамыту корпорациясының құрылуына әкелді. 1982 жылдың қарашасында LDDC өзінің Лаймхаус аймағын дамыту стратегиясын жариялады. Бұл Лаймхаус бассейні үшін бұрынғы жоспарларға негізделіп, болашақ даму, тұрғын үйді қайта жаңарту және Лаймхаустың тұтас аймағындағы экологиялық жақсартулар бойынша талқылау аясын ұсынды. Ол төрт маңызды жобаға негізделген: Лаймхаус бассейні, еркін сауда догы, сол кездегі Жеңіл жылдам транзит жүйесі (DLR) және Доклендс Солтүстік сақтандыру жолы – Шоссе мен Шығыс Үндістан догы арасындағы, Иттер аралының солтүстігінде орналасқан жол дәлізі. 1980 жылдардың ортасындағы жақын орналасқан Иттер аралындағы (әсіресе Канар Уорфтегі) дамулар Лаймхаусқа және Лондон доклендсінің басқа да аймақтарына пайда келтірген инфрақұрылымдық жақсартуларды іске қосуға ықпал етті. Канар Уорф жобаларының зор масштабы және дамудың бірінші кезеңінің жылдам іске асырылуы Лаймхаус пен Иттер аралының болашағын түбегейлі өзгерткен көлік жақсартуларына күш берді. Иесіз Регент каналы догы Лаймхаус Маринасына айналдырылды. Troxy концерт алаңы Коммерциялық жолда, Лаймхауста орналасқан.
Саясат
1909 жылғы 30 шілдеде қаржы министрі Дэвид Ллойд Джордж Лаймхауста сөз сөйлеп, оның «Халық бюджетіне» қарсылық көрсеткені үшін Лордтар палатасын сынады және Бюджеттің әлеуметтік мақсаттары туралы айтты. Осыдан «Лаймхаусқа сөйлеу» деген тіркес пайда болды, яғни «Ллойд Джордж мырзаның 1909 жылы Лаймхауста айтқандай, жалынды (саяси) сөздер айту». 1906 жылдан 1909 жылға дейін Клемент Аттли өзінің бұрынғы мектебімен байланысты Лаймхаустағы жұмысшы сыныбының ұлдарына арналған Хейлбери Хаус клубының директоры болып жұмыс істеді. Бұрын Аттлидің саяси көзқарасы консервативті болған, бірақ ол кедейлік пен мұқтаждықты көргенде, әсіресе шалап аудандағы балалармен жұмыс істегенде, қатты ойға келді, бұл оны социалист болуға итермеледі. 1908 жылы ол Тәуелсіз Еңбек партиясына қосылды және 1919 жылы Степни қаласының мэрі болды. 1922 жылғы жалпы сайлауда Аттли Лаймхаус сайлау округінің депутаты болды және вице-премьер қызметін атқаратын кезеңде осы округтің өкілі болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін ол Уолтемстау-Уэст сайлау округіне көшті. 1981 жылғы 25 қаңтарда Ширли Уильямс, Рой Дженкинс, Уильям Роджерс және Дэвид Оуэн депутаттары Нарроу-стриттегі Лаймхаус-Кут көпірінен Лаймхаус декларациясын жариялады: олар бұрынғы Еңбек партиясындағы кәсіподақтарға блоктық дауыс беру құқығын беруге қарсы Социал-демократиялық кеңес құру туралы мәлімдеді. Олар жақын арада Социал-демократиялық партияның жетекші саясаткерлеріне айналды. Бүгінде Лаймхаус Поплар және Лаймхаус сайлау округінің бір бөлігі болып табылады және 2019 жылдан бері Ұлыбритания Парламентінде Апсана Бегум (Лейбористтік партия), ал 2016 жылдан бері Лондон Ассамблеясында Унмеш Десай (сонымен қатар Лейбористтік партия) өкілдік етеді.
