Кіріспе

Дөңгелек дискісінің диаметрін өлшеу арқылы дөңгелектің көлемін анықтау.

Автокөлік немесе осыған ұқсас дөңгелектің өлшемі бірнеше параметрлерден тұрады.

Бірліктер

Милиметр қазіргі заманғы өндірісте өлшемдерді көрсету үшін ең көп қолданылады, бірақ доңғалақ өлшемдерін тұтынушыларға тарту әлі кейде дәстүрлі жүйелермен жүзеге асырылады. Мысалы, жол велосипедтерінің доңғалақтары көбінесе 700C деп аталады, бірақ олардың нақты өлшемі 622 мм құрайды. Автомобильдердің доңғалақ диаметрлері мен ендері дюйммен, ал автомобильдердің шиналарының ішкі диаметрі дюйммен, ал ені миллиметрмен беріледі.

Дөңгелектің өлшемі

Дөңгелек өлшемі – дөңгелектің диаметрі, ені және ығысуы (offset) арқылы берілетін өлшемдер жиынтығы. Дөңгелектің диаметрі – шинаның жабысатын бөлігі орналасқан цилиндрлі бетінің диаметрі. Ені – шина отыратын жерлер арасындағы ішкі қашықтық. Ығысу (offset) – дөңгелектің нақты ортасынан (енінің жартысынан) дөңгелектің бекітілетін бетіне дейінгі қашықтық. Ығысу төменде егжей-тегжейлі қарастырылады. Әдетте дөңгелек өлшемі диаметрімен басталып, содан кейін ені және соңында ығысуы (+ немесе оң, немесе - теріс) көрсетіледі. Дөңгелек өлшемдері дюйммен көрсетілгенімен, 1975 жылы ұсынылған Michelin TRX миллиметрмен көрсетілген. Мысалы, 17 × 8.5 × +35 – бұл 17 дюйм диаметр, 8.5 дюйм ен және +35 мм оң ығысуды білдіреді (толық метрикалық өлшемдерде 432 × 216 × +35). Автомобильдің дөңгелектерін үлкенімен ауыстырғанда, төмен профильді шиналарды қолдану қажет болуы мүмкін. Бұл, дөңгелектің жалпы диаметрін өзгеріссіз сақтап, көліктің бөліктеріне тиісті арақашықтықты қамтамасыз ету үшін жасалады. Үлкен дөңгелектер көбінесе сыртқы түрі үшін таңдалады, бірақ тежегіш жүйесіне арналған орынды да арттыруы мүмкін. Дегенмен, үлкен дөңгелектердің салмағы артық болуынан өнімділік төмендеуі мүмкін. Керісінше, кіші дөңгелектер автомобильдің нақты стиліне сәйкес таңдалады. Мысалы, Lowrider мәдениетінде кіші дөңгелектер басымдыққа ие. Дөңгелектерді кеңейтуге болады, бұл шинаны кеңірек орнатуға және дөңгелекті көліктің крылына (қанаттарына) шығаруға мүмкіндік береді. Кең шина қолдану автомобильдің қуатын жолға тиімді жеткізуге мүмкіндік береді, себебі жолмен жанасатын бетінің ауданы артады. Бұл үдеу, басқару және тоқтату кезінде автомобильдің өнімділігін жақсартады.

Ортаңғы бұрышы

Дөңгелектің орталық тесігі – дөңгелектің ортасындағы тесік, ол оны автомобильдің монтаждау хабына центрілеуге мүмкіндік береді. Кейбір заводтық дөңгелектердің орталық тесігі хабтың өлшемімен дәл сәйкес келеді, бұл дөңгелекті центрінде ұстап, дірілді азайтуға көмектеседі. Автомобильге орнатылатын дөңгелектердің орталық тесігі хабтың өлшемімен сәйкес болса, онда ол хабцентрикалық деп аталады. Хабцентрикалық дөңгелектер дөңгелекті хабқа центрілеу жұмысын гайкалардың үлесін азайтады. Хабцентрикалық емес дөңгелектер гайкацентрикалық деп аталады, себебі дөңгелекті центрілеу жұмысын дұрыс тартылған гайкалар атқарады. Тағы бір жиі қолданылатын термин – хабқа бағытталған немесе шпилькаға бағытталған дөңгелектер мен хабтар. Шпилькаға бағытталған (гайкацентрикалық) – бұл ескі конструкция, ал хабқа бағытталған конструкция қазіргі кезде көбірек қолданылады және сенімді байланысты қамтамасыз ете алады. Кейіннен орнатылатын дөңгелектердің орталық тесігі хабтың орталық тесігінен кем болмауы керек, әйтпесе дөңгелекті автомобильге орнату мүмкін болмайды. Көптеген кейіннен орнатылатын дөңгелектер үлкен орталық тесігін кішігірім хабқа бейімдеу үшін дөңгелектің арт жағына орнатылатын немесе сырғанатын "хабцентрикалық сақиналармен" бірге келеді. Бұл адаптерлер әдетте пластиктен жасалады, бірақ алюминийден де жасалуы мүмкін. Пластикалық сақиналар тек бастапқы центрілеуді қамтамасыз етеді, бірақ жоғары жылдамдықтағы тесікке түскен кезде дөңгелекті ұстауға жеткілікті мықты емес. Болат сақина ең мықты, ал алюминий орташа деңгейде мықты.

Тежегіш калиперінің аралығы

Калиперлік бос орын, сондай-ақ "X-фактор" деп те аталады, – бұл көліктің калипер жинағына тимейтіндей етіп, дөңгелектің ішіне салынған бос орын мөлшері.

Тік өлшемдері

Қазіргі заманғы жол шиналары 225/70R14 сияқты шина кодтарымен белгіленгендей, олардың өлшемімен байланысты бірнеше өлшемдерге ие. Кодтағы алғашқы сан (мысалы, "225") – шинаның номиналды енін миллиметрмен білдіреді. Одан кейін қатынас көрсеткіші (мысалы, "70") келеді, ол шинаның номиналды енінің процентінде берілген бүйір қабырғасының биіктігін көрсетеді. "R" – радиалды құрылымды білдіреді және шинаның конструкциясына қатысты. Кодтағы соңғы сан (мысалы, "14") – дюйммен өлшенген, шинаға сәйкес келетін дөңгелектің диаметрі. Шинаның жалпы шеңбері оның кез келген сипаттамасын арттыру арқылы ұлғаяды. Мысалы, шинаның енін ұлғайту оның шеңберін де ұлғайтады, себебі бүйір қабырғасының биіктігі пропорционалды өлшем. Қатынас көрсеткішін ұлғайту шинаның биіктігін, демек, оның шеңберін де ұлғайтады. Көліктік емес шиналар басқа өлшеу жүйесін қолдануы мүмкін: , содан кейін дөңгелектің өлшемі (барлығы дюйммен) – мысалы, 31×10.50R15 (787 мм × 267 мм R380 метрикалық белгісі). Бұл дөңгелектің ені және диаметрі екенін білдіреді.

Жүк жүктемесі

Жүк көтергіштік – дөңгелектің тасымалдай алатын массасы. Бұл көрсеткіш дөңгелектің құрылымдық элементтерінің санына, PCD-ге, қолданылған материалға және дөңгелектің қандай осьте қолданылуына байланысты өзгереді. Бос айналатын тіркеме осінде қолданылатын дөңгелек, сол дөңгелек көліктің жетек немесе рульді осінде қолданылғандағыдан көбірек салмақ көтере алады. Барлық дөңгелектердің арт жағында жүк көтергіштігі көрсетілген. Көліктің жалпы салмағы (GVWR) – өндіруші белгілеген көліктің максималды жұмыс салмағы. АҚШ-та бұл ақпарат көліктің есік жапсырмасында міндетті түрде болуы керек. Көліктің барлық дөңгелектерінің жүк көтергіштігінің қосындысы, көліктің жалпы салмағына тең немесе одан жоғары болуы тиіс.