Кіріспе

Австралиялық крикетші Лесли О'Брайен "Чак" Флитвуд Смит (30 наурыз 1908 – 16 наурыз 1971) – Виктория және Австралия құрамалары үшін ойнаған крикетші. Көптеген адамдар оны "Чак" деп білді, ол 1930 жылдардағы Австралия крикетінің "ерекше дарыны" болды. Флитвуд Смит өз замандастарына қарағанда допты күштірек және алысқа лақтыра алатын баяу боулингші еді, бірақ оның крикет өнері өзіне деген тәртіпсіздік салдарынан зардап шекті, бұл оның жеке өміріне де тән еді. Сонымен қатар, оның мансабы Австралия Крикетінің Даңқ залының алғашқы он мүшесіне енген Билл О'Райли мен Кларри Гримметтің мансабымен бірге өтті. Осының салдарынан ол бар болғаны он тестілік матч ойнады, бірақ бір лақтыруы арқылы есімді қалдырды. 1936–1937 жылдардағы "Пепел" (Ashes) сериясының төртінші тестісінде Уолли Хаммондты қақпадан шығаруы Шейн Уорнның "ғасыр доп" лақтыруымен салыстырылды. Ол тестілік матчтың иннингінде ең көп ұпай жіберген боулер ретінде жағымсыз рекордты иеленеді. Ойынның басқа да салаларына – соққы беруге және алаңда ойнауға – көп мән бермей, ол өзінің ерекше боулинг стилімен көп назар аударды: сол қолмен білегін бұрып лақтыру. Мұндай стильде ойнайтын боулерлер аға крикетте сирек кездеседі; әрине, Флитвуд Смит Австралия крикетіне әсер еткен және тестілік командада ойнаған алғашқы мұндай боулер болды. Флитвуд Смит екі қолды болған және жастық шағында екі қолымен де доп лақтыра алған. Оның дәстүрден тыйылатын боулинг стилін таңдауы оның эксцентрикалық екенін көрсетеді. Ойыннан кейін Флитвуд Смит алкоголизмге ұшырап, Мельбурн көшелерінде көп жылдар бойын баспанасыз қалды, кейде ол өзінің ең жақсы матчтарын өткізген Мельбурн Крикет алаңынан бірнеше жүз метр қашықтықта ұйықтады. 1969 жылы тұтқындалғаны оның жағдайына назар аударды және көптеген ықпалды адамдар оның ісіне көмектесу үшін бірікті.

Алғашқы жылдар

Флитвуд Смит пен оның әйелі Фрэнсис (туған есімі Свон) –ның үшінші баласы, Флитвуд Смит Викторияның батыс бөлігіндегі Солтүстік Грампианс аймағындағы Стауэллде дүниеге келді. Отбасы жергілікті газетпен ұзақ жылғы байланысы және Флитвуд Смиттің Стауэлл сыйлығының ұйымдастыру комитетіндегі қатысуы үшін ауданда белгілі болды. Бала кезінде Флитвуд Смит "Чак" деген лақап атын алды, бұл поло спортындағы "чукка" терминінің қысқартылған түрі. Команда 1924 жылы Виктория мемлекеттік мектептерінің чемпионатында жеңіске жетті, бірақ Флитвуд Смит одан көп ұзамай мектепті тастады. Мектептің мұрағаттары толық емес және бұл жайт туралы мәлімет жоқ, бірақ оның мектептен қуылғаны айтылады. Флитвуд Смит және оның курстастары Лео О'Брайен, Стюарт Кинг және Джо Плант кейіннен 1933 жылдың ақпанында МКГ стадионында өткен Шеффилд қалқаны матчында Виктория құрамасынан Оңтүстік Австралияға қарсы шықты. Отбасы бір жыл бұрын көшіп келген Стауэллге оралған Флитвуд Смит білімін жергілікті деңгейде аяқтады және Виммера лигасындағы Стауэлл крикет командасының құрамында өнер көрсетті. 1927-1928 жылдар аралығындағы үш маусымда ол Стауэлл үшін 317 қақпа алды және "Кантри Колтс" клубының "Сити Колтс" клубына қарсы өткізген ойынында 7 қақпа соқты. Ол Мельбурндағы крикет клубтарының назарына Контри-уик турнирінде лига атынан қатысқанда ілікті. Осы кезде әкесі өзінің есімін және тегін біріктіруге шешім қабылдады, содан бері отбасы Флитвуд Смит деген атпен танылды.

Крикет мансабы

Флитвуд Смит 1930–31 маусымда округтік крикет жарысында «Сент-Килда» командасымен ойнау үшін Мельбурнға көшті. Бұл жас боулер үшін қиын таңдау болды, себебі командада күшті спин шабуылы болды – тест-боулерлер Берт Айронмонгер мен Дон Блэки клуб мүшелері еді. Жаздың қалған бөлігі Флитвуд Смит үшін жарқын өтті. Ол бірінші сыныптық дебютін Тасманияға қарсы өткізіп, он қақпа алды; алғашқы халықаралық матчында Оңтүстік Африкаға қарсы бірінші иннингте 6/80 нәтиже көрсетті; ал Шеффилд Шилд дебютінде Оңтүстік Австралияға қарсы матчта 11 қақпа алды. Ол Викторияның бірінші сыныптық боулинг бойынша үздік орташа көрсеткішке ие болды және маусымды «Сент-Килда» командасының чемпиондығында ойнаумен аяқтады. 1932 жылдың қысында Флитвуд Смит бұрынғы тест-спин боулері Артур Мейли ұйымдастырған АҚШ және Канадаға жеке турнеге қатысты. 51 матчта ойнап, ол барлығы 249 қақпа алды, орташа есебі әр қақпаға сегізден аз допты құрады, ал оның ерекше стилі жергілікті соққы берушілерді қыңырлатты. Дон Брэдман оның боулингін Жаңа Оңтүстік Уэльске қарсы матчта қатал сынады. Англияға қарсы келесі турне матчында Уолли Хаммондқа тәжірибесіз Флитвуд Смиттен құтылу және оны тест матчтарына қатысудан шеттету туралы нақты нұсқаулар берілді, ол 203 ұпайлық иннингте орындалды. Англияның бас менеджері Плам Уорнер кейіннен осы көрсеткішке тым көп назар аударылғанын және Флитвуд Смиттен тест-боулер ретінде үлкен әлеует күткенін жазды. Гримметтің Австралия құрамасынан шеттелуіне қарамастан (ол үшінші тесттен кейін құрамнан шығарылды), Австралиялық іріктеу комиссиясы Флитвуд Смиттің кандидатурасын қарастырудан бас тартты. Олардың орнына, олжалы ойыншылар Эрни Бромли мен «Перка» Ли шақырылды. Келесі маусымда Флитвуд Смит «Сент-Килдадан» «Мельбурн» клубына ауысты, себебі олар оған жұмыс тауып берді. Ол Виктория үшін жеті матчта 41 қақпа алды, Оңтүстік Австралияға қарсы өткен матчтағы ең жақсы көрсеткіші 12/158 болды. «Суссекс», «Нортантс» және HDG Левесон Гоуэрдің XI командаларына қарсы матчтарда ол матч сайын он қақпадан алды. Соңғы матчта ол тест сериясының ең нәтижелі ағылшын соққы берушісі Морис Лейландқа қарсы керемет боулинг көрсетті. Лейланд О'Райли мен Гримметке қарсы сәтті өнер көрсеткенімен, Флитвуд Смиттен әртүрлі доптарды түсіне алмады. 1934–35 маусымда Флитвуд Смит Шеффилд Шилд бойынша жаңа рекорд – алты матчта 60 қақпа алды, бұл рекорд 1997–98 маусымдарында Колин Миллер 11 матчта 67 қақпа алғанға дейін сақталды. Ол Викторияның боулингінде басымдық танытты – екінші үздік көрсеткіш Эрни Маккормик 22 қақпа алды, ал команда Шеффилд Шилдты жеңіп алды. Титулдың шешуші матчында Флитвуд Смит тоғыз тест ойыншысы бар Жаңа Оңтүстік Уэльс командасына қарсы 15 қақпа алды. Ол «Мельбурн» клубын округтік жарыста «Коллингвудқа» қарсы финалда жеті қақпа алып жеңіске жеткізді. Келесі жазда Оңтүстік Африкаға сапармен барған ол Дурбандағы серияның ашылу матчында тесттегі дебютін жасады. Бірінші оверде Кен Вильжоның қақпасын алған Флитвуд Смит матчты бес қақпамен аяқтады. Ол келесі екі тестте (төрт қақпа үшін) ойнады, бірақ шекараға қарсы турне матчында өз боулингін ұстап тұрғанда қолына жарақат алды. Бұл оны турның қалған матчтарынан шығарды және алдағы айларда қиындықтар тудырды.

Аш сериясы 193637

Австралияға оралғаннан кейін Флитвуд Смит саусағындағы сіңірге операция жасады және 1936–37 жылғы маусымның басындағы ойындарды өткізіп алды. Гримметті таңдау комиссиясы тестілік крикетке қарт деп есептегендіктен, ол серияға қосылмады. Сондықтан Флитвуд Смит мансабындағы ең жақсы көрсеткішін тиімді уақытта жасады. Ол Квинслендке қарсы матчта 7/17 және 8/79 алды, содан кейін Жаңа Оңтүстік Уэльске қарсы бес қақпа алды, бұл оған тестілік командаға қосылуға мүмкіндік берді. Мельбурндағы үшінші тестіде ол түнгі күзетші ретінде құнды ойын көрсетіп, Австралияның жеңісіне үлес қосты және Англияның екінші иннингінде 5/124 алды, олар 323 ұпаймен шығып, 689 ұпайдың жеңіс мақсатын қуды. Ойыннан кейін Флитвуд Смит, О'Райли, Лео О'Брайен және Стэн МакКейб Австралияның төрт жетекші крикет әкімшілігінің алдына шақырылды, олар команданы шамадан тыс ішімдік ішуге, дене шынықтыруға немқұрайлылық танытуға және капитанға адал болмауға айыптаған дайын мәлімдеме оқыды. Төрт ойыншыға олардың көтерілген мәселелері үшін жауапты емес екені айтылғанда кездесу шатасумен аяқталды. Бұл оқиға көп жылдар бойы қызу талқылаулардың нысаны болды. Көптеген адамдар оны сол кезеңдегі австралиялық крикеттегі діни бөліністің мысалы ретінде қарастырады. Флитвуд Смит О'Брайенмен бірге Ксавьер (католик мектебі) оқыды, ал МакКейб пен О'Райли Жаңа Оңтүстік Уэльстің ауылдық аймақтарында католиктер ретінде тәрбиеленді; қатысушылардың кем дегенде екеуі масондық ложалардың мүшелері болды. Кейбір аға ойыншылар Брэдманның орнына МакКейбті капитан етіп тағайындауды қалаған, өйткені Брэдманның О'Райлимен қарым-қатынасы шиеленіскен еді. Алайда, Флитвуд Смиттің қатысуы қызығушылық тудырады, өйткені ол алғашқы екі тестілік ойында ойнамады, оған әкімшілер нақты сілтеме жасады. Оның өмірбаянын жазған Грег Гроуден Флитвуд Смит пен Брэдманның (екі адамның мінездері өте әртүрлі болғандықтан) екіұшты достығы болғанын, кейін белгісіз келіспеушіліктерден кейін суығандығын жазды, ол бұл оқиғамен байланысты емес. Флитвуд Смит Аделаидадағы төртінші тестілік матчтың бірінші иннингінде төрт қақпа алды. Жеңіске жету үшін 392 ұпай белгіленген, Англия бесінші күні ойын аяқталғанда екінші иннингте 3/148 ұпайға жетті, олардың үздік ойыншысы Уолли Хаммонд 39 ұпай алып, ойын тепе-теңдікте қалды. Соңғы күні Брэдман Флитвуд Смитке допты беріп, ойынның тағдыры оның қолында екенін айтты. Хаммонд түнгі ұпайларын арттыруға үлкермес бұрын, Флитвуд Смит Хаммондты алға қарай шығарған, ауада қисайған өте дұрыс берілген спин допты жіберді. Содан кейін ол жерге түсіп, траекториясына қарама-қарсы бағытта айналды, Хаммондтың ұраны мен падының арасынан өтіп, оны құлатты. Флитвуд Смит 6/110 көрсеткішіне жетіп, матчта он қақпа алды, ал қалған ағылшын ойыншылары бар болғаны 94 ұпай қосты. Австралия серияны 2:2 есебімен теңестірді. Невилл Кардус былай деп жазды: "Аделаидада Австралия Флитвуд Смит болмағанда жеңіліп қалар еді". Чак кек алу үшін төрт жыл күтті. Оған кенеттен гений келді. Одан әрі ол Хаммондқа қарсы кек алудың тәтті қандарын сорып алды. Тамаша доп Хаммондты алға қарай шақырды, маңызды ұзындықта бұрылып, ұранынан қашып, Англияның басты үмітін құлатты. Бұл жетістік сол кездегі ең шебер спин допшысының басына тәж кигізді. О'Райли оны тестілік матчта өзі көрген ең жақсы доп деп сипаттады. Брэдман былай деп жазды: "Егер тестілік матчтың нәтижесін бір ғана доп шешкен деп айтуға болатын болса, онда бұл сәт болды". Алайда, ол мансабында тек бір рет серияның барлық тестілік матчтарында ойнады. Лидстегі төртінші тестідегі жеті қақпасы О'Райлиге маңызды қолдау көрсетті, оның 10/122 есебі Австралияның "Пепел" титулын сақтап қалуына мүмкіндік берген жеңістің басты факторы болды. Серияның соңғы матчында Англия 7/903 есебімен рекордтық ұпай жинады, олардың ашылушысы Лен Хаттон 364 ұпай алып, Брэдманның "Пепел" рекордтық ұпайын бұзды. Англия бір иннингпен 579 ұпаймен жеңіске жетті. Флитвуд Смит 87 оверде 298 ұпай жіберіп, Валли Хаммондтың қақпасына әлемдік рекорд орнатты. Ал О'Райлидің 85 овері 178 ұпайға бағаланды. Бұл оның орташа көрсеткішіне үлкен әсер етті. Ойынға дейін ол 31,02 болса, кейін 37,38-ге жетті. Сондықтан ол Гриммет немесе О'Райли сияқты ұзақ стратегиялық күреске сирек қатысты. Бетсменге қауіп оның болжаусыздығында болды; ол өзінің барлық вариацияларын боулинг әрекетінде көзге көрінбейтін өзгеріссіз жіберді және бұрылыс алу үшін алаңнан көмек қажет болмады. Брэдман былай деп қорытындылады:

Жеке өмір

1935 жылы 28 ақпанда Флитвуд Смит Мэри "Молли" Эллиотқа Шығыс Сент-Килдадағы Сент-Мари католик шіркеуінде үйленді. Той қоғамда кеңінен талқыланған маңызды оқиға болды және газеттерде жақсы жарық көрді. Оның отбасы Мельбурнда сәтті сусын бизнесімен белгілі болды; оның әкесі қалалық кеңесші болған. Бір жылға жетпеген қызметтен кейін, 1941 жылдың ақпан айында денсаулығына байланысты әскерден босатылды. Флитвуд Смит 1948 жылы 9 шілдеде Беатрикс Коллинсқа (Мельбурндағы командаласының қарындасы) тіркелді. Ол уақыт-уақытпен төмен мәртебелі жұмыстар істеді, ішімдікке құмарлығы күшейді және екінші некесі де ажырасып кетті. 1969 жылдың наурыз айында ол қаңғырлық жасағаны және ұрлыққа қатысқаны үшін қамауға алынды, бұл жайт БАҚ-та кеңінен жарияланды. Оның жағдайына қатты ренжіген, крикет ойнаған жылдарындағы ықпалды достары, мысалы, бұрынғы Австралия премьер-министрі сэр Роберт Мензис, оған заңдық көмек ұйымдастырып көмектесті. Сот отырысы кейінге шегерілді, ол әйелі Беамен қайта табысты, өйткені ол ішімдік ішпеуге уәде берді. Олар өмірінің соңғы жылдарын бірге өткізді. Дегенмен, үйсіз қалған жылдар оның денсаулығына зиян келтірді, ол 63 жасқа толуға екі апта қалғанда Фицройдегі Сент-Винсент ауруханасында рактан қайтыс болды.