Танымал мәдениетте
1921 жылы Дуглас Фурбер (текст авторы) мен Филип Брахам (композитор) осы аймақтан шабыттанды. Олар Джек Бьюкенен мен Гертруд Лоуренс таныстырған "Лаймхаус блюз" атты танымал джаз стандартын жазды, ол "А-дан Z-ға дейін" музыкалық ревюде орындалды. Кейін ол "Зигфелд Фоллиз" (1946) музыкалық фильміндегі "Лаймхаус Блюз" балетінде Фред Астер мен Люсиль Бремердің, ал "Жұлдыз!" (1968) фильмінде Джули Эндрюстің орындауында қайта жаңғырылды. Екі жағдайда да актерлер сары жүзбен бейнеленді. Фильмдегі тағы бір ерекше орындаулар: Хоаги Кармайклдың "Біреуі бар, біреуі жоқ" (1944) және Борра Миньевич пен оның гармоникашыларының "Миллионнан бірі" (1936) фильмдерінде. "Лаймхаус Блюз" 1934 жылы Джордж Рафттың басты рөлде ойнаған фильмнің де атауы болды. Томас Берк 1916 жылы "Лаймхаус түндері" атты кітапты жазды, ол Лондонның кедейлікке толы Лаймхаус ауданындағы өмірге арналған әңгімелер жинағы еді. Берк кітаптарының көптеген кейіпкерлерінің арасында қытайлық кейіпкер Квонг Ли баяндаушы ретінде көрінеді. Бұл аймақ Сакс Ромердің "Фу Манчу" кітаптарында да кездеседі, онда Лаймхаустағы опиум сарайы қытайлық суперзұлымның тығыны болып табылады. Ист-Эндтегі опиум сарайлары туралы түсінік Чарльз Диккенстің жақын маңдағы Блюгейт Филдс опиум сарайына жасаған сапары туралы сипаттамасымен пайда болған сияқты, бұл оның соңғы, аяқталмаған "Эдвин Друдтың құпиясы" (1870) романындағы кейбір көріністерге әсер етті. Соңғы кезде Алан Мурдың танымал графикалық романдары "From Hell" (1989) және "The League of Extraordinary Gentlemen" (1999) Викториялық Лондонның осы аймағындағы қылмыстың белгілі бір аспектілеріне сілтеме жасайды. Виктория дәуіріндегі Лаймхаус Питер Аккройдтың 1995 жылғы "Дэн Лено және Лаймхаус Големі" романының оқиғасының ортасы болды, ол атақты "Лаймхаус Големі" сериялық кісі өлтірулерінің қияли есебі. Бұл аймақ 1929 жылы Анна Мэй Вонгтың "Пикадилли" фильмінде де пайда болды, онда Вонг қатал және тартымды Шошо рөлінде Лаймхаус Чайнатаунының мистикасын бейнеледі деп есептеледі. Лондонның Лаймхаус ауданы Д.У. Гриффиттың 1919 жылғы "Бұзылған гүлдер" немесе "Сары адам және қыз" атты бейнефильмінде көрсетілген, онда "Шығыс Батыстың есіктерінде отыр" делінеді. Лаймхаус 1926 жылы Тод Браунинг режиссерлік еткен және Лон Чейни ойнаған "Қара құс" фильмінің де түсірілім алаңы болды. Лаймхаус ауданы 1942 жылғы "Шерлок Холмс және Террордың дауысы" фильмінде маңызды орын алады, онда Холмс нацистік агентті ұстау үшін өте күмәнді тұрғындардың көмегіне жүгінеді.
Қоғам
Сент-Аннның Лаймхаусты Николас Хоксмур салған. Бастапқыда мұнараның басына қою жоспарланған пирамида қазір зиратта тұр. Шіркеу Лаймхаус қалалық әкімшілігінің жанында және Лаймхаус кітапханасына жақын орналасқан, екеуі де II санаттағы ескерткіштер тізіміне енген, ал біріншісі қазір қоғамдық орталық ретінде пайдаланылады. Көшенің арғы жағында 1960 жылы Ситуационисттік Интернационал конференциясы өткен Теңізшілер миссиясы орналасқан. Кейіннен ғимарат үйсіздерге арналған жатақханаға айналды, ол өзінің нашарлығымен танымал болды, бірақ содан бері ол сәнді пәтерлер үйіне айналдырылды. Оңтүстік-батысқа қарай, Лаймхаустың тарихи арқасы саналатын Тар көше, Темза кемежайларының артында орналасқан, Лондонда сақталған санаулы ерте грузин террасаларының бірі. Террасаның жанында 1720 жылы қайта салынған және Чарльз Диккенске жақсы танымал болған, "Біздің ортақ достағымызда" Алты қуанышты дос ретінде суреттелген тарихи жүзім шарабына арналған бар орналасқан. Бірнеше есік бойында "Booty's Riverside Bar" болған, бірақ ол 2012 жылы жабылды. Екінші дүниежүзілік соғыста Тар көшенің қарсы жағындағы ғимараттардың көп бөлігі бомбалаудан қирады, соның ішінде жүздеген үйлер, Тейлор Уокер және Ко компаниясының Арпа моу сыра зауыты және мектеп. Бір ерекше жағдай – бұрынғы қонақ үй, жергілікті тұрғындар оны "Олар тастап кеткен үй" деп атайды, себебі ол Виктория дәуірінен сақталған жалғыз терраса. Ол әлі күнге дейін үш үлкен тіреу бағанасының көмегімен тұр. Көше бойында Гордон Рамзи басқаратын "The Narrow" гастропабы орналасқан. Ол II санаттағы ескерткіш, бұрынғы кемежай бастығы мен кеден үйі.
Темір жол
1987 жылдың 31 шілдесінде ескі LBR желісімен қатынайтын Docklands Light Railway жұмысын бастады, ескі Лондон және Блэкволл темір жолы платформаларының орнына жаңа платформалар (3 және 4) салынды; сол жылдың 11 мамырында станса Степни Исттен Лаймхаус деп қайта аталды. Ол Степниде емес, Лаймхауста орналасқан және National Rail c2c және DLR қызметтерімен қамтамасыз етіледі. 2007 жылдың наурыз және қазан айлары аралығында Вест-Индия-Кейдің шатыры Лондондық көлік басқармасы қаржылаған 1,85 миллион фунт стерлингтік жобада жаңартылды. Вест-Индия-Кейден Канари-Уорфқа дейінгі қашықтық – бүкіл Лондон метрополитені мен Docklands Light Railway жүйесіндегі ең қысқа қашықтық. 1991 жылдың 22 сәуірінде таңғы сағаттарда екі пойыз Лаймхаус пен Поплар арасындағы Батыс Үндістан Кейі көпіріндегі Дельта қосылысында соқтығысып, жүйені тоқтатуға және жолаушыларды баспалдақпен эвакуациялауға себеп болды.
Автобустар
Лондондық автобус маршруттарының бірнешесі Лаймхаусқа қызмет көрсетеді, оның ішінде 15, 115, 135, D3 маршруттары және түнгі автобус маршруттары N15, N550 және N551.
Жолдар, велосипедпен жүру, жаяу жүру
Лаймхаус А13 Коммерциялық жолы арқылы ұлттық жол желісімен байланысады, бұл жол Лаймхаустың батысынан шығысына қарай өтеді, ал A1203 Limehouse Link туннелі Лаймхаус бассейнінің астынан өтіп, магистральдық Доклендс Солтүстік жеңілдету жолымен байланыстырады. Ротерхит туннелінің солтүстік кіреберісі Лаймхауста, бассейннің батысында және Лаймхаус теміржол станциясына жақын жерде пайда болады. Тар көше Темза жолының солтүстік жағалауының бөлігін құрайды және бұрын Лаймхаустың басты көшесі болған, ол Тауэр Гейтвейден Баркингке дейінгі CS3 велосипедтік супермагистралін қамтиды және Лондонның алғашқы велосипедтік супермагистральдарының бірі болып табылады. Кейбір жергілікті тұрғындар CS3 маршрутын Тар көшеден Коммерциялық жолға көшіру туралы петиция жазды, көше тым тар екенін және маршрут енгізілгеннен бері зорлық-зомбылық пен агрессияның көріністері күрт өскенін мәлімдеді. Transport for London (TfL) оны көшіру жоспары жоқ екенін айтты. Бұрынғы қала әкімі Борис Джонсон бұл жолды қалаға және одан велосипедпен жүретіндер үшін бұрыннан танымал жол деп қорғады. Лондондық велосипедтік науқаны маршрутты қолдады, бірақ оны жақсартуды сұрады. 2011 жылы TfL жол бетінен логотиптерді алып тастауға келісті, бірақ маршрутты өзгертуге келіспеді. Көлік құралдарының кіруі шектеулі, себебі аймақ Лаймхаус желісі туннеліне кіреберіспен бөлінген және тұрақталған жерлер қатаң бақыланады, бірақ бұл аймақты велосипедшілер үшін салыстырмалы түрде тыныш етеді. Жағалауға қоғамдық кіруге тыйым салынған, бұл бұрынғы Сыртқы істер министрі Дэвид Оуэннің қауіпсіздік шараларының бір бөлігі болып көрінеді. Ұлттық велосипед жолы 1 де Лаймхаустың солтүстігі мен оңтүстігінен өтеді.
