Кіріспе

Американдық даму психологі және профессоры (1928 жылы туған) Джон Хёрли Флавелл (1928 жылғы 9 тамызда Массачусетс штатының Рокленд қаласында туған) – балалардың когнитивтік дамуы саласындағы американдық психолог, қазіргі кезде Стэнфорд университетінің Энн Т. және Роберт М. Басс зейнеткер профессоры. Метатаным және метажадтың негізін қалаушы зерттеуші, ол Ұлттық ғылым академиясы мен Америка өнер және ғылым академиясының мүшесі. Оның әкесі, азаматтық инженер, Ұлы депрессия кезеңінде біраз уақыт жұмыссыз болған.

Білім

1945 жылы орта мектепті бітіргеннен кейін Флавелл 1947 жылға дейін АҚШ армиясына қатысып, жеке салт атты дәрежесіне жетті. Содан кейін ол Солтүстік-Шығыс университетіне түсіп, 1951 жылы психология мамандығы бойынша бакалавр дәрежесін алды. Бітірген соң, ол Кларк және Гарвард университеттерінің клиникалық психология бағдарламасына қабылданды. 1952 жылы Кларктен магистр дәрежесін, ал 1955 жылы докторлық дәрежесін алды.

Мансап

1955-1956 жылдары Флавелл Колорадо штатындағы Форт-Лайон В. А. ауруханасында клиникалық психолог болып жұмыс істеді. Жан Пиаже еңбектерін пайдалана отырып, Флавелл 1963 жылы балалардың когнитивтік дамуы туралы "Жан Пиаже даму психологиясы" атты кітабын жариялады, ол "Пиаже зерттеулері мен теориялары туралы ағылшын тіліндегі тұңғыш маңызды еңбек" деп есептеледі және "когнитивтік даму ғылымының қазіргі дәуірінің бастауын қалады". 1984 жылы Америка психологиялық қоғамынан ғылыми еңбегі үшін ерекше награда алды.

Зерттеу

Флавелл метатаным және баланың сана теориясы саласындағы зерттеулерімен әйгілі. Ол «метакогниция» терминін енгізген және метакогниция теориясын қалыптастырушы ретінде танылады. Сондай-ақ, ол балалардың сыртқы көрініс пен шындық арасындағы айырмашылықты қабылдау қабілеті туралы көптеген еңбектер жариялаған. Бұл зерттеулер кішкентай балалардың бір заттың нақтыда бір түрлі, ал сырт көрінісінде басқа түрлі екенін, немесе бір материалдың нақтыда бір түсті, ал белгілі бір жағдайда басқа түсті көрінетінін мойындау мүмкіндігін бағалады. Флавелл және оның әріптестері үш жастағы балалардың көпшілігі мұндай тапсырмаларды орындай алмайтынын, ал бес жастағы және одан үлкен төрт жастағы балалардың оларды сәтті орындай алатынын анықтады. Флавелл бұл даму арасындағы айырмашылықты балалардың шындықтың санадағы бейнесін шындықтан бөліп қарау қабілетін меңгеруімен байланыстырады. Көрініс-нақтылық парадигмасы, жалған сенім тапсырмасымен бірге, ерте балалық шақта сана дамуын диагностикалау үшін кеңінен қолданылады. Флавеллдің басқа да жұмыстары балалардың қабылдау, перспективаны түсіну және өздерінің жеке тәжірибелеріне терең үңілу қабілеттерін дамыту мәселелерін қарастырады.