Кіріспе

Пневматикалық автомобиль шинасы – тесілген кезде дефляцияға төзімді немесе тесілгеннен кейін де жүруді жалғастыра алатын шина. Тесілген кезде қысымның төмендеуіне қарсы тұратын және көлікті шектеулі қашықтыққа төмендетілген жылдамдықпен жүргізуге мүмкіндік беретін пневматикалық автомобиль шинасы – бұл run-flat шина. Алғаш рет 1930 жылдары шина өндіруші Michelin компаниясымен әзірленген, ал 1980 жылдары бұл шиналар тұтынушылар нарығына енгізілді. Содан бері олардың танымаллығы артып келеді.

Технологиялар

Қазіргі уақытта төменде сипатталған үш негізгі технология бар.

Өзін-өзі қамтамасыз ету

Коммерциялық өздігінен қолдау көрсетілетін дөңгелектің тарихы 1935 жылы матадан жасалған ішкі дөңгелекпен басталды. Бұл дөңгелек 1930-шы жылдарда жиі кездесетін және қауіпті жарылыстардан қорғау мақсатымен жарнамаланды. 1934 жылы Michelin компаниясы жергілікті қалалық пойыздар мен троллейбустар үшін әзірленген технология негізінде дөңгелектерді ұсынды. Дөңгелектің ішінде тесілген жағдайда арнайы көбіктік қабатпен жұмыс істейтін қауіпсіз жиек болды. Бұл дөңгелек әскери мақсаттар үшін және банк күзетілген автомобильдері сияқты арнайы көліктерге сатылды. Ол "жартылай оқтан өтпейтін" деп жарнамаланды. Дөңгелек жарнамаланғандай жұмыс істесе де, көптеген жеке автомобиль иелері үшін тым қымбат болды. 1958 жылы Chrysler Goodyear Tire and Rubber Company компаниясымен бірігіп, салмақты ұстап тұру үшін ішкі қабатты пайдаланатын Captive Air дөңгелектерін ұсынды. 1972 жылы Dunlop Total Mobility Tyre (кейін Denovo) "қауіпсіздікке кепілдік беретін" дөңгелек және доңғалақ жүйесін іске қосты, ол 1973 жылы Rover P6 3500 машинасына қосымша жабдық ретінде орнатылды, ал 1983 жылға қарай TD/Denloc үлгісіне жетіп, Austin Metro машинасының барлық түрлерінде стандартты жабдыққа айналды. Соңғы кезде Bridgestone және Pirelli компаниялары кейбір жаңа BMW модельдеріне дөңгелектерді жеткізеді. Автокөлік өндірушілер оларды қауіпсіздік мүмкіндігі ретінде және қосалқы дөңгелекке балама ретінде насихаттады. Pressure Zero Tire (PZT) американдық Engineering Group (AEG) компаниясы АҚШ арнайы күштері үшін жасады. AEG прототипі жылуды таратып, ауыр әскери жүк көтеруге жеткілікті икемділік пен беріктікке ие, сонымен қатар салыстырмалы түрде тегіс жүруді қамтамасыз етеді. Бұл конструкцияның беріктік сипаттамалары ATV Polaris, Toyota Hilux, Toyota Land Cruiser және GMV 1.1 арнайы операциялық көліктері үшін төрт түрлі дөңгелек өлшемінде одан әрі зерттелді. Өздігінен қолдау көрсетілетін дөңгелектер қазір жеңіл жүк көліктері мен жолаушылар автомобильдерінде кең таралған, әдетте көлікті 80 км (50 миль) дейін жүргізуге мүмкіндік береді. Дегенмен, егер дөңгелектер дұрыс пайдаланылмаса, доңғалақтар зақымдануы мүмкін, және оларды жөндеу мүмкін болмайды немесе қауіпсіз болмайды, әсіресе дөңгелек бүйірлік бөлігінде немесе жүріс жолының жиегінде тесілген жағдайда. Бұл дөңгелектер ұқсас стандартты дөңгелектерге қарағанда 20-40% салмаққа ауыр болады, ал қалың қабырғасы дөңгелеу кедергісін арттырады, бұл көліктің отын экономиясын төмендетеді. Алайда, жеке дөңгелектің салмағы әдетте қосалқы дөңгелектің болмауымен және оны ауыстыруға қажетті құрал-жабдықтардың болмауымен толық өтеледі. Бірақ, қалың қабырға жолдың нашарлықтарын дөңгелек арқылы доңғалаққа және содан кейін машинаға жеткізеді, бұл жүруді қиындатады.

