Швециядегі Күн жүйесі – әлемдегі ең үлкен масштабты модель. Күн – Avicii Arena, планеталар Балтық теңізі бойында орналасқан. 1:20 млн масштабпен жасалған!
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Күн жүйесінің тұрақты масштабтағы моделі
Permanent scale model of the Solar System
Швеция Күн жүйесі – Күн жүйесінің әлемдегі ең үлкен тұрақты масштабтағы моделі. Күнді Стокгольмдегі Avicii Arena көрсетеді, ол әлемдегі екінші үлкен жарты шар пішіндес ғимарат. Ішкі планеталарды Стокгольмде табуға болады, ал сыртқы планеталар Балтық теңізінің жағасындағы басқа қалаларда, солтүстікке қарай орналасқан. Бұл жүйені Стокгольмдегі Корольдік технология институтының профессоры Нильс Бреннинг және Стокгольм университетінің профессоры Гёста Гам бастаған. Модель Күн жүйесін 1:20 000 000 масштабта бейнелейді, яғни бір метр 20 000 км-ге тең.
The Sweden Solar System is the world's largest permanent scale model of the Solar System. The Sun is represented by the Avicii Arena in Stockholm, the second largest hemispherical building in the world. The inner planets can also be found in Stockholm but the outer planets are situated northward in other cities along the Baltic Sea. The system was started by Nils Brenning, professor at the Royal Institute of Technology in Stockholm, and Gösta Gahm, professor at the Stockholm University. The model represents the Solar System on the scale of 1:20 000 000, i. e. one metre represents 20,000 km.
Жүйе
Бұл модельде Күн, планеталар (олардың кейбір айлары), кәріз планеталар және көптеген түрдегі шағын денелер (кометалар, астероидтар, транснептуниандық объектілер және т.б.), сондай-ақ кейбір абстракті ұғымдар (мысалы, Терминациялық шок аймағы) бейнеленген. Нақты Күн жүйесінде көптеген шағын денелер болғандықтан, модельді одан әрі кеңейтуге болады. Күн диаметрі бойынша әлемдегі екінші үлкен жарты шар ғимарат болып табылатын Авичи Арена (Глобен), Стокгольм арқылы бейнеленген. Мөлшерін сақтау үшін, шар Күннің коронасын қоса алғанда, Күнді көрсетеді.
The bodies represented in this model include the Sun, the planets (and some of their moons), dwarf planets and many types of small bodies (comets, asteroids, trans Neptunians, etc. ), as well as some abstract concepts (like the Termination Shock zone). Because of the existence of many small bodies in the real Solar System, the model can always be further increased. The Sun is represented by the Avicii Arena (Globen), Stockholm, which is the second largest hemispherical building in the world, in diameter. To respect the scale, the globe represents the Sun including its corona.
Ішкі планеталар
Меркурий (диаметрі бойынша) Глобустан Стокгольм қалалық мұражайында орналасқан. Кішкентай металл шарды суретші Питер Вархели жасаған. Венера (диаметрі бойынша) KTH-дегі Vetenskapens Hus-та орналасқан. Бұрын ол Стокгольмдегі Обсерватория мұражайында (қазір жабық) орналасқан. АҚШ суретшісі Дэниел Оберти жасаған бұрынғы модель 2004 жылғы 8 маусымда Венера транзиті кезінде ашылып, KTH-ға орналастырылды. Ол 2011 жылғы 11 маусымға жуық уақытта құлап, сынып қалды. Жер (диаметрі бойынша) Швед табиғи тарих мұражайында (Космонова) орналасқан. Жер шарының спутниктік суреттері Глобус жанында көрсетілген. Жер моделінен шамамен 20 метр қашықтықта Айдың күрделі моделі де (диаметрі бойынша) қойылған. Марс (диаметрі бойынша) Стокгольмнің шеткі ауданы Дандерйд қаласындағы Mörby centrum сауда орталығында және Стокгольм метро стансасында орналасқан. Ол Глобустан. Фин суретшісі Хейки Хаапаненнің мыстан жасаған моделі "көзді жұмбақ" арқылы жер бейнесі бар едендегі болат тақтаға жалғастырылған. Глобуста Марстың кейбір әдеттегі химиялық элементтерін көрсететін белгілер де бар.
