Кіріспе
18 ғасырдағы Понтиак соғысы шайқасы, 1885 жылғы Канаданың Солтүстік-Батыс көтерілісі.
the 1885 action in the Canadian North West Rebellion
The siege of Fort Pitt took place during June and July 1763 in what is now the city of Pittsburgh, Pennsylvania, United States. The siege was a part of Pontiac's War, an effort by Native Americans to remove the Anglo Americans from the Ohio Country and Allegheny Plateau after they refused to honor their promises and treaties to leave voluntarily after the defeat of the French. The Native American efforts of diplomacy, and by siege, to remove the Anglo Americans from Fort Pitt ultimately failed. This event is known for an possible attempt at biological warfare, in which William Trent and Simeon Ecuyer, a Swiss mercenary in British service, may have given items from a smallpox infirmary as gifts to Native American emissaries with the hope of spreading the deadly disease to nearby tribes. The effectiveness is unknown, although it is known that the method used is inefficient compared to respiratory transmission and these attempts to spread the disease are difficult to differentiate from epidemics occurring from previous contacts with colonists.
Форт Питт қоршауы 1763 жылдың маусым және шілде айларында қазіргі АҚШ-тың Пенсильвания штатындағы Питтсбург қаласында болды. Қоршау Понтиак соғысының бір бөлігі еді, бұл соғыс американдықтар француздарды жеңгеннен кейін өз уәделерін орындамай, ерікті түрде кететін келісімдерден бас тартқаннан кейін ағылшын-американдықтарды Огайо аймағы мен Аллегей платосынан ығыстыру мақсатында жасалды. Түпкілікті американдықтардың Форт Питттен ағылшын-американдықтарды дипломатиялық жолмен және қоршау арқылы шығаруға жасаған әрекеттері нәтижесіз аяқталды. Бұл оқиға биологиялық қару қолдануға жасалған мүмкін әрекетімен белгілі. Уильям Трент және британдық қызметтегі швейцариялық сарбаз Симеон Экуер жақын маңдағы тайпаларға жұқпалы ішек ауруын тарату ниетімен американдықтардың елшілеріне шешекке шалдыққандарға арналған ауруханадан заттар сыйлаған болуы мүмкін. Оның тиімділігі белгісіз, бірақ қолданылған әдіс тыныс арқылы жұғумен салыстырғанда тиімсіз екені мәлім, сондай-ақ бұл ауруды тарату әрекеттерін отарлаушылармен бұрынғы байланыстар нәтижесінде пайда болған эпидемиялардан ажырату қиын.
the 1885 action in the Canadian North West Rebellion
The siege of Fort Pitt took place during June and July 1763 in what is now the city of Pittsburgh, Pennsylvania, United States. The siege was a part of Pontiac's War, an effort by Native Americans to remove the Anglo Americans from the Ohio Country and Allegheny Plateau after they refused to honor their promises and treaties to leave voluntarily after the defeat of the French. The Native American efforts of diplomacy, and by siege, to remove the Anglo Americans from Fort Pitt ultimately failed. This event is known for an possible attempt at biological warfare, in which William Trent and Simeon Ecuyer, a Swiss mercenary in British service, may have given items from a smallpox infirmary as gifts to Native American emissaries with the hope of spreading the deadly disease to nearby tribes. The effectiveness is unknown, although it is known that the method used is inefficient compared to respiratory transmission and these attempts to spread the disease are difficult to differentiate from epidemics occurring from previous contacts with colonists.
Өмірбаян
Питт форты 1758 жылы француз және үнді соғысы кезінде, қазіргі Питтсбург қаласы, Пенсильвания штаты, АҚШ-та, бұрын Форт-Дюкесн орналасқан жерде салынды. Француздар 1758 жылдың қараша айында генерал Джон Форбстың экспедициясы жақындаған кезде Форт-Дюкесні тастап, қиратты. Форбстың экспедициясының сәтті аяқталуына Истон келісімі ықпал етті, онда аймақтың американдық үндістері француздермен одақтастығын тоқтатуға келісті. Американдық үндістер – негізінен Алты тайпа, Делавэрлер және Шоунилер – британдықтар француздермен соғыстан кейін бұл аймақтан кетеді деген түсінікпен осы келісімге келді. Алайда, Апалачи тауларының батысындағы аумақты тастап кетуге уәде бергеніне қарамастан, англоамерикандықтар жергілікті жерлерде қалды, отарлаушылар батысқа жылжуын жалғастырды және бекіністерін нығайтты. 1763 жылғы Корольдік жарлығы американдық колониялардың батысқа қарай кеңеюіне шектеу қойғанына қарамастан, бұл процеске тоқталмады. 1760 жылдан кейін француз бен британдықтар арасындағы жаулықтар айтарлықтай азайды, содан кейін жаулықтардың толық тоқтауы және 1763 жылдың ақпан айында Париж шартында француздердің ресми капитуляциясы болды. 1763 жылдың мамыр айының басында Форт-Детройт маңында Понтиак бастаған британдықтарға қарсы шабуылдар, көбінесе Понтиак соғысының басталуы деп есептеледі. 1763 жылдың көктемі мен жазында Форт Питт және көптеген басқа британдық бекіністерді қоршау – американдық үндістердің өз аумағын қайтарып алу үшін британдықтарды Огайо аймағынан және Апалачи тауларының артына қууға жасаған әрекеттерінің бір бөлігі болды. Аймақтағы көптеген бекіністер мен форпостар қиратылса да, үндістердің британдықтарды Форт-Питтен шығаруға жасаған тырабы ақыр соңында сәтсіз аяқталды.
Дипломатия және қоршау
27 мамырға дейін көтеріліс Форт-Питке жақын тайпаларға жетті, және жаулықтардың жақындап қалғанына көптеген белгілер болды. Форт-Пит бекінісінің капитаны форттың солтүстігіндегі Делавэр тайпасының бір түндік ішінде үйлерін және жүгері егістіктерін тастап кеткенін білді. Минго тайпасы да өзеннің жоғары жағындағы ауылдарын тастап кеткен. Пенсильвания провинциялық дүкенінің иесі көптеген Делавэр жауынгерлерінің "қорқынышпен және асығыспен" келгенін, терілерін ұнтақ пен мырышқа айырбастағанын хабарлады. Батыс Делавэрдің басшылары Вольф және Кикиускунгтың 100-ден аз жауынгері болды, сондықтан олар жақсы бекітілген Форт-Питке дереу шабуыл жасамады. Керісінше, 29 мамырда олар форттың маңындағы шаруашылықтарға, плантацияларға және ауылдарға шабуыл жасады. Қорқып қалған қоныс аударушылар қамалдың ішіне тығылып қалды. 22 жылдық тәжірибесі бар швейцариялық әскери ожау капитан Симеон Экуер, жаулықтардың күшейгені туралы хабардан кейін бекінісін дайындауға тырысты, оның 230 адамының жартысы тұрақты әскер, жартысы асыққан түрде ұйымдастырылған ополчениеліктерді дайындыққа келтірді. Бекіністің ерекше құрылымдық қорғанысы, тастан салынған және барлық шабуыл бағыттарын қамтитын бастиондарымен нығайтылған, оны тұрақты түрде зарядталған 16 зеңбірек қолдады. Экуер шабуылдаушыларға тығылуға мүмкіндік бермеу үшін жақын маңдағы ауылдың үйлерін және құрылыстарын қиратты. Ол қамалдың сыртында ор қазып, құндыз тұзақтарын орнатты. Форт ішінде шешек ауруы анықталды, бұл Экуерді жұқтырғандарды карантинге алу үшін уақытша аурухана салуға мәжбүр етті. 16 маусымда төрт шони Форт-Питке келіп, Александр Макки мен капитан Симеон Экуерге бірнеше үнді тайпалары Понтиактың соғыс белдеуін және қанды балтасын қабылдап, британдықтарға қарсы шабуылға шығып бара жатқанын ескертті, бірақ Делавэр тайпасы әлі де бөлінген, ескі Делавэр басшылары соғысқа қарсы кеңес бергенін айтты. Бірақ келесі күні шонилер қайтып келіп, жағдайдың одан да қауіпті екенін хабарлады, барлық тайпалар британдықтарға қарсы "жау балтасын көтергенін" және Форт-Питке шабуыл жасауға дайын екенін мәлімдеді. Тіпті жергілікті шонилердің өзі де көтеріліске қосылудан "қорқып", Форт-Питтің тұрғындарына кету керек екенін аңғартты. Экуер ескертулерді елемеді және кету туралы өтініштерді қабылдамады. 22 маусымда Форт-Питке үш жағынан шони, батыс Делавэр, Минго және Сенека тайпалары шабуыл жасады, бұл Экуердің артиллериясынан жауап атуға себеп болды. Фортқа жасалған алғашқы шабуыл тойтарылды. Үндістер қоршау соғысын білмейтіндіктен, олар дипломатиялық жолға қайта оралды. 24 маусымда Turtleheart Макки мен Трентпен форттың сыртында сөйлесіп, басқа барлық форттардың құлағанын және Форт-Питтің "біздің елдегі жалғыз қалған бекініс" екенін айтты. Ол Маккиге "алты түрлі үнді тайпасы" форттағы гарнизон дереу шегінбесе, шабуылға дайын екенін ескертті. Олар Turtleheartқа алғыс айтып, Форт-Питтің "барлық үнді тайпаларына" төтеп бере алатынына сендірді және үнді басшыларына шешек ауруынан ауруханадан екі кішкентай жамылғы мен матадан жасалған орамал сыйлады. Келесі бірнеше күн бұл оқиғадан кейін салыстырмалы түрде тыныш болды, бірақ көптеген жауынгерлердің шабуылынан форттардың бірінен соң бірі құлап жатқаны туралы хабарлар келіп түсті. 3 шілдеде Оттава тайпасының төрт жаңадан келген адамы келіссөздер жүргізуді сұрады және Форт-Питтің тұрғындарын бас тартуға тырысты, бірақ бұл әрекет сәтсіз аяқталды. Мұнан кейін бірнеше апта бойы салыстырмалы тыныштық сақталды, 18 шілдеде Форт Лигонье аймағынан үлкен жауынгерлер тобы келді. Маккиге шонилер арқылы үндістердің Детройтте жасалған келісімдерге ұқсас бейбітшілікке келуге үміттенедінін білдірді. 26 шілдеде Экуер басшылығымен Форт-Питтің қабырғаларынан тыс Огайо тайпаларының бірнеше басшыларымен үлкен кеңес өткізілді. Үнді делегациясы, олардың ішінде Шингас, Вингенум және Сей Көздер, келіссөздер жүргізу үшін бітімгершілік туын көтеріп фортқа келді және тағы да британдықтардың осы жерден кетуін сұрады. Олар бұл соғыстың себебі британдықтардың үнділердің жерін басып алуы екенін түсіндірді, ал Делавэрдің Тессекуммесі британдықтардың уәделерін және келісімдерін бұзғанын, осы қиындыққа олардың себепкер екенін атап өтті. Олар үнді жеріне келді және тыйым салынғаннан кейін де бекіністер салды, енді сол аймақтағы тайпалар өз жерлерін қайтарып алу үшін жиналды. Ол Экуерге бейбіт түрде кетуіне әлі аз уақыт бар екенін айтты. Делавэр және шони тайпаларының басшылары Форт-Питтегі капитан Экуерге қақтығыстың себебін түсіндірді. Turtleheart оған: "Сен біздің елімізге әскерлеріңді кіргізіп, біз саған қайта-қайта осы жерден кетуіңді тіледік, бұл жер біздікі, сенікі емес, соған қарамастан бекіністер салдың", - деді. Делавэр тайпасы да: "барлық жер олардың екенін, олардан алаяқтықпен айырылғанын және Филадельфияны өртейінше соғысты жалғастыратынын" мәлімдеді. Британдықтар кетуден бас тартып, бұл жердің енді олардың үйі екенін мәлімдеді. Олар үш жыл бойы төтеп бере алатындарын айтып, көптеген әскерлердің көмегіне келетінін мақтан етті. Бұл "үнді делегациясын қатты ашуландырды", - деп жазды Трент, "Ақ Көздер мен Вингенум қатты ашуланғандай көрінді және келісім шарттарында қол алыспады". 28 шілдеде қоршау күшейді және бірнеше күнге созылды. Форт гарнизонының жеті адамы жараланды, кем дегенде біреуі қайтыс болды; Экуердің аяғына жебе тиді. Солтүстік Америкадағы Бас қолбасшы Джеффри Амхерст, соғысқа дейін үндістер британдық билікке тиімді қарсылық көрсете алмайды деп есептеген, жаз бойы әскери жағдай нашарлап бара жатқанын көрді. Ашуы соншалық, ол полковник Генри Букеге хат жазып, ешқандай үнді тұтқынды алуға тыйым салды. Олардың шешекке шалдықтыруын, иттермен қууын және "осы жаман нәсілді жоюға болатын барлық әдісті" қолдануын ұсынды. Амхерст Букеге Форт-Питке көмекке әскер жіберуді бұйырды, бұл сапар бірнеше аптаға созылар еді. Форт-Питте қоршау 1 тамызға дейін тоқтамады, сол күні көптеген үндістер Буке полковнигі басқаратын шамамен 500 британдық әскерге қарсы шабуылды тоқтатып, оларды ұстауға бару үшін шабуылдан бас тартты. 5 тамызда екі күш Буши Ран шайқасында Эдж Хиллде кездесті. Буке шабуылдан аман қалды және үндістер оның әскерінің Форт-Питке 10 тамызда көмек көрсетуіне кедері келтіре алмады.
Салдары
Огайо аңғарында 500-ден астам британдық әскер және шамамен 2000-ға жуық қоныс аударушы қаза тапты, ал оннан астам британдық бекіністердің ішінде осы көтерілістің ең жоғарғы нүктесінде тек Детройт, Ниагара және Питт қана тұрды. 1763 жылдың 7 қазанында Корольдік 1763 жылғы жарлығы шығарылды, ол Аппалачи тауларының батысына қоныстануға тыйым салды – бұл жарлықты британдық қоныс аударушылар елемеді, ал британдық әскерилер оны орындаған жоқ. Форт Питт британдықтардың бақылауында қала берді және келесі он жылда батысқа бет алған көшіп-қонушылардың орталық орталығына айналды.
Емханалық бұйымдарды беру
1763 жылдың көктемінде Форт-Пит маңында шешек індеті басталып, кейіннен сол жерге тарады. Сол кезде ауру әскерлерді емдеу үшін осында шешек ауруханасы құрылды. 1750-ші жылдардың басында Огайо тайпалары арасында бұрын да эпидемия болған, өйткені әр он екі жыл сайын шамалы індеттер орын алған. Тұтқынға алынған Джон Маккалоудың айтуынша, Махонинг ауылының кейбір жауынгерлері Джуниата қонысына шабуыл жасап, сол жерден жұқпалы ауруға шалдыққан, содан кейін олардың кейбіреулері қайтыс болған. 1924 жылы Миссисипи алқабының тарихи шолу журналы Уильям Трент жазған күнделікті жариялады. 1763 жылдың 24 маусымында Трент қамалдағы екі Делавэр үндісімен кездесу туралы жазды. "Оларға деген құрметтен біз оларға екі жамылғы мен бір орамалды шешек ауруханасынан бердік. Бұл мақсатқа жетеді деп үміттенемін". (Бұрынғы ғасырларда жұқпалы киім немесе төсек-орын арқылы алыстан шешек жұқтыруға болады деп ойланған. Алайда, 1960 жылдары А.Р. Раудың соңғы жылдары жүргізілген егжей-тегжейлі зерттеулерінде шешектің таралу жолдары зерттелетін кезде мұндай таралу жолына дәлелдер табылмады. Ол бұл аурудың тыныс арқылы жұғатынын, "дем алу" арқылы берілетінін қорытындылады.) Екі жамылғы мен орамал барлығы да мақта матамен оралғандай көрінді. Жамылғылар мен орамал жуылмаған және лас болған. 1955 жылы Тренттің сауда фирмасының жазбалары табылды. Онда орамал, екі жамылғы және жергілікті тұрғындарға берілетін мақта матаға арналған шот-фактура болды, ал шығындарға Экуер қол қойды. Экуер салыстырмалы түрде тәжірибесіз болды, ол сәуір айынан бастап ғана капитан болды және сол жылдың қарашасында форттың басқаруын қабылдады. Трент бұл идеяның басты ұйымдастырушысы болған шығар, өйткені ол аурумен көбірек таныс болған және тіпті шешек ауруханасын құруға көмектескен. Жартылай үнді Александр МакКи де хабарларды таратуға қатысқан, бірақ ол бұл заттар туралы білмейтін болуы мүмкін. Бұл жоспар генерал Амхерст пен полковник Букеден тәуелсіз жүзеге асырылды. Кездесу 24 маусымда өтті. "Екі Делавэрлік Макки мырзаны шақырып, онымен таңертең сөйлескілері келетінін айтты". Конференция Форт-Питтің сыртында өтті. Қатысушылар: Экуер, Макки, Тас жүрегі және тағы бір Делавэр, "Мамалти басшы". Екі Делавэр жігіті фортта тығылып қалған адамдарды кетуге көндіруге тырысты, бірақ Экуер бұл ұсынысты дереу қабылдамады және Форт-Питке күшейтулер келіп жатқанын, бекініс оңай тұра алатынын айтты. Олар басшыларымен ақылдасқаннан кейін "қайтып келіп, достық тізбегін берік ұстаймыз деді", бірақ оларға шын жүректен сенуге болмайды. Хабаршылар "бізді үйге апару үшін" тамақ пен ішімдік сияқты сыйлықтар сұрады. Бұл жағдайда Экуердің айрықша жомарттығы байқалды. Тас жүрегі және оның серігі "көп мөлшерде" тамақ алды, шамамен "600 рацион". Оның ішінде орамал мен екі жамылғысы бар мақта матасы да болды. 22 шілдеде өткен кездесуден бір ай өткен соң, Трент сол делегаттармен қайтадан кездесті және олар, көрініп тұрғандай, шешек жұқтырған жоқ: "Сұр көз, Вингенум, Тас жүрегі және Мамаулти өзеннен өтіп, бізге өздерінің басшылары кеңесте екенін айтты, олар сол күні күткен Кусталуганы күтті". Делавэр тілінде еркін сөйлейтін және кейбір шоуни тілін білетін Гершом Хикс 1763 жылдың көктемінен бастап 1764 жылдың сәуіріне дейін Лени Ленапе (Делавэр) және Шоуни сияқты әртүрлі тайпалардан жүзге жуық жергілікті тұрғындар шешек індетінен қайтыс болғанын растады, бұл шешек індетінің салыстырмалы түрде аз таралуы болды. Бірнеше жылдан кейін Питтсбургке барғаннан кейін Дэвид МакКлюр 1899 жылы жарияланған күнделігінде былай деп жазады: "Мен Питтсбургте Делавар, Шоуни және басқалар 1764 жылы бейбіт уақытта Форт-Питті кенеттен және сатқындықпен қоршауға алған кезде, ішіндегі адамдар оларға шешекті жеткізудің жолын тапты, бұл қабырғалардан шыққан қарулардан немесе полковник Боке әскерінің барлық артиллериясынан әлдеқайда зиянды болды, бұл оларды кәсіпорыннан бас тартуға мәжбүр етті".
Амхерст хаттары
Бір айдан кейін, шілдеде полковник Буке генерал Амхерстпен хаттар арқылы Понтиак соғысын егжей-тегжейлі талқылады, ал үш хаттың қосымша жазбаларында Амхерст шешек ауруын қару ретінде пайдалану туралы қысқаша айтты. Буке нақтыламастан, жамылғыларды осы мақсатта қолдану мүмкіндігін көтерді, ал Амхерст "осы таңғажайып тайпаны құрту" идеясын қолдады. Буке өзі, мүмкін, "шешек жұқтыруды жіберуге" мүмкіндік алмаған болар. Ол бұрын шешек ауруына шалдықпағандықтан, осы аурудан қатты уайымдаған. Буке Экуерге жазған хатында бұл ауру туралы ештеңе айтпады. Ол 1765 жылы сары безгекке шалып, екі жылдан кейін қайтыс болды.
Кейінгі бағалаулар
Бұл оқиға көбінесе биологиялық қаруды қолданудың ерте сатысы ретінде сипатталады. Дегенмен, жоспардың нәтижелігіне күдікпен қарастырылады.
Алғашқы зерттеулер
Британдықтардың 1763 жылғы Понтиак соғысы кезінде жергілікті халықты шешекпен жұқтыру туралы айғақ он тоғызыншы ғасырдың тарихшысы Фрэнсис Паркманнан бастау алады. Оның еңбегі кейінгі жазушылардың сеніміне ие болды. Ол Амхерсттің Букеге берген жауабын «өте жаман ұсыныс» деп сипаттап, «Буке үндістерді жұқтырудың арсыз жоспарын іске асырғанына тікелей дәлел жоқ, бірақ бірнеше айдан кейін Огайо тайпалары арасында шешек қатты зиян келтіргені белгілі болды» деген қорытындыға келді. Паркман Амхерсттің сыйлық беруді жоспарлағанын ойлады, бірақ Амхерст бұл мәселеге бір айдан кейін ғана қатысты. Паркманнан кейін Говард Пекхэм соғыстың жалпы барысына көбірек қызығушылық танытты және оқиғаға бетбірдей қарап, Экуердің шешек ауруханасынан сүлгілер мен көрпелерді тапсырғанын қысқаша сипаттады. Ол шешек таралуы туралы куәлік келтіріп, бұл жергілікті халықтың соғысқа қабілеттілігіне әсер еткенін мәлімдеді. Бернхард Кноленберг одан да сыншыл болды және Паркман мен Пекхэмнің екеуі де тайпалар арасындағы шешек эпидемиясының 1763 жылдың көктемінде, кездесуден көп бұрын басталғанын байқамағанын көрсетті. Кноленберг бастапқыда құжаттардың нақтылығына күмән келтірді, бірақ тарихшы Дональд Х. Кент Экуердің қолы қойылған Тренттің заттар тізімін тапқаннан кейін оған хат арқылы хабарласты.
Кейінгі зерттеушілер
Паркменнің жазбаларын жан-жақты зерттеген тарихшы Фрэнсис Дженнингс одан да қатысты кінәлі пікір білдірді. Ол бұл жоспардың жергілікті халықтың әскери күшін күрт әлсіреткенін көрсетті. Микробиолог Марк Уиллис Форт Питтедегі биологиялық агрессия фактісі даусыз екенін, бірақ сол кезде инфекция таратуға жасалған сирек әрекеттер көбінесе нәтижесіз болған және табиғи таралу жолдарымен мәнді болмаған дейді. Бұл тәжірибе білімнің жетіспеуімен шектелген. Элизабет А. Фенн: «Шешек таратуға жасалған әрекеттің нақты тиімділігін анықтау мүмкін емес: инфекция табиғи жолмен таралуы мүмкін». Филип Ранлет жамылғылардың әсері болмағанының нақты белгісі ретінде сол делегаттардың бір айдан кейін тағы кездескенін, ал кездескен жергілікті халықтың көбісі кейін ондаған жылдар бойы өмір сүргенін айтады. Ол сондай-ақ, егер Трент өзінің күнделігінде қандай да бір табысқа жеткенін жазған болса, неге ол туралы мақтанбағанын сұрайды. Дэвид Диксон инфекцияның басқа жолмен тарағанын, мүмкін Джон МакКалло сипаттаған оқиғадан тарағанын болжайды. Барбара Манн таратудың нәтижелі болғанын айтады, Гершом Хиктің эпидемия көктемде басталғаны туралы куәлігін Хиктің күнтізбесінің болмауымен түсіндіреді. Манн сонымен қатар оқиғаға қатысты құжаттар жойылғанын есептейді. Зерттеушілер Джеймс В. Мартин, Джордж В. Кристофер және Эдвард М. Эйцен АҚШ Армиясы Медициналық қызметінің Орталығы мен мектебі, Борден институтының басылымдарында былай жазды: «Кейіннен қарағанда, капитан Экуердің биологиялық шабуылының тактикалық сәттілігін бағалау қиын, өйткені шешек отаршылдармен басқа да байланыстардан кейін тарауы мүмкін, бұл бұрын Жаңа Англияда және Оңтүстікте болған. Шешек қоздырғышының фибринмен байланысуы нәтижесінде, қоздырғыштың жұқпалылығы төмен деп есептеледі, ал заттар арқылы таралу, тыныс жолдары арқылы таралумен салыстырғанда тиімсіз деп саналады». Клиникалық микробиология және инфекция журналында жарияланған мақалада Винсент Баррас және Гилберт Грюб зерттеушілері былай деп қорытындылады: «Қазіргі заманғы білімді ескеретін болсақ, оның үміттері орындалғаны күмәнді болып қала береді, өйткені осы түрдегі вектор арқылы шешектің таралуы тыныс жолдары арқылы таралуға қарағанда әлдеқайда тиімсіз, ал Американың жергілікті халқы Экуердің алдауынан 200 жыл бұрын, атап айтқанда, Писарроның 16 ғасырда Оңтүстік Американы жаулап алу кезінде шешекпен байланыста болған. Жалпы алғанда, «микробиологиялық» тәсілдермен жасалған биологиялық қарудың әртүрлі әрекеттерін талдау, биологиялық шабуылды және табиғи эпидемияны ажыратудың қиындығын көрсетеді».