Кіріспе

Наноматериалдар орталығындағы (CNM), Аргонн ұлттық зертханасындағы қатты рентгендік нанозонд әлемдегі ең жоғары кеңістіктік ажыратымдылығы бар қатты рентгендік микроскопиялық сәулелену желісін ұсыну арқылы бұл саланың деңгейін көтерді. Ол флуоресценциялық, дифракциялық және беріліс түріндегі бейнелеуді қатты рентген сәулелерімен 30 нм немесе одан да жоғары кеңістіктік ажыратымдылықпен жүргізуге мүмкіндік береді. Бұл мүмкіндіктердің негізін арнайы сәуле көзі, сәулелену желісі және оптика құрайды. Бұл бірегей құрал КНМ-нің нақты зерттеу салалары үшін ғана емес, сонымен қатар наноғылым қауымдастығы үшін де пайдалы болады, ол наноматериалдар мен наноқұрылымдарды, әсіресе енгізілген құрылымдарды зерттеуге қолжетімді етеді. Бір құралда дифракция, флуоресценция және беріліс контрастының үйлесімі наноғылым үшін бірегей сипаттау мүмкіндіктерін ұсынады. Френель аймақтық пластиналарының оптикасына негізделген қазіргі қатты рентгендік микрозондтар 8-10 кэВ фотон энергиясында 150 нм кеңістіктік ажыратымдылықты көрсеткен. Аймақтық пластина оптикасын жасаудағы жетістіктер, оңтайландырылған сәулелену желісінің дизайнымен үйлесімде, өнімділік мақсатын 30 нм кеңістіктік ажыратымдылық деңгейіне жеткізуге бағытталған. Нанозонд 3-30 кэВ спектрлік диапазонын қамтиды, ал фокустау оптикасы мен сынама арасындағы жұмыс арақашықтығы әдетте 10-20 мм аралығында болады.

Жұмыс істеу тәсілдері

Жүгірту. Бұл режимде үлгі арқылы рентген сәулесінің әлсіреуі немесе фазалық ығысуы өлшенуі мүмкін. Үлгінің тығыздығын карталау үшін сіңіру контрасты қолданылуы мүмкін. Белгілі бір элементтік құрамдастарды сіңіру шегінің екі жағындағы өлшемдер арқылы анықтауға болады, бұл орташа сезімталдықпен элементке тән айырмашылық суретін береді. Фазалық контрастты бейнелеу сіңіруі төмен болған кезде де ішкі құрылымға сезімтал болуы мүмкін және рентген сәулесінің энергиясын реттеу арқылы күшейтілуі мүмкін. Дифракция. Үлгіден шағылысқан рентген сәулелерін өлшеу арқылы кристалдық фаза, кернеу және текстура сияқты жергілікті құрылымдық ақпаратты стандартты электрондық дифракцияға қарағанда 100 есе жоғары дәлдікпен алуға болады. Флуоресценция. Рентген сәулесімен туындаған флуоресценция үлгідегі жеке элементтердің кеңістіктегі таралуын ашады. Рентгендік зондтың сезімталдығы электрондық зондқа қарағанда 1000 есе жоғары болғандықтан, флуоресценция әдісі сандық микроэлементтік талдау үшін қуатты құрал болып табылады, бұл екінші фазалық бөлшектер, ақаулар және интерфейстік бөліну сияқты материалдың қасиеттерін түсіну үшін маңызды. Спектроскопия. Спектроскопия режимінде негізгі рентген сәулесінің энергиясы элементтің сіңіру шегі бойынша сканерленеді, оның химиялық күйі (XANES) немесе жергілікті ортасы (EXAFS) туралы ақпарат береді, бұл ретсіз үлгілерді зерттеуге мүмкіндік береді. Поляризация. Сызықтық және дөңгелек поляризацияланған рентген сәулелері қол жетімді болады. Поляризацияға байланысты контраст флуоресценция және дифракция сигналдарын ажырату үшін және сызықтық және дөңгелек дихроизм және магниттік дифракция сияқты әдістерді қолдану арқылы магниттік домен құрылымын бейнелеу үшін құнды. Томография. Рентгендік томографияда осы режимдердің бірі үлгіні айналдырумен біріктіріліп, үлгінің ішкі үш өлшемді құрылымын қайта құру үшін қолданылатын екі өлшемді проекциялық суреттер сериясын жасайды. Бұл күрделі наноқұрылымдардың морфологиясын бақылау үшін ерекше маңызды. Қорытындылай айтқанда, қатты рентгендік нанозонд инвазивті емес және сандық, минималды үлгі дайындығын қажет ететін, субоптикалық кеңістіктік ажыратымдылықты қамтамасыз ететін, үлгінің ішінде тереңдей алатын және оның ішкі құрылымын зерттей алатын, сондай-ақ процестерді орнында зерттеу мүмкіндігін ұсынатын артықшылықтарға ие. Зарядталған бөлшектердің зондтарынан тағы бір маңызды айырмашылық - рентген сәулелері қолданылатын электр немесе магнит өрістерімен өзара әрекеттеспейді, бұл далалық зерттеулер үшін артықшылық болып табылады. Нанозонд сәуле желісінің дизайны осы әлеуетті артықшылықтарды сақтауға бағытталған.