Кіріспе

Финляндияның жартылай автоматты танкіге қарсы мылтығы

Lahti L 39 – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қолданылған финляндиялық 20 мм танкіге қарсы мылтық. Ол өте жақсы дәлдікке, бронебойғыштыққа және қашықтыққа ие болды, бірақ үлкен өлшемі тасымалдауды қиын етті. Оны "Норсуписси" ("Піл мылтығы") деп лақап атады. Танктердің бронясы Lahti-ге өтпейтіндей қалың болғандықтан, оны ұзақ қашықтықтағы снайперлікке, танктерді мазалауға және L 39/44 толық автоматты нұсқасын қолдан жасалған зениттік қару ретінде пайдалануға көшірді.

Даму

Аимо Лахти бастапқы 13 мм танкіге қарсы пулемет идеясына күмәнданып, 20 мм конструкциясы бойынша жұмыс істей бастады. Танкіге қарсы кішкентай калибрлі қару қалаған офицерлер 20 мм оқтардың броньды тесіп өту үшін жеткіліксіз жылдамдығы бар деп ойлады, сондай-ақ жоғары ату жылдамдығы мен кішкентай калибрлі қару пайдалы болады деп есептеді. Осының нәтижесінде Лахти екі түрлі танкіге қарсы қару жасады: 13,2 мм пулемет және 20 мм мылтық. 1939 жылы екі қаруды сынақтан өткізгеннен кейін, 20 мм мылтықтың броньды тесіп өту қабілеті жақсырақ екені анықталды.

Операция

Мылтық – жартылай автоматты, газбен жұмыс істейтін қару, поршені ұңғысынан төмен орналасқан, ал оқ-дәрілер алынып тасталатын, үстінен орнатылған дүңгірштен беріледі және пайдаланылған оқтар төменнен шығарылады. Ату кезіндегі кері соққыны азайту үшін мылтық бес тесікті тежегішпен және жұмсақ былғары кері соққы төсемімен жабдықталған. Ұңғысы атылғаннан кейін қызып кеткенде тасымалдауға ыңғайлы болу үшін ағаш қаптамамен жабылған.

Қысқы соғыс

Қысқы соғыс кезінде (1939-1940 жж.) Финляндияда танкке қарсы қару-жарақ жетіспеді. Фронтқа тек екі 20 мм мылтық және бірнеше 13,2 мм пулемет жеткізілді, бірақ 13,2 мм пулеметтер тиімсіз және сенімсіз болып шықты, ал ірі калибрлі 20 мм мылтықтар советтік бронетехникасына қарсы табысқа жетті. Осы себепті Финляндия 20 мм конструкциясын қабылдап, өндірісті бастады. Бұл қару "суық Чарли" атты контр-снайперлік тактикада да кеңінен қолданылды, онда финдерлер шала жамылған офицерлер кейпінде манекендерді пайдаланды. Совет снайперлері манекендерге оқ атып, финдерлер Лахти L39 мылтықтарымен совет снайперлеріне жауап берді.

Соғысты жалғастыру

Кеңес-фин соғысы (фин. fortsättningskriget, 25 маусым 1941 – 19 қыркүйек 1944) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Финляндия мен Кеңес Одағы арасында болған екі соғыстың екіншісі. Бұл қару Т-34 және КВ-1 сияқты жаңа совет танктерінің бронясын тесіп өте алмаса да, бункерлердегі ойықтар мен қақпақтарға, алыс қашықтықтағы нысаналарға және тіпті ұшақтарға қарсы өте тиімді болды. L39-дың толық автоматты нұсқасы аз санда жасалып, зениттік қару ретінде қолданылды. Снайперлер, сондай-ақ танктердің әлсіз жерлері, мысалы, ашық люктер (әсіресе фосфорлы оқтармен) да жақсы нысаналар болып табылды. Ол тіпті танк мұнараларын зақымдап, олардың айналуын тоқтатуға мүмкіндік берді. 1940 жылдың желтоқсанында Лахти L 39 фин L 182 бронеавтомобиліндегі бастапқы 13,2 мм L 35/36 пулеметін алмастырды. Бұл өзгерту 1941 жылы 1-ші дивизияның бронетехникалық бөлімі қолданды.

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін

Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін бірнеше мылтық қолданыста қалды, тікұшақтарға қарсы қару ретінде пайдаланылды, ал көптеген басқалары коллекционерлерге, көбінесе АҚШ-та сатылды. Бүгінде мылтықтар, әсіресе жұмыс жасайтын жағдайдағылары, өте сирек және жоғары бағаланады. Құндылығы жоғары болғандықтан, кейбір қолданыстан шығарылған қарулар (патрондауыштарына болаттан жасалған тақталар дәнекерленген) қайтадан қолданысқа енгізілді. Оқ-дәрісі сирек болатындықтан, оларды көбінесе .50 BMG калибріне ауыстырып, пайдалану құнын төмендетуге тырысады. АҚШ-та азаматтардың меншігі штат және федералды заңдарға сәйкес сақталады. Қарудың .50 калибрінен үлкен оқтарды ату мүмкіндігі болғандықтан, ол құрылыс-жойғыш құрал саналады және 1934 жылғы Ұлттық қару заңына бағынады. Азаматтық меншік осы заңға сәйкес келуіне және әр штаттың құрылыс-жойғыш құралдарға азаматтық меншікті тыйым салған-салмауына байланысты.

Егжей-тегжейлер

Пайдаланушылар L 39-ды ауыр және ұрыс алаңында жылжыту қиын деп тапты. Тіпті оның дорбенің салмағы екі килограммға жуық. Дорбелердің оң жағында қалған оқтар санын көрсету үшін жабық терезешесі бар, ал кейіннен әуе шабуылына қарсы қолдану үшін 15 оқтық дорбе жасалды. L 39-ның күшті кері соққысына қарсы тұру үшін кері соққы серігі соншалықты қатты болғандықтан, қаруды дәстүрлі зарядтау тұтқасымен қайта зарядтау мүмкін емес еді. Оның орнына, қарудың оң жағындағы айналмалы жетектің көмегімен тісті дөңгелек механизмі арқылы ұңғы жабылады. L 39 жартылай автоматты жұмыс істесе де, ұңғы әр оқ атқаннан кейін тоқтап қалады, ал тұтқадағы қауіпсіздік механизмі ұңғыны босатуға да мүмкіндік береді. Тұтқаның және оқ ату механизмінің алдыңғы бөлігі үлкен қорғанышпен және пайдаланылған гильзалардан оператордың қолын қорғау үшін резеңке буфермен жабдықталған, гильзалар қарудың төменгі жағынан өте жоғары жылдамдықпен шығады. Қарудың жалпы салмағы шамамен 50 килограммды құрайды, оны көбінесе жылқылар сүйреп жүрген, бірақ бөлшектелген кезде бірнеше адам көтеріп жүруге болады. Мылтықтың 200 мен 1400 метр аралығында баптауға болатын реттелетін темір көзқарасы бар және екі тірегі бар "қос" екіаяқты тіреуге ие, бірі қатты жерде пайдалану үшін тікенектерімен, екіншісі жұмсақ жерде немесе қарда пайдалану үшін сырғанаушыларымен жабдықталған. Далада қаруды жылжыту және оқ ату үшін екі адамнан тұратын команда тағайындалған. Кейбір мылтықтар шайқас қызында тасталып кетті, бірақ оларды ауыстыру оңай болды. Соғыс аяқталғанға дейін VKT (Valtion Kivääritehdas, "Мемлекеттік мылтық фабрикасы", қазіргі Patria) 1900-нен астам L39 мылтығын жасап, пайдалануға берді.