Mercury ( in diameter) is placed at Stockholm City Museum, from the Globe. The small metallic sphere was built by the artist Peter Varhelyi. Venus ( in diameter) is placed at Vetenskapens Hus at KTH (Royal Institute of Technology), from the Globe. It was previously located at the Observatory Museum in Stockholm (now closed). A previous model, made by the United States artist Daniel Oberti, was inaugurated during a Venus transit on 8 June 2004 and placed at KTH. It fell and shattered around 11 June 2011. Earth ( in diameter) is located at the Swedish Museum of Natural History (Cosmonova), from the Globe. Satellite images of the Earth are exhibited beside the Globe. An elaborate model of the Moon ( in diameter) is also on display, about 20 meters from the model of Earth. Mars ( in diameter) is located at Mörby centrum, a shopping centre and Stockholm metro station in Danderyd, a suburb of Stockholm. It is from the Globe. The model, made in copper by the Finnish artist Heikki Haapanen, is connected by an "umbilical cord" to a steel plate on the floor having an Earth image. The globe also features marks that represent some typical Martian chemical elements.
Газ алыптары
Юпитер (диаметрі бойынша) Глобустан Сигтуна муниципалитеті Стокгольм Арланда әуежайында орналасқан Clarion қонақ үйінің ішінде орналастырылған. Бұрын ол гүлдік безендіру ретінде жасалған, әртүрлі гүлдер алып газ планетасының әртүрлі аймақтарын көрсететін. Бүгінде планета кіреберіс үстіндегі шам тәрізді жарық түрінде бейнеленген. Сатурн (диаметрі бойынша) Андерс Цельсийдің ескі обсерваториясының сыртында, Уппсала қаласының орталығындағы Цельсий алаңында орналасқан. Халықаралық астрономия жылында ашылған бұл модель – Сатурн суреті салынған кілем, бірақ болашақта қаладағы мектеп планетарийын әшекейлеуге арналған. Сонымен қатар, Уппсаладағы бірнеше мектеп Сатурнның серіктерін жасауға міндеттенді: алғашқы аяқталғаны – Кварнгардесшколасындағы Энцелад (диаметрі). 2012 жылы Лёвстабрук қаласындағы Stora magasinet-тің артында жаңа модель қайта құрастырылды. Бұл көк болаттан жасалған сыртқы модель, планетаның айналу осі қызыл түспен белгіленген. Нептун (диаметрі 2,5 м) балық аулау және желкендесу дәстүрі бар (Нептун теңіздердің құдайы болғандықтан) Сёдерхамн қаласында, Сёдерхамн өзенінің жанында орналасқан. Глобустан орналастырылған бұл модель акрилден жасалған және түнде көк түспен жарқырайды.
Jupiter ( in diameter) is placed inside the Clarion Hotel located at Stockholm Arlanda Airport in Sigtuna Municipality, from the Globe. Previously, it was made as a flower decoration, with different flowers representing different zones of the giant gas planet. Today, the planet is depicted as a ring light above a lobby. Saturn ( in diameter) is placed outside the old observatory of Anders Celsius, in the so called Celsius Square, in the centre of Uppsala, from the Globe. Inaugurated during the International Year of Astronomy, the model is a mat with a picture of Saturn, but will eventually grow to crown a school planetarium in the city. In addition, several schools in Uppsala are to provide moons of Saturn: the first completed was Enceladus (diameter ) at Kvarngärdesskolan. Uranus ( in diameter) was vandalized and the new model was reconstructed behind Stora magasinet in Lövstabruk in 2012. It is an outdoor model made of blue steel bars. The rotation axis of the planet is marked in red. Neptune (2.5 m in diameter) is located by the river Söderhamnsån in Söderhamn, a coast town with tradition of fishing and sailing (which relates to Neptune being the deity of the seas). Placed from the Globe, the model is made of acrylic and, at night, shines with a blue light.