Өздігінен жабылатын

Бұл шиналардың ішінде шеге немесе бұранданың салдарынан пайда болатын кішкентай тесіктерді өздігінен жабатын қосымша қабат бар. Осылайша, ауаның шығуы бастапқыда-ақ тоқтатылады, шина тұрақты түрде өзін-өзі жөндеп алады немесе кем дегенде ауа өте баяу шығады. Өздігінен жабылатын шиналарға ұқсас әрекет ететін, кейін орнатылатын шиналарды жабуға арналған бірнеше заттар да бар. Бұл құралымдар әдетте шина клапаны арқылы құйылады. Айналу күші содан кейін осы құралымды шинаның ішкі бетіне таратып, шина ішінде өзін-өзі жабатын қабат қызметін атқарады.

Қосалқы құрылғымен қамтамасыз етілетін

Бұл жүйеде дөңгелекке қосымша тірек сақинасы немесе енгізілмелі элемент орнатылады, ол қысым төмендеген жағдайда көліктің салмағын ұстап тұруға мүмкіндік береді. Бұл жүретін жапсырма (ранфлет) ауыр көлік жүктерін ұзақ қашықтыққа және жоғары жылдамдықпен тасымалдау қабілетімен теңдессіз. Сондықтан ол әскери көліктер, жоғары деңгейдегі күзетілген көліктер, сондай-ақ үкіметтер, гуманитарлық ұйымдар немесе жеке мердігерлер қақтығыс аймақтарында пайдаланатын бронетранспорт құралдары үшін стандартты таңдау болып табылады.

Жүгіру стандарттары

Дөңгелектері тесілген жағдайда, тіпті қасақана жасалған шабуыл немесе жоғары жылдамдықпен келе жатқан кезде оқ тию сияқты жағдайларда да, қозғалысты жалғастыру – бұл дөңгелектердің негізгі артықшылығы. Осыған байланысты, өнімділік критерийлері көлік құралының тоқтап қалмай, қашып кетуі үшін қажетті қашықтық пен жылдамдық, сондай-ақ осы процесте көлік құралын басқару мүмкіндігін қамтиды. Әсіресе әскери және қауіпсіздік көліктері үшін Finabel стандарттары қолданылады. 2008 жылы Michelin жүргізген зерттеу көрсеткендей, әлемдегі жүргізушілердің 3%-ы дөңгелектері тесілген жағдайда да жүре алатын дөңгелектерді қалайды. АҚШ нарығындағы үлес 1%-дан төмен. American Honda Motor Co. 2009 жылғы Honda Odyssey Touring және Acura RL модельдері дөңгелектері тесілген жағдайда да жүре алатын дөңгелектермен жабдықталған соңғы модельдер болғанын хабарлады, содан бері Honda оларды қолдануын тоқтатты. Қазіргі таңдағыда, оларды стандартты жабдық ретінде тек бірнеше ірі автокөлік өндірушілер және де тек кейбір модельдерде ғана ұсынады. BMW компаниясы – бұл ерекшелік, ол бастапқы жабдық ретінде дөңгелектері тесілген жағдайда да жүре алатын дөңгелектерді ең көп орнататын өндіруші болып табылады.

Нарықтың аз үлесіне ықпал ететін факторлар

Бұл баға басқа, салыстырарлық өлшемдегі дөңгелектерден екі еседен асып кетуі мүмкін. Сонымен қатар, дөңгелек жақтауы зақымданған жағдайда, жақтаулы дөңгелектер бұрынғысынша жүре алмайды, бұл тесілудің жиі кездесетін себебі. Әдетте, қолайлы жағдайларда, жақтаулы дөңгелектердің жылдамдығы мен жүріс қашықтығы шектеулі болады. Көп жағдайда жақтаулы дөңгелектер сағатына 50 мильден асып жүргізілмейді және көбінесе 50 мильге дейін қосымша жүріс мүмкіндігін ұсынады. Бұл шектеулер көптеген сатып алушылар үшін қосымша шығындардың құнын азайтады. Нақты жағдайларда, көлік құралына, дөңгелек дизайнына және жол жағдайларына байланысты, жақтаулы дөңгелек тесілген күйде 25 мильден 200 мильге дейін, шектеулі жылдамдықпен жүруге мүмкіндік береді. Goodyear Tire компаниясы үшін нарық үлесіне әсер ететін факторлардың бірі – шегелер немесе басқа да жол қауіптерінен тесілген дөңгелектерді жөндеуге тыйым салу саясаты; Goodyear дөңгелектерін жөндеуге болады, бірақ өндірушінің кепілдігі мен жауапкершілігі күшін жояды.