Кіріспе
Канадалық когнитивтік ғалым (1945 жылы туған)
Стеван Роберт Харнад (Hernád István Róbert, Hesslein István, 1945 жылы туған) – Монреальдегі канадалық когнитивтік ғалым.
Ерте өмір және білім
Харнад Венгрияның Будапешт қаласында дүниеге келген. Ол бакалаврлық білімін Макгилл университетінде алса, аспирантураны Принстон университетінің Психология факультетінде аяқтады. Харнад 1969 жылы Макгилл университетінен Психология магистрі, ал 1992 жылы Принстон университетінен философия докторы ғылыми дәрежесін алды. 2013 жылы Льеж университеті оған құрметті доктор атағын берді.
Зерттеу
Харнадтың ғылыми қызығушылықтары когнитивтік ғылым, ашық қолжетімділік және жануарлардың саналылығын қамтиды. Қазіргі уақытта ол Монреальдегі Квебек университетінің (UQAM) және Макгилл университетінің психология профессоры, сондай-ақ Саутгемптон университетінің когнитивтік ғылым профессоры. 2001 жылы Венгрия ғылым академиясының корреспондент мүшесі болып сайланды (2016 жылдың 8 қазанында наразылық білдіріп отставкаға кетті), ал 2001–2015 жылдары когнитивтік ғылымдар бойынша Канада ғылыми тағынымын иеленді. Оның зерттеулері санаттау, коммуникация, таным және санаға арналған, ол санаттық қабылдау, символдарды негіздеу, тілдің пайда болуы, мидың екі жақты жұмысы, Тьюринг тесті, таратылған таным, ғылымды өлшеу және сана туралы көптеген еңбектер жазды. Харнад Дональд О. Хебб пен Джулиан Джейнстің бұрынғы студенті.
Ғылыми-зерттеулерді жариялау және ашық қолжетімділік
1978 жылы Харнад мінез-құлық және ми ғылымдары журналын құрды, және 2002 жылға дейін оның бас редакторы болды. Одан бөлек, ол Psycoloquy (Америкалық психологиялық қауымдастығының қолдауымен шығарылған алғашқы электрондық журнал), CogPrints (Саутгемптон университетінде орналасқан танымдық ғылымдар саласындағы электрондық препринт архиві) және American Scientist Open Access Forum (1998 жылдан бері; қазір Global Open Access List, GOAL) құрылымдарын іске қосты. Ашық қолжетімділікпен өзін-өзі архивтеуді және EPrints жүйесін белсенді түрде қолдайтын Харнад қазіргі таңда Animal Sentience журналының бас редакторы қызметін атқарады.
Ғылыми аспан жазуы
1987 жылы Харнад ұсынған ғылыми аспанға жазу – бірнеше электрондық хат пен тақырып бойынша жіктелген веб-архивтің (мысалы, жаңалықтар тобы, электрондық пошта тізімі, гиперпошта, netnews немесе интернет-форум) біріктірілуі. Бұл архивтер дата, автор немесе тақырыптар бойынша байланыстырылып, сұрыпталады. Атаудың шығу тегі – мәтіндерді көптеген электрондық хаттар мен веб-архив арқылы "аспанда" жазуға болады, осылай барлығы оны көріп ("аспаннан оқу") және өз пікірлерін қоса алады ("аспанға жазу") деген идеяға негізделген. Харнад студенттік аспанға жазу деп атаған нәрсе – оқыту және оқу процесінде қолданылатын ғылыми аспанға жазудың түрі.
Саяси белсенділік
Харнад 2011 жылы Венгрия ғылым академиясының 60-тан астам сыртқы мүшесі қол қойған, Академия президенті Йозеф Палинкасқа жолданған ашық хаттың авторы. Аталған хат Венгрияның қазіргі биліктегі «Фидес» партиясы мен оның премьер-министрі Виктор Орбанды сынаған венгриялық философтарға қарсы баспасөз және полиция тарапынан жасалған қысым науқанына қатысты болды. Харнад 2016 жылдың 8 қазанында Венгрия ғылым академиясының сыртқы мүшелігінен кетті. Харнад жануарлардың әл-ауқатын қорғау, жануарлар құқықтары және жануарлар заңнамасы саласында белсенділік танытуда.