Транс-Нептун нысандары
Плутон (диаметрі бойынша) және оның ең үлкен серігі Харон Жер шарынан Деллен көлдерінің оңтүстігіне жақын, Делсбода орналасқан. Көлдер 90 миллион жыл бұрын метеорит соқтығысынан пайда болған деп есептеледі. Екі дененің мүсіндері екі қабір тәрізді бағанамен тіреледі (Плутон өлім құдайы болғандықтан), олар сол жерде метеорит соқтығысынан пайда болған сирек минерал – дельлениттен жасалған. Хаумея (диаметрі 8,5 см) және оның айлары 2047 Ғылым орталығында, Борлангеде, Жер шарынан 200 км қашықтықта бейнеленген. Quaoar (6 см диаметрі) Глобтан 340 км қашықтықтағы Гиславедтегі кітапханада орналасқан. Иксион (диаметрі бойынша), карлик планетаға үміткер, Жер шарынан 360 км қашықтықта орналасқан Хэрнёсанд қаласындағы ғылыми орталық Техникте орналасқан. Мүсін – қолмен ұсталған шар. Бұл плутиноны Упсаладан келген ғалымдар тобы тапқан. Макемаке (7 см диаметрі) Глобтан 400 км қашықтықтағы Гетеборгтағы Слоттскогсобсерваториет обсерваториясында орналасқан. 'Oumuamua (0,3 мм (0,012 дюйм) диаметрі) Глобтан 440 км (273 миль) қашықтықтағы Пленнинге ауылында орналасқан. Гонггонг (диаметрі 7,5 см) Жер шарынан 500 км қашықтықта, Мальмёдағы Оксидегі Тихо Браге обсерваториясының жанында орналасқан. Эрис (диаметрі бойынша) Умеодағы Уместанс Фёретагспаркте, Глобтан орналасқан. Тереза Берг жасаған алтын модель Эрис туралы мифтік оқиғадан шабыттандырылған. Бұл оқиға үш грек құдайы арасында дау тудырды, олар алтын алмаға «каллистэ» (kallistē, «ең әдеміге») деген жазуы бар еді. Седна (диаметрі бойынша), тағы бір карлик планета кандидаты, Лулеадағы ғылыми орталық Teknikens Hus-та орналасқан. Бұл шамамен 15 миллиард км қашықтықты білдіреді; Седнаның өте эллипстік орбитасы бар, оның Күннен қашықтығы 11 және 140 миллиард км аралығында өзгереді.
Pluto ( in diameter) and its largest moon Charon are placed near the southern of the Dellen lakes, in Delsbo, from the Globe. The lakes are thought to be formed by a meteorite impact 90 million years ago. The two bodies' sculptures are supported by two gravelike pillars (as Pluto is the deity for death), made up with dellenite, a rare mineral formed at that place by the meteorite impact. Haumea (8.5cm (3.3 in) in diameter) and its moons are depicted in the 2047 Science Centre, Borlänge, 200 km (124 mi) from the Globe. Quaoar (6cm (2.4 in) in diameter) is located in the library in Gislaved, 340 km from the Globe. Ixion ( in diameter), a dwarf planet candidate, is located at Technichus, a science center in Härnösand, 360 km (224 mi) from the Globe. The sculpture is an orb held by a hand with the arm. This plutino was discovered by a team which included scientists from Uppsala. Makemake (7cm (2.8 in) in diameter) is located at Slottsskogsobservatoriet, an observatory in Gothenburg, 400 km (249 mi) from the Globe. 'Oumuamua (0.3 mm (0.012 in) in diameter) is placed in the village of Plönninge, Halland, 440 km (273 mi) from the Globe. Gonggong (7.5 cm (3.0 in) in diameter) is placed near the Tycho Brahe Observatory in Oxie, Malmö, 500 km (311 mi) from the Globe. Eris ( in diameter) is located at Umestans Företagspark, Umeå, from the Globe. Made by Theresa Berg, the golden model is inspired by the mythical story of Eris sparking a quarrel between three Greek goddesses with a golden apple bearing the inscription καλλίστῃ (kallistē, "to the most beautiful one"). Sedna ( in diameter), another dwarf planet candidate, is located at Teknikens Hus, a science center in Luleå, from the Globe. This represents a distance of about 15 billion km; Sedna has a highly elliptical orbit, its distance from the Sun varying between 11 and 140 billion km.
Басқа органдар
471926 Jörmungandr Стокгольмдегі шағын планета. Жерге жақын Эрос нысаны Мёрбискола мектебінде орналасқан, ол Дандерид муниципалитетінде (Марс орналасқан жерде) орналасқан. Ол алтыннан жасалған, махаббат құдайы Эрос бейнесінде сомдалған. Өлшемдері 2 × 0,7 × 0,7 мм. 36614 Saltis астероиды Стокгольм обсерваториясына жақын орналасқан Kunskapsskola мектебінде (Стокгольмде) орналасқан. Астероид 2000 жылы А. Брендекер телескоп арқылы обсерваторияда ашқан, ал дене обсерватория орналасқан жер – Saltshöbaden атымен аталыпты. Веста астероиды Тэбидегі мемлекеттік Åva гимназиясында орналасқан. 306367 Nut астероиды (Паломар-Лейден үшін 5025 PL) (диаметрі бойынша) Глобустан, Knivsta муниципалитетінің паркінде орналасқан. Бұл мүсін емес, Эрик Столдың монументалды ғарыш мүсіндерінің алдына орналасқан жүйе картасындағы нүкте. Галлей кометасы Скёвдедегі Балтазар ғылыми орталығында орналасқан. 2009 жылдың 16 желтоқсанында ашылған, кометаның үш сыртқы моделі мектеп оқушыларының суреттеріне негізделген, ал бір модельі ішкі жағында, шыны блок арқылы өтетін лазерден тұрады. Swift Tuttle кометасы Карлшамндағы Kreativum ғылыми орталығында орналасқан. Кометаның орбитасы Глобусқа ең жақын Стокгольмнің ішкі бөлігінде, ал ең алыс Карлшамнда. Терминациялық шок гелиосфера шегінде орналасқан: бұл күн желдің субсоникалық жылдамдыққа өту шекарасы. Қазіргі уақытта терминациялық шоқты бейнелейтін мүсін жоқ, бірақ болашақ мүсіннің негізі Кирунадағы Ғарыш физикасы институтында, Солтүстік поляр шеңберінен жоғары, Глобустан бар.
471926 Jörmungandr a minor planet in Stockholm. The near Earth Object Eros is located at Mörbyskolan, a school in Danderyd Municipality (where Mars is located), from the Globe. It was created as a Valentine's Day project in gold, modeled after Eros, the god of love. The dimensions are 2 × 0.7 × 0.7 mm The asteroid 36614 Saltis is located at Saltsjöbaden's Kunskapsskola, a school near the Stockholm Observatory. The asteroid was discovered by A. Brandeker in 2000, using a telescope at the observatory, and the body was named after the observatory's location, Saltsjöbaden. The asteroid Vesta is located at Åva gymnasium, a public secondary school in Täby. The asteroid 306367 Nut (a. k. a 5025 PL for Palomar Leiden) ( in diameter) is located in a park in Knivsta Municipality, from the Globe. It is not a sculpture but a dot on a map of the System, placed in front of Erik Ståhl's monumental cosmic sculptures. Halley's Comet is located at Balthazar Science Center, in Skövde. Inaugurated on 16 December 2009, there are actually four models of the comet: three placed outdoors, based on schoolchildren's drawings, plus one indoors, consisting of a laser passing through a block of glass. Comet Swift Tuttle is placed at Kreativum, a science center in Karlshamn. The comet's orbit is closest to the Globe in inner Stockholm and farthest in Karlshamn, away. The Termination Shock is at the edge of the heliosphere: it is the boundary where the solar wind transitions to subsonic velocity. No sculpture currently represents the termination shock, but a foundation for a future sculpture exists at the Institute of Space Physics, from the Globe, in Kiruna, above the Arctic Circle.
Нысандар тізімі
Объектінің қашықтығы Глобеннен Диаметрі Меркурий2,9 км (1,8 миль)25 см (9,8 дюйм)Стокгольм қалалық мұражайы Стокгольмде 1998 жылғы Венер5,5 км (3,4 миль)62 см (24,4 дюйм)Ғылым үйі 8 маусым 2004 жылЖер және Ай7,6 км (4,7 миль)65 см (25,6 дюйм) және 18 см (7,1 дюйм)Cosmonova Риксмұражайы Стокгольмде 2000 жылға дейін(433) Эрос11 км (6,8 миль)2,0 мм × 0,7 мм × 0,7 ммМөрбискла, Дандеридтегі мектеп (36614) Салтис11 км (6,8 миль)< 1 ммKunskapskolan, Салтьшёбадендегі мектеп 14 қаңтар 2010 жылМарс11,6 км (7,2 миль)35 см (13,8 дюйм)Мөрби Центрумы Дандеридте 2000 жылға дейінЮпитер40 км (25 миль)7,3 м (24 фут)Арланда әуежайы Мярстада 2000 жылға дейінХаумеа 200 км 10 см БорлангеХалейдің кометасы 204 км (127 миль) Төрт бейнелеу, масштабтық модель емес. Balthazar ғылыми орталығы Скёвдеде 16 желтоқсан 2009 жылНептун229 км (142 миль)2,5 м (8,2 фут)Сёдерхамн өзенінің бойында Сёдерхамн 29 қазан 1998 жылПлутон мен Харон300 км (186 миль)12 см (4,7 дюйм) және 6 см (2,4 дюйм)Делен көлінің бойында Оңтүстік, Дельбода 2000 жылға дейін(28978) Иксон360 км (224 миль)6,5 см (2,6 дюйм)Technichus, Херносандтағы ғылыми орталық 18 сәуір 2002 жыл174567 Варда370 км33 мм Бохусленс мұражайы Уддевалла 4 қыркүйек 2021 жыл109P/Swift Tuttle кометасы390 км (242 миль) < 1 смKreativum, Карлсхамндағы ғылыми орталық Макамаке 400 км 7 см Слоттскогсобсерваториясы Гётеборг 23 қыркүйек 2017 жылʻOumuamua 440 км 0,3 мм Хальмштад 225088 Гонггонг 400 км 7,5 см Tycho Brahe обсерваториясы, Окси 23 қыркүйек 2017 жыл(136199) Эрида510 км (317 миль)13 см (5,1 дюйм)Umeå-дағы Företagspark 6 желтоқсан 2007 жыл(90377) Седна810 км (503 миль)10 см (3,9 дюйм)Luleå-дағы Teknikens Hus ғылыми орталығы 8 желтоқсан 2005 жылТоқтау шокі950 км (590 миль)ПластинаКирунадағы Ғрыш физикасы институты
ObjectDistance from GlobenDiameterMercury2.9 km (1.8 mi)25 cm (9.8 in)Stockholm City Museum in Stockholm1998Venus5.5 km (3.4 mi)62 cm (24.4 in)Vetenskapens Hus 8 June 2004Earth and Moon7.6 km (4.7 mi)65 cm (25.6 in) and 18 cm (7.1 in)Cosmonova Riksmuseet in Stockholm before 2000(433) Eros11 km (6.8 mi)2.0 mm × 0.7 mm × 0.7 mmMörbyskolan, a school in Danderyd (36614) Saltis11 km (6.8 mi)< 1 mmKunskapsskolan, a school in Saltsjöbaden 14 January 2010Mars11.6 km (7.2 mi)35 cm (13.8 in)Mörby Centrum in Danderyd before 2000Jupiter40 km (25 mi)7.3 m (24 ft)Arlanda airport in Märsta before 2000 Haumea 200 km 10 cm Borlänge Halley's Comet 204 km (127 mi) Four representations, not scale models. Balthazar Science Center in Skövde 16 December 2009Neptune229 km (142 mi)2.5 m (8.2 ft)by the river Söderhamnsån in Söderhamn 29 October 1998Pluto and Charon300 km (186 mi)12 cm (4.7 in) and 6 cm (2.4 in)by the lake Dellen South, in Delsbo before 2000(28978) Ixion360 km (224 mi)6.5 cm (2.6 in)Technichus, a science center in Härnösand 18 April 2002174567 Varda370 km33 mm Bohusläns museum in Uddevalla 4 september 2021109P/Swift Tuttle comet390 km (242 mi)< 1 cmKreativum, a science center in Karlshamn Makemake 400 km 7 cm Slottsskogsobservatoriet in Gothenburg 23 September 2017ʻOumuamua 440 km 0.3 mm Halmstads 225088 Gonggong 400 km 7.5 cm Tycho Brahe observatoriet, Oxie 23 September 2017(136199) Eris510 km (317 mi)13 cm (5.1 in)Företagspark in Umeå 6 December 2007(90377) Sedna810 km (503 mi)10 cm (3.9 in)Teknikens Hus, a science center in Luleå 8 December 2005Termination shock950 km (590 mi)A plateInstitute of Space Physics in Kiruna