Кіріспе

Homo sapiens-те кездесетін сүтқоректілер ақуызы.

Урокиназа рецепторы, сонымен қатар урокиназа плазминоген активаторының беткі рецепторы (uPAR) немесе CD87 (Дифференциация кластері 87) деп те аталады, адамдарда PLAUR генімен кодталған ақуыз. Ол (GPI) жапырақшасымен жасуша мембранасына бекітілген көп доменді гликопротеин. uPAR бастапқыда жасуша бетіндегі урокиназаның (сонымен қатар uPA деп те аталады) толық қанығуына дейін байланатын орын ретінде анықталды.

Молекулалық сипаттамалары

uPAR үш тандемді LU доменінен тұрады, олар үш саусақ ақуыздар тобының ақуыз домендері болып табылады. uPAR құрылымы рентгендік кристаллография әдісімен пептидтік қарсы агенттермен және оның табиғи лиганды – урокиназамен кешенде анықталды. Негізгі лиганд, урокиназаның жоғары сәйкестікпен байланысуы үшін үш саусақ доменінің барлығы қажет. Сонымен қатар, uPAR витронектин, uPAR-мен байланысты белок (uPARAP) және мембраналық белоктардың интегралдық отбасысы сияқты бірнеше басқа белоктармен де өзара әрекеттеседі. uPAR-ды Drosophila melanogaster-дің CHO және S2 жасушаларында рекомбинантты түрде экспрессиялау мүмкін болды. Гликозилдеуге болатын 5 орынның 4-еуі тірі организмде қолданылады, нәтижесінде ақуыздың молекулалық салмағы 50–60 кДА құрайды.

Физиологиялық маңызы

uPAR плазминогенді белсендіру жүйесінің бір бөлігі болып табылады, ол дені сау организмде сүт безінің инволюциясы және жараның жазылуы сияқты тіндерді қайта ұйымдастыру оқиғаларында қатысады. Тіндерді қайта ұйымдастыру үшін ескі тіндердің ыдырауы қажет. Бұл ыдыраудың маңызды механизмі плазминогенді белсендіру жүйесі бастаған протеолиз каскады болып табылады. uPAR урокиназаға байланысады, осылайша плазминогенді белсендіруді жасуша мембранасының тікелей жанында ғана шектейді. Урокиназа рецептормен байланысқанда, GPI жабысы мен uPAR арасында үзілу пайда болады, нәтижесінде суПАР деп аталатын ақуыздың ерігіш түрі босатылады.

Клиникалық маңызы

Ерігіш урокиназа плазминоген активаторы рецепторы (suPAR) қабынудың биомаркері болып табылды. suPAR деңгейінің жоғарылауы созылмалы обструктивті өкпе ауруы, астма, бауыр жеткіліксіздігі, жүрек жеткіліксіздігі, жүрек-қан тамырлары аурулары және ревматоидты артритте кездеседі. Плазминогендік белсендіру жүйесінің құрамы көптеген қатерлі ісіктерде жоғары деңгейде экспрессияланатыны анықталды, бұл ісіктердің жүйені өздеріне бағындырып, метастаз үшін пайдалана алатынын көрсетеді. Сондықтан плазминогендік белсендіру жүйесінің әртүрлі құрамының ингибиторлары қатерлі ісікке қарсы препараттар ретінде іздестірілуде. uPAR қатерлі ісікке байланысты жасушалардың қозғалуы, жасуша циклын реттеу және жасушалардың жабысуы сияқты протеолиттік емес процестерге де қатысады.

Өзара әрекеттесулер

Урокиназа рецепторлары LRP1-мен байланысқа түседі.