Кіріспе

Канадалық суретші (1970 жылы туған)

Брайан Юнген (1970 жылдың 29 сәуірінде Форт-Сент-Джон қаласында туған) – Британдық Колумбияның Солтүстік Оканаган аймағында тұратын және жұмыс істейтін дане-заа және швейцариялық тегі бар суретші. Екі және үш өлшемді материалдардың алуан түрлі диапазонында жұмыс істейтін Юнген Ванкувер суретшілерінің жаңа буынының жетекші өкілі ретінде кеңінен танылған. Оның көптеген туындыларында туған жер және жеке саясат орталық орын алғанымен, Юнгеннің «басқа көптеген қызығушылықтары» мен шығармашылығындағы тақырыптары да бар. Оның жұмысы көптеген көрермендердің «туған жер суретшілеріне алғашқы халықтардың мәдениетін бейнелейтін туындылар жасауға рұқсат етілмейді» деген қате түсінігін жоққа шығарады, поэтикалық өнер туындыларын жасау арқылы, олар санаттауға келмейді. 1970 жылы туған Юнген Форт-Сент-Джонның шалғайдағы орман шаруашылығы қалашығында өскен және бейнелеу өнеріне бейімділігін дамытқан мемлекеттік мектепке барған. Жоғары білімінен кейін Юнген Монреальдегі Конкордия университетінде өнер тарихын оқыды, содан кейін 1993 жылы Нью-Йоркке көшіп барды. Ол Ванкуверге оралғанға дейін Нью-Йоркте суретші Николь Айзенманмен достық қарым-қатынас орнатты. 1997 жылы Юнген Ванкувердегі OR галереясында өткен Buddy Place топтық көрмесіне қатысты. Юнгеннің үлесі – б.з.д. жергілікті халықтар мен мәдениеттердің стереотиптік бейнелерін зерттеген бірнеше қабырғалық суреттер. Қабырға суреттері «адамдар жергілікті өнерді қалай көріп тұрғанын» түсінуге бағытталған. «Жаңа түсінік үшін прототиптер» Юнгеннің Nike Air Jordan кроссовкаларын бөлшектеп, Солтүстік-Батыс жағалауындағы жергілікті халықтардың маскаларына ұқсайтын нысандарға қайта құрастырғанын көрсетті. Бұл мүсіндер батыстың материалдық құштарлығы мен отарлаушы қоғамдағы «басқа» фетишизмін салыстырып көрсетті. 2000 жылы Юнгеннің OR галереясында жеке көрмесі болды, онда ол Shapeshifter-ді орнатты – ақ пластикалық көгалдан жасалған үш кит қаңқасының біріншісі. 30 метрлік мүсін, сондай-ақ, кит тұтқындағы идеясы Юнген үшін маңызды болды, өйткені ол «түпкі мәдениетпен шеттетілген және фетишизацияланған алғашқы халықтардың жағдайымен салыстырды». Оның 2010/11 жылғы Catriona Jefferies көрмесінде «Юнгеннің солтүстікке сапарлары кезінде алынған шикі жануарлардың терілері» қойылды, онда ол туыстарымен бірге қайтадан аң аулай бастады. Ол жануарлардың терісін түрлі тәсілдермен қолданды, мысалы, олардан суреттер жасап, машина бөліктері мен заманауи жиһаздың үстіне жайып, «өз барабандарын» жасады. Tomorrow Repeated (2011) мүсінін сипаттауға тырысқан бір журналист: «Бұл – көгершіннің терісі, металл жасыл түсті автомобиль фендерлері арқылы созылған және артқы жағында тері жолақтарымен тігілген, бүкіл нәрсе ақ тоңазытқыш үстінде орналасқан, тері бір кезде оралған етті сақтауға ыңғайлы». Юнгеннің сөзінде: «Ол жердегі адамдардың мұздатқыштары, көлік бөліктері және жануарлардың бөліктері бар». Фильм Банфта Documenta 13 серіктестігімен көрсетілді. Юнген Documenta 13 орталық бағдарламасының бөлігі ретінде Германияның Кассель қаласында да көрме өткізді. Юнгеннің «Документа» көрмесіне қосқан үлесі – «көктерге арналған саябақ», ол «көктерге арналған туннельдер мен платформалар, сондай-ақ иелеріне арналған орындықтар ретінде қызмет ететін мүсіндерден» жасалды. Бұл саябақты жергілікті иттер мектебінің қызметкерлері пайдаланды. 2016 жылы Юнген Catriona Jefferies және Casey Kaplan галереяларында көрсетілімдер өткізді, онда суретші өзінің бастапқы материалдарының біріне оралды: Nike кроссовкалары. «Жаңа мүсіндер мүлдем басқаша, ашық және абстрактілірек болды». Абстрактілі мүсіндер модеративті сезімталдыққа ие және материалдарды «Юнгеннің көптеген жұмыстарына тән» деп түсінеді. Бұл жаңа аяқ киім «жұмыстары тікелей бейнеленбейді және жануарлар мен адам беттерінің ұсыныстарын көбірек қамтиды», олар біздің «үлгілерді іздеу және тану» деген қалауымызға қарсы келеді, бұл Юнгеннің әйгілі маскаларын іздейтін көрермендерді ұятқа қалдырады. 2022 жылы Онтарионың өнер галереясы Юнгеннің «Кончолық жұлдыз: Садзэʔ yaaghęhchill» атты алғашқы қоғамдық өнер тапсырысын жариялады. Атауындағы дане-заа сөзі «жүрегім жыртылып жатыр» дегенді білдіреді. Юнген атақты ірі фил – Джамбодан шабыт алып, ойын-сауық пен өнерде қандай қатыгездік бар екенін жеткізуді қалады. Бұл қоғамдық өнер туындысы Торонтоның орталық бөлігінде, Дундас және Маккоул көшелерінің бұрышында орналасқан, 1974-2017 жылдар аралығында осы жерде тұрған Генри Мурдің Large Two Forms (1966-1969) мүсінінің орнында. Оның мансабында музейтану, тұтынушылық / жаһандану, жеке саясат және жануарлар сияқты бірнеше тақырыптар үнемі жалғасып келеді.

Музеология

Жаңа түсініктің алғашқы прототиптерінен (плексиглас витриналарда көрсетілген) бастап, соңғы мүсіндерге дейін (тоңазытқыштарды тұғыр ретінде пайдаланып), көрсету әдістері Юнгеннің жұмысының эстетикалық және концептуалдық сәттілігінің кілті болды. Канаданың 1876 жылғы Үнді заңына Potlatch-ты тыйым салу кірді; үкімет бұл тыйымды Potlatch-тердің орталық бөлігі болған материалдық мәдениеттің көп бөлігін (маскалар, көрпелер, себеттер және т.б.) тартып алып іске асырды. Тартып алынған "мәдениет" кейіннен антропология музейлерінде көрсетілді; Юнгеннің айтуынша: "Менің түбіме танысуымның көп бөлігі музейлер арқылы болды". Юнген отаршылдық идеологияда 'көрсетудің' маңыздылығын, сондай-ақ антропология музейлерінің отаршылдық үстемдікті сақтау үшін жергілікті мәдениетті тарихтастыру және "мифологиялық бейнелеу" жолын түсінді. Антропологиялық көрсетудің отаршылдық мақсаттарын жақсы білген Юнген, "Найк Таунға [барғанда] олардың кроссовкаларын шыны витриналарда көрсеткенін" кездейсоқ байқады. Юнген бұл екі музейлік тәжірибені "Жаңа түсініктің прототиптері" жұмысында біріктіріп, Солтүстік-Батыс жағалауының маскаларын Nike Air Jordan кроссовкаларынан жасап, "оларды антропологиялық артефакттар сияқты" металл арматуралар ішіндегі плексиглас витриналарда көрсетті; осылайша витринаның кроссовкалар мен жергілікті материалдық мәдениетке әсер ететін "мифологиялық бейнелеу" әсерін пайдаланды. Юнген өзінің "Тұлға өзгертетін" (2000) мүсінінде де музейлік тәжірибені пайдаланды. Ол пластикалық шегіршін орындықтарды кит қаңқасының пішініне келтіріп, оны "табиғи тарих музейлерінде немесе қоғамдық аквариумдарда кездесетіндей" іліп қойды.

Тұтынушылдық және жаһандану

Тұтыну өнімдерін манипуляциялау Юнгеннің шығармашылығының орталық бөлігі болды, сонымен қатар, оның "экономикалық өндірістің шикізаттарын" пайдалануы Юнген үшін тұтынушылық пен жаһандану мәселелерін шешудің маңызды құралы болды. 2001 жылы Юнген "Аталы жоқ" туындысын жасады, ол ағаш тіреуіштерден құралған, "жүк тиеу алаңының шетінде тіреуіштердің кездейсоқ үйіліп жатқандай көрінетін қалың үйімі". Жақыннан қарағанда, тіреуіштердің "суретшінің қызыл кедрден (Солтүстік-Батыс жағалауының аборигендері ең көп қолданатын ағаш) мұқият қолмен жасалғаны" байқалады. 2004 жылы Юнген "Сот" монументалды мүсінін жасады, ол "Нью-Джерсидегі қолдан келген делдалдан алынған 231 ағаш қаптамасы бар, жұмыс істемейтін [тігін] үстелдерден" құралған және баскетбол алаңын дәлме-дәл көшіргендей етіп орналастырылған. Оның ең танымал туындылар сериясы – "Жаңа түсініктің прототиптері", экономикалық және мәдени құндылықтар арасындағы қарым-қатынасты күрделендіреді. Nike өкініші экономикалық құндылыққа ие, ал Солтүстік-Батыс жағалауының маскалары Юнгеннің мүсіндерінде бейнеленген мәдени құндылыққа ие; Юнгеннің мүсіндік трансформациясы "осы өкініштің тауарлануы мен жергілікті өнерге осыған ұқсас жағдайдың орын алуы арасындағы" байланысты көрсетеді. Капиталистік отарлаушылардың жергілікті мәдениетті түсіну және оны тану ниетімен, жергілікті "мұраны" капиталға айналдырды. Юнген тауарлардың фетишистік сипатын және олардың түпкілікті халықтармен байланысын зерттеуді жалғастырды. 2011 жылы "Ертең қайталанады" мүсіні "тұтынушы фетишизмінің ең басты нысаны – көлікті" алып, оның үстіне моос терісін жабады. Юнгеннің өнері жиі "аборигендер мәдениетінің стереотиптік бейнелерін" және отарлаушылардың "туған жер өнерін бойын білдіруге құштарлығын" сұраққа салады, және ол көбінесе "өзіне жат ұлттардың бейнелерін иемдену" арқылы осы стереотипті күшейтеді (Милрой, 2006). Мысалы, оның "Жаңа түсініктің прототиптері" Хайда, Кваквакавака және Белла Кула халықтарының бет-әлпеттерінен үлгі алған BC жағалауындағы халықтардың маскаларын еске түсіреді. Юнген "Жаңа мүсін" (2006) – диваннан сызылған былғарыдан жасалған типи арқылы ұлттар арасындағы айырмашылықтарды ескермейтін жалпылама "түпкіліктік" сәйкестіктің қалыптасуына тағы да назар аударады. Типилер "үндістік" деген жалпылама символға айналды, бірақ олар жазық далалық халықтарға тән. Осылайша, Юнгеннің типиі бір журналисті: "Егер ол өзінің этникалық тегі туралы осындай маңызды болжамдарды тудырмаса, онда ол типи орнатумен не істеп жатыр?" деп сұрақ қоюға итермеледі, және провинцияның өзін "табиғаттан тыс Британдық Колумбия" деп мифологиялық бейнелеуге себепкер болды. Қоныс аударушылардың жергілікті мәдениетті түсіну және соған сәйкес ассимиляциялауға құштарлығын ескере отырып, бұл жаңа мүсіндер жергілікті бейнелердің стереотиптерін саналы түрде жоққа шығарады (оның бұрынғы "Жаңа түсініктің прототипі" сынға алған стереотиптер) және қоныс аударушыларға 'түсіну құштарлығын' қайтарады.

Жануарлар

Жануарлар Юнгеннің туындыларында үнемі кездеседі. Кейде ол сюжет ретінде, мысалы, «Shapeshifter» (2000) жұмысында кит қаңқасын жасағанда; Ол тек пластикалық орындықтардан құралған, бірақ нағыз мүсіндей көрінеді! Ал кейде тірі де, өлген де материал ретінде: түрлі жануарлардың терілерін пайдалану, тіпті тірі жануарларды қолдану, 2004 жылғы «Habitat 04: Cite radieuse des chats / Cats radiant city» жұмысында мысықтармен жасағандай. «Habitat 04: Cite radieuse des chats / Cats radiant city» – бұл Юнгеннің Монреалдағы «Экспо-67» көрмесі үшін Моше Сафдидің «Habitat» ғимаратын үлгі етіп салған, баспанасыз мысықтарға арналған уақытша жай. Юнгеннің «жануарларға деген құштарлығы» көбінесе үй жануарларын қолдану және аквариумдар немесе зообақтар сияқты «жануарлар үшін құрылған орта» туралы сұрақтармен байланысты. 2005 жылғы «Inside Today's Home» жобасында Юнген IKEA-дан сатып алынған материалдарды өңдеп, «алты үйретілген зебра финхы үшін жабық құс үйін» жасады. Құстарды мазаламау үшін, көрермендер оларды және құрылымды галерея қабырғаларындағы қарауы тесіктері арқылы ғана көре алатын, осылайша жануарларға қатысты көшпелілікке бейімділікті күшейтті. Сол жылы 20 мамырдан 9 шілдеге дейін Tate Modern-де көрме өткізді. 2008 жылы ол Сидней биенналесіне қатысып, «Crux» атты инсталляциясын көрсетті. Юнген – Вашингтондағы Смитсоновтың Американың ұлттық мұражайында (NMAI) «Strange Comfort» атты жеке көрмесімен өнер көрсететін алғашқы тірі американдық суретші. Юнген 2010 жылы бейне өнер саласындағы Исковиц жүлдесін жеңіп алды. 2011 жылы Юнген Банф орталығында үш қоғамдық мүсінді ашты: ақ бояумен жабылған болаттан жасалған, бұғы, қабан және карибудың мүйізінің пішініндегі орындықтар. «Carapace» атты мүсіні Жюль Верннің мифтік алып жануарларынан шабыттанды және Жюль Верннің туған жері Луара аймағында қойылды. Ол сондай-ақ 2011 жылы Эдмонтон қаласындағы Альберта өнер галереясында көрсетілді. Ол Peace River аймағындағы шалғайлы елді мекенде өскен, бұл оның шығармашылығын дамытуға көмектескенін айтады. «Star/Pointro» (2011) 2011 жылы, «Court» (2004) 2012 жылы, ал «People's Flag» (2006) 2014 жылы сатып алынды.