1976 жылғы Канада Кубогы: Хоккей турнирінің тарихы

Кіріспе

Канада кубогы – 1976 жылғы Канада кубогы 1976 жылдың 2-15 қыркүйегі аралығында Канаданың Оттава, Торонто, Монреаль, Виннипег және Квебек қалаларында, сондай-ақ АҚШ-тың Филадельфия қаласында өткен халықаралық хоккей турнирі. Бұл Алан Иглсон ұйымдастырған және Халықаралық мұз хоккей федерациясы (IIHF), Хоккей Канадасы және Ұлттық хоккей лигасы (NHL) санкциялаған 1976-1991 жылдар аралығында өткен бес Канада кубогының алғашқысы болды. Алты командадан тұратын дөңгелек турнир ең жақсы екі команданың үш ойындық финалмен аяқталды. Канада турнир кестесінде бірінші орынды алып, Чехословакияны екі ойынның финалында жеңді. Боби Орр турнирдің ең құнды ойыншысы деп танылды, ал Виктор Жлюктов – ең көп гол соққан ойыншы атанды. Канада кубогы – хоккей тарихындағы ең үздіктердің ең үздіктермен өткен алғашқы әлем чемпионаты болды, себебі ол кез келген ойыншыға, оның әуесқой немесе кәсіби статусына қарамастан, өз командасынан ойнауға мүмкіндік берді. Хоккей қызықты да, тартымды да болды, жанкүйерлер бір ойынды «барлық уақыттағы ең жақсы ойын» деп жариялады. Боби Орр мен Лэнни Макдональд екеуі де Канада кубогын жеңу олар үшін Стэнли кубогын жеңуден маңыздырақ екенін айтты. Осының нәтижесінде Канаданың IIHF-қа қарсы алты жылдық бойкоты аяқталды. Бұл іс-шараның сәтті өтуі әлем чемпионаттарында және қысқы Олимпиада ойындарында кәсіби ойыншыларды кеңінен пайдалануға жол ашты.

Өмірбаян

Канадалық әуесқойлар хоккей қауымдастығы (CAHA) жылдар бойы Канада құрамасының халықаралық турнирлерде бәсекеге қабілетсіздікке ұшырағанын, себебі Ұлттық хоккей лигасының (NHL) кәсіби ойыншыларын пайдалануға тыйым салынған, ал еуропалық командалар өздерінің үздік ойыншыларының кәсіби мәртебесін жасырғанын айтып шағымданып келді. Мәселе 1970 жылы Халықаралық шайбалы хоккей федерациясының (IIHF) президенті Банни Аирн 1970 жылғы әлем чемпионатында әр командаға тоғызға дейін кәсіби ойыншыны пайдалануға рұқсат беру туралы уәдесін орындамағанда шиеленістің шыңына жетті. Жауап ретінде CAHA Канаданы барлық халықаралық жарыстардан шығарды, егер IIHF Еуропалық командаларға берілгендей, оған ең жақсы ойыншыларын пайдалануға рұқсат бермегенше. Сонымен қатар, Канаданың үздік ойыншылары мен КСРО ұлттық құрамасы арасында достық турнир өткізу туралы келіссөздер басталды. 1974 жылғы екінші Саммит сериясында кеңестік хоккейшілер Дүниежүзілік хоккей қауымдастығының (WHA) жұлдыздар құрамын оңай жеңді, бірақ екі серия үздіктердің үздігін анықтайтын нағыз әлем чемпионатына деген сұранысты тудырды. 1974 жылғы Саммит сериясы кезінде Ұлттық хоккей лигасы ойыншылар қауымдастығының (NHLPA) атқарушы директоры Алан Иглсон осындай турнир құру үшін кеңестік және еуропалық шенеуніктермен келіссөздер бастады. IIHF және Хоккей Канадасын да қамтитын, екі жылдан астам жалғасқан келіссөздер бірнеше келісімге әкелді: Канада 1977 жылы халықаралық жарыстарға оралады, Әлем чемпионаты кәсіби ойыншыларға қатысуға мүмкіндік беретін ашық форматқа көшті, ал КСРО лигасының клубтық командалары Солтүстік Америкада турнеге шығып, НХЛ командаларымен көрмелерде кездеседі, бұл «Суперсерия» деп аталды. Басты келісім – 1976 жылы өткізілетін Канада кубогын құру болды. Халықаралық мақұлдау алғаннан кейін, Иглсон NHLPA ойыншыларын турнирге қатысуларының нәтижесінде зейнетақы жарналарын арттыру уәделерімен турнирді қолдауға көндірді. НХЛ иелері ойыннан түскен табыстың жартысы оларға берілетініне келіскеннен кейін бұл идеяны қолдады. Дегенмен, кейбір командалар алаңдады. «Филадельфия Флайерс» командасы ойыншыларының жарақат алуынан қорқып, өздерінің құрамынан ешкімге ойнауға рұқсат бермейтінін мәлімдеді. Олар «Флайерс» командасының кірісінің бөлігін алатыны және Филадельфияда екі ойын өткізілетіні туралы уәде алғаннан кейін өздерінің қауіп-қатерлерін бас тартып, келісімге келді.