Су жолдары
Бұл енді жұмыс істейтін док болмаса да, Limehouse бассейні маринасымен бірге әлі де жұмыс істейтін нысан болып табылады. Алайда, сақталған құрлықтағы ғимараттардың көпшілігі қазір өте тартымды тұрғын үйлерге айналған. Limehouse бассейні солтүстікке қарай Коммерциялық жол шлюзі арқылы Регент каналымен, ал оңтүстікке қарай Лаймхаус бассейні шлюзі арқылы Темза өзенімен байланысады. Лаймхаус кесімі бассейнді шығыста Леа өзенімен қосады.
Атақты тұрғындар
Сэр Хамфри Гилберт осы жерде өмір сүрді және Солтүстік-Батыс жолын ашуды қолдады. Бұл Мартин Фробишерді Баффин аралына теңіз саяхаты жасауға шабыттандырды, ол құпия қара тасты алып оралды. Гилберт Лаймхауста алхимиялық зертханасы бар Лорд Бергли мен Лестер графымен бірге «Жаңа өнер қоғамын» құрды; алайда, олардың қара тасты алтынға айналдыру әрекеттері сәтсіз аяқталды. (Хамфридің інісі Адриан Гилберт көрнекті алхимик ретінде танымал болды және Джон Димен тығыз байланыста жұмыс істеді.) Капитан Кристофер Ньюпорт 1595 жылға дейін Лаймхауста бірнеше жыл тұрды. Ол кедей кабиналықтан бай ағылшын каперыне, содан кейін Корольдік теңіз флотының шеберлерінің біріне дейін өсті. Ол Батыс Үндістанда испандық қазына кемелерін тонау арқылы байлыққа ие болды. 1607 жылы ол «Сьюзан Констант» кемесін, одан кейін «Годспид» және «Дискавери» кемелерін флот адмиралы ретінде Джеймстаунға бастап барды. Ол Англияның Солтүстік Америкадағы бекінісін нығайтуға көмектесті, Джеймстаунға бес сапар жасады. Ол өмірінің соңына дейін теңізде болды, қазіргі Индонезиядағы Ява аралындағы Бантамға сауда сапарында қайтыс болды. Лаймхаустағы теңіз тәжірибесі оны Лаймхаустың капитаны Кристофер Ньюпорт, теңізші ретінде таныстырды. Чарльз Диккенстің куәсі Кристофер Хаффэм өзінің желкен тігу бизнесін 12-ші шіркеу қатарында (Ньюэлл көшесі) жүргізді. Хаффэм Диккенстің «Домби және ұлы» романындағы Пол Домби кейіпкеріне шабыт берген деп есептеледі. Джеймс МакНилл Уистлер мен Чарльз Нейпер Хеми Нарроу-стриттің өзен жағалауындағы жерлерді суреттеді және бояды. Қазіргі тұрғындарының арасында актер сэр Ян МакКеллен, Мэтью Паррис, комедия актрисасы Клео Рокос, актер Стивен Беркофф, комедиант Ли Херст, сондай-ақ саясаткер Лорд Дэвид Оуэн бар. Лаймхаус сонымен қатар көрнекті кинорежиссер сэр Дэвид Линнің үйі болды.