Кіріспе
Америкалық океанограф Генри Мелсон Стоммель (27 қыркүйек 1920 – 17 қаңтар 1992) физикалық океанография саласына зор үлес қосты. 1940 жылдардан бастап ол жаһандық мұхит ағындарының схемалары және Гольфстримнің қалып-құлқы туралы теорияларды дамытты, бұл теориялар бүгінгі физикалық океанографияның негізін құрайды. Өз заманының ең беделді және табысты океанографтарының бірі саналатын Стоммель – жаңа идеялардың авторы және теңіздегі байқаулар жасаған білгір ғалым болды.
Henry Melson Stommel (September 27, 1920 – January 17, 1992) was a major contributor to the field of physical oceanography. Beginning in the 1940s, he advanced theories about global ocean circulation patterns and the behavior of the Gulf Stream that form the basis of physical oceanography today. Widely recognized as one of the most influential and productive oceanographers of his time, Stommel was both a groundbreaking theoretician and an astute, seagoing observer.
Ерте өмір және білім
Стоммель Делавэр штатының Уилмингтон қаласында дүниеге келген. Қазіргі заманғы ғалымдардың арасында ерекшелік болып табылатын Стоммель докторлық диссертация қорғамай-ақ толық профессор атағына ие болды. Ол 1942 жылы Йель университетінен астрономия мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды және 1942–1944 жылдар аралығында математика мен астрономия пәнінен оқытушы болып жұмыс істеді.
Академиялық лауазымдар
Ол 1944-1959 жылдары Вудс-Холл океанографиялық институтында ғылыми қызметкер болды, онда Теңіз зерттеулер бюросы оның жобаларын жан-жақты қолдады. 1959 жылы Гарвард университетінде океанография профессоры болды, 1963 жылы Массачусетс технология институтына ауысты, онда 1978 жылға дейін қызмет етті, зейнеткерлікке шыққанға дейін Вудс-Хольге қайта оралды. Стоммель Бермудада PANULIRUS станциясын құрды (1954 жылы басталды). PANULIRUS – Бермуд биологиялық зерттеу станциясы көп жылдар бойы пайдаланған ағаштан жасалған, дөңгелек корпусты зерттеу кемесі (сондай-ақ R/V Panulirus деп аталды). Кеме ай сайын су бетінен тереңдікке дейінгі аралықта су үлгілерін алып, температура, тұздылық және қосымша химиялық деректерді жинады. Теңіз түбінің, әсіресе Бермуданың шығыс-оңтүстік-шығысында, тік құлдырауының арқасында жағалауға жақын бірнеше шақырымда репрезентативті үлгі алуға болады. Алынған деректер жиынтығы Солтүстік Атлант мұхитындағы осындай сипаттағы ең ұзақ деректер тізімін құрайды. Стоммель 1962 жылы Ұлттық ғылым академиясына сайланды және 1989 жылы Ұлттық ғылым медалімен марапатталды.
Ашылғандар
Генри Стоммель горизонтальды Кориолис күшінің ("бета әсері") солтүстік-оңтүстік градиентінің баяу ішкі айналымдардың кері ағысының жылдам қозғалатын батыс шекаралық ағымдарда, мысалы, Гольфстрим және Куросио ағымдарында шоғырланғандығын көрсетті, бұл процесс батысқа қарай күшейту деп аталады. Осының нәтижесінде, бұл батыс шекаралық ағымдар мұхит алабының шығыс жағындағы Калифорния ағысы және Канар ағысы сияқты сәйкес ағымдарға қарағанда үлкен және тұрақты тасымалдауға ие. Субтропиктік ендіктерде батыс шекаралық ағымдар тропиктерде Жер алатын артық жылуды полюстерге тасымалдауда маңызды рөл атқарады. Арнольд Аронспен бірге Стоммель бұл айналымды терең мұхитқа дейін кеңейтіп, жер бетіндегі судың полярлық аймақтарда шөгіп, алаптардың батыс жағындағы терең шекаралық ағымдарды қоректендіретін, ал ішкі ағымның полюске қарай қозғалатын жаһандық айналымды ұсынды. Зертханалық зерттеулерге негізделген бұл жұмыс мұндай шекаралық ағымдардың ашылуынан бұрын жасалған және теориялық физикалық океанографияның маңызды жетістіктерінің бірі болып табылады. Стоммель сонымен қатар термохалиндік айналымның бірнеше тұрақты күйі болуы мүмкін екенін көрсететін алғашқы модельдерді жасады. Ірі масштабты мұхит ағымдары бойынша жұмысынан басқа, Стоммель океанография және метеорология саласындағы түрлі мәселелерді зерттеді. Оларға эстуарларды жіктеу, турбуленттік диффузияны бағалау және жанартаулардың климатқа тигізетін әсерін зерттеу жұмыстары кіреді.
Неке
Стоммель 1950 жылдың 6 желтоқсанында Миннесота университетінің ағылшын тілі профессоры Хантингтон Браунның қызы Элизабет Браунға және Бостон қаласынан шыққан Элизабет Уолдо Вентворт Браунға үйленді. Олардың үш баласы болды: Мэтью (Массачусетс штатының Фалмут қаласында кәсіби балықшы), Илья (Дартмут Хичкок медициналық орталығында дәрігер) және Абигейл Стоммель Адамс (Фалмут қаласында медбике).