The Canadian Amateur Hockey Association (CAHA) had complained for years that Team Canada faced a competitive disadvantage in international tournaments as it was restricted from using its best players, who were professionals in the National Hockey League (NHL), while European teams masked the status of their best players. The issue came to a head in 1970 when International Ice Hockey Federation (IIHF) president Bunny Ahearne reneged on a promise to allow each team to use up to nine professional players at the 1970 World Championship. In response, the CAHA withdrew Canada from all international competition until the IIHF gave it the right to use its best players as the European teams could. Around the same time, talks were begun to hold a friendly tournament between Canada's top players and the Soviet national team. A second Summit Series in 1974 saw the Soviets easily defeat the World Hockey Association's (WHA) top all stars, but the two series created demand for a true best on best world championship. It was during the 1974 Summit Series that National Hockey League Players Association (NHLPA) executive director Alan Eagleson began negotiations with Soviet and European authorities to create such a tournament. The negotiations, which grew to include the IIHF and Hockey Canada and lasted over two years, resulted in numerous agreements: Canada would return to international competition in 1977, the World Championships moved to an open format that allowed professionals to play and club teams of the Soviet League would tour North America and face NHL teams in exhibition games in what became the Super Series. The key agreement was the creation of the Canada Cup, to be held in 1976. Having gained international approval, Eagleson then convinced the NHLPA's players to support the tournament with promises of increased pension contributions resulting from their participation. The NHL's owners supported the concept after agreeing that half of the proceeds from the games would go to them. Some teams remained uneasy, however. The Philadelphia Flyers were afraid their players might suffer injuries in the tournament and vowed that no player from their roster would be permitted to play. They were convinced to back down on their threats after being promised two games would be played in Philadelphia with the Flyers receiving their share of the revenue.

Командалар

1976 жылы Канада кубогында алты команда бақ сынасты. Канада жеңіске жететіні күтілді, себебі олар ұлт тарихындағы ең күшті команда деп есептелген құраманы турнирге алып келді – құрама тізіміндегі 25 ойыншының 18-і кейіннен Хоккей даңқы залына енді. Тізесіне қатысты мәселелермен күрескен Боби Орр ойнауға шақырылғаннан бас тартуға жақын болды, бірақ соңынан ойынға қатысуға келісті. Ал бастапқыда құрамаға шақырылмаған қақпашы Рогатин Вахон, ақырында Канада қақпасындағы барлық минуттарды өткізді. Жанкүйерлер Канада мен КСРО арасындағы финалға үміттенсе, сарапшылар кеңестік құраманы турнирге қатысқан төртінші үздік команда деп бағалады. Олар себептерін нақты айтпай, көптеген ең жақсы ойыншыларын үйде қалдыруды шешті. Ойыншылардың дезертирлік жасауы немесе Солтүстік Американың кәсіби хокеіне жұлдыздарды жоғалту мүмкіндіктерінің бірі болуы мүмкін. Ресми мәлімдемеде кеңес шенеуніктері көптеген ойыншыларының шаршағанын айтты, бірақ қақпашы Владислав Третьяк кейіннен бұл шешімнің себебі Олимпиадалық құраманың жаттықтырушысы Борис Кулагин мен Канада кубогы құрамасының жаттықтырушысы Виктор Тихонов арасындағы билік күресі болғанын және Кулагин Тихоновты нашар құрамамен жұмыс істеуге мәжбүрлеп, оны әлсіретуге тырысқанын мәлімдеді. Осының нәтижесінде олар Канадаға жас және "эксперименттік" құраманы жіберді. Чехословакиялық жаттықтырушы Карел Гут өз командасының әлемге "халықаралық хоккейде Канада мен КСРО ғана емес, басқалары да бар екенін" көрсетуге тырысатынын күтті. Швеция турнирге үшінші орынмен кірді және құрамында НХЛ мен WHA лигаларында ойнаған көптеген кәсіпқой және әуесқой хоккейшілер болды. АҚШ және Финляндия турнирді аяқтады, олардың бәсекеге қабілетті болатыны күтілмеді.

Толыққанды ойындар

Турнир 2 қыркүйекте Оттавада ашылды, Финляндия 1974 және 1975 жылдары Кеңес Одағына қарсы жеңілгеннен кейін, өздерінше тыныштандырмау сезіміне бой алмауға тырысқан Канада командасымен кездесті. Рик Мартин хет-трик жасап, Канада финдерді 11:2 есебімен ойсырата жеңді. Содан кейін Швеция АҚШ-ты 5:2 есебімен жеңді, бұл бірінші кезеңдегі төрт голдың нәтижесінде болды. «Торонто Мейпл Лифс» клубында ойнаған швед жұлдызы Борье Салминг ойынға дейін Торонто көрермендерінен бес минут бойы тұрғызып шапалақтарды естіді. Үшінші ойында әлем чемпионы Чехословакия және Олимпиада чемпионы Кеңес Одағы кездесті. Чехословакия турнир алдындағы үміттерін 5:3 есебімен жеңіске жетіп дәлелдеді, ал кеңестік команда ұйымдастырушылар оларды турнирдің алғашқы ойынында Чехословакияға қарсы қойып, өздерін алдын ала қиын жағдайға түсірді деп шағымданып, кестеге наразылық білдірді. Кеңес Одағының наразылығы Швециямен 3:3 тең түскеннен кейін күшейді. Швеция баспасөздері Салмингті екінші рет тамаша өнер көрсеткеннен кейін, ел тарихындағы ең ұлы ойыншы деп атады, ал кеңестік команда канадалық төреші Андре Легастың төрешілігіне наразы болып, турнирден шығумен қорқытты. Ұйымдастырушылар кеңестік команданың турнирден шығу туралы қаулысын қабылдамады. Чехословакиялықтар үстемдігін сақтап, финдерді 8:0 есебімен жеңіп, қарсыластарын 49:15 есебімен басып озды. Чехословакия қақпашысы Холечек турнир тарихындағы алғашқы «құрғақ» ойынды өткізді. Финдер де кеңестік командадан 11:3 есебімен жеңілді, бірақ кеңестік команда турнирден шықпады. Бұл арада, БАҚ-та «пәле команда» деп сынға ұшыраған америкалықтар, өздерінің жетіспейтін дағдылары үшін Канадаға 4:2 есебімен жеңіліп, Филадельфияда Чехословакиямен 4:4 тең түсіп, жаттықтырушыларының құрметіне ие болды. Канадаға 4:0 есебімен ұтылып, содан кейін скандинавиялық қарсыласы Финляндиядан 8:6 есебімен жеңілгеннен кейін Швеция турнирдегі үмітінен айырылды. 4:1 есебімен жеңіліске ұшыраған финдер турнирдегі өз орнын сақтады, ал шведтер бұл нәтижені ұят деп санады. Кеңес Одағы Филадельфияда АҚШ-ты 5:0 есебімен жеңіп, турнирде қалып қойды, ал Канада Монреальда бір уақытта Чехословакияға қарсы ойын өткізді. Ойын Канада қақпашысы Рогатин Вахон мен Чехословакия қақпашысы Владимир Дзурилла арасындағы қақпашылардың тартысы болды және ол бірден барлық уақыттағы ең ұлы ойындардың бірі деп танылды. Милан Новы ойын аяқталуға бес минут қалғанда гол соғып, чехословакиялықтарды 1:0 есебімен жеңіске жеткізіп, финалға жолдама алды. Бұл нәтиже Канада мен Кеңес Одағы арасындағы ойынның жеңімпазы финалда екінші орынға ие болады дегенді білдірді. 11 қыркүйекте өткен турнирдің соңғы күні үш ойын өтті. АҚШ 2:0 есебімен жеңіліске ұшырағаннан кейін Финляндияны 6:3 есебімен жеңіп, турнирде бесінші орынға ие болды. Американың бас жаттықтырушысы Томми Иван өз командасының турнирдегі өнеріне ризашылық білдіріп, бұл турнир АҚШ-тың хоккейдегі күшті қарсыласқа айналуына жол ашты деп болжады. Швеция құрамасы Чехословакияны 2:1 есебімен жеңіп алды, бұл ойын турнир кестесіне әсер етпеді. Көптеген жанкүйерлер финалда Канада мен Кеңес Одағының кездесетінін күткенмен, олар ресми емес жартылай финалда кездесті. Екі команда ойынды қызу қарқынмен өткізді, бірінші кезеңде голдар алмасып, Канада 2:1 есебімен көшбасшылыққа шықты. Канада екінші кезеңде басымдығын арттырып, содан кейін қорғаушы Бобби Оррдың тамаша өнеріне сүйеніп, кеңестік командадан басып озды және финалға өтті. Бұрынғы турнирде болғандай, кеңестік команда ойын нәтижесіне әсер еткен бейтарап төрешілерге наразылық білдірді.

The tournament opened in Ottawa on September 2 as Finland faced a Canadian team focused on avoiding a sense of complacency following defeats against the Soviets in 1974 and 1975. Rick Martin scored a hat trick to lead Canada in a rout of the Finns, 11–2. Sweden then defeated the United States, 5–2, on the strength of four first period power play goals. Swedish star Börje Salming, who played in the NHL for the Toronto Maple Leafs, was greeted with a five minute standing ovation by the Toronto crowd prior to the game. The third game featured the world champion Czechoslovaks against the Olympic champion Soviets. Czechoslovakia justified pre tournament expectations by winning 5–3 while the Soviets complained about the scheduling, claiming organizers deliberately matched them up against the Czechoslovaks in their opening game to set them at an early disadvantage in the tournament. The Soviet complaints grew louder following a 3–3 tie against Sweden. While the Swedish press was hailing Salming as the greatest player in their nation's history after his second consecutive dominant effort, the Soviets threatened to quit the tournament as they were upset about the officiating of Canadian referee Andre Legace. Organizers did not take the Soviet threats to quit the tournament seriously. The Czechoslovaks remained dominant, defeating the Finns 8–0 in a game where they out shot their opponent 49–15. Czechoslovak goaltender Holeček recorded the first shutout in the tournament's history. The Finns were similarly decimated by the Soviets, who did not withdraw from the tournament, by an 11–3 score. Meanwhile, the Americans, criticized in the media as being "team useless" over their perceived lack of talent, earned a measure of respect when they lost to Canada 4–2 in a game where the outcome was not certain until the final minute of play, then earned a 4–4 tie against the Czechoslovaks, and the respect of their coach, in a game played at Philadelphia. A 4–0 loss to Canada followed by a shocking 8–6 defeat at the hands of their Scandinavian rival Finland eliminated Sweden from contention. The Finns, who overcame a 4–1 deficit, felt the result vindicated their placement in the tournament while the Swedes considered the result an embarrassment. The Soviets remained alive by defeating the United States 5–0 in Philadelphia while Canada faced the Czechoslovaks at the same time in Montreal. The game featured a goaltender battle between Canada's Rogatien Vachon and the Czechoslovak's Vladimír Dzurilla and was immediately claimed to be one of the greatest games of all time. Milan Nový scored with less than five minutes to play to lift the Czechoslovaks to a 1–0 victory and assured them a place in the final. The result meant that the winner of the Canada–Soviet Union game would claim the second spot in the final. Three games marked the final day of the round robin on September 11. The United States overcame a 2–0 deficit to defeat Finland 6–3 to finish fifth in the tournament. American co general manager Tommy Ivan expressed his pride in his team's tournament, and predicted that this tournament had set the stage for the United States to grow into a contender in hockey. The Swedes, meanwhile, earned a 2–1 victory over Czechoslovakia in a game that had no impact on the standings. While fans expected Canada and the Soviet Union would meet in the final, ultimately, they squared off in an unofficial semi final. The two teams played the game at a furious pace, trading goals in a first period from which Canada emerged with a 2–1 lead. Canada extended their lead in the second period then relied on defenceman Bobby Orr's stellar play to hold off the Soviets and advance to the final. As they had earlier in the tournament, the Soviets complained of biased officiating playing a role in the outcome of the game.