Кіріспе

Хомо сапиенс түріндегі белокты кодтаушы ген – Т-жәшік транскрипция факторы TBX1, сондай-ақ Т-жәшік протеіні 1 және ұрыққа тән Т-жәшік протеіні деп те аталады. Адамдарда бұл протеин TBX1 генімен кодталады. Т-жәшік отбасының гендері – ұрықтық даму кезінде тіндер мен органдардың қалыптасуында маңызды рөл атқаратын транскрипция факторлары. Бұл рөлдерді орындау үшін, осы гендер отбасының құрамына кіретін ақуыздар Т-жәшік байланыстыру элементі (ТЖБЭ) деп аталатын ДНК-ның белгілі бір аймақтарына байланысады. Т-жәшік 1 протеіні транскрипция факторы ретінде әрекет етеді, бірақ ол қандай гендерді реттейтіні әлі белгісіз. TBX1, CHARGE синдромында мутацияға ұшырауы мүмкін CHD7 сияқты, даму жолы бойынша әрекет етеді деп есептеледі.

Клиникалық маңызы

22q11.2 делеция синдромының көпшілігі 22-хромосоманың кішкентай бөлігінің жойылуынан туындайды. Хромосоманың бұл аймағы шамамен 30 генді қамтиды, оның ішінде TBX1 гені де бар. 22-хромосомасы жойылмаған, бірақ бұл синдромға шалдыққан азғантай адамдарда, синдромның ерекше белгілері мен симптомдарына TBX1 геніндегі мутациялар себеп болуы мүмкін деп саналады. Белгілі үш мутацияның екеуі Т-құты 1 ақуызындағы бір аминқышқылын (ақуыздардың құрылыс бөлігі) өзгертеді. Ал үшінші мутация ақуыздан бір аминқышқылды жояды. Бұл мутациялар Т-құты 1 ақуызының ДНК-мен байланысу қабілетін бұзып, басқа гендердің активтілігін реттеуге кедерілдіреді. TBX1 генінің жоғалуы, ол гендегі мутация нәтижесінде немесе 22-хромосоманың бір бөлігінің жойылуынан болса да, 22q11.2 делеция синдромының көптеген белгілеріне жауапты. Атап айтқанда, TBX1 генінің жоғалуы жүрек ақауларымен, ауыздың шатырының ашық болуымен (қоңырша қақ), ерекше бет пішінімен және кальций деңгейінің төмендеуімен байланысты, бірақ оқу қабілетінің бұзылуына себеп болмайды. TBX1 геніндегі мутациялар ішек бездесіне (грыжа) бейімділікті тудырады.