1981 жылғы Канада Кубогы: КСРО жеңісі және турнир тарихы

Кіріспе

1981 жылғы Канада кубогы

1981 жылғы Лабатт Канада кубогы – екінші «ең үздіктердің ішіндегі ең үздік» хоккей чемпионаты болды және әлемнің үздік алты хоккей ұлты қатысты. Турнир ойындары Эдмонтон, Виннипег, Монреаль және Оттава қалаларында өтті. Кеңес Одағы финальдық ойында Канаданы 8:1 есебімен жеңіп, тұңғыш рет кубокты жеңіп алды. Кеңес қақпашысы Владислав Третьяк турнирдің ең құнды ойыншысы деп танылды. Канадалық Уэйн Гретцки 12 ұпай жинап, турнирдегі бомбардырлар тізімінде көш бастады. Бұл Канада кубогының екінші турнирі 1979 жылы өткізілуі жоспарланған, бірақ Канаданың әуесқой хоккей қауымдастығы мен Канада хоккейі арасындағы келіспеушіліктерге байланысты кейінге жылдырылды. 1980 жылы Ауғанстанға Кеңес Одағының әскерін енгізуінен және оның нәтижесінде Канаданың Кеңес Одағымен спорттық іс-шараларды бойкоттауынан кейін ол тағы бір рет кейінге жылдырылды. 1981 жылы өткен турнирдің ұйымдастырушысы Алан Иглсон шығындардың өсуі мен көрермендердің аздығына байланысты мұндай шаралар енді өткізілмеуі мүмкін деп болжады. Иглсон кеңестік командаға Канада кубогын өздерімен бірге Кеңес Одағына алып кетуге рұқсат бермегенінен қосымша дау тудырды.

Ұйым

1978 жылдың жазында өткен конгрессінде Халықаралық шайбалы хоккей федерациясы 1979 және 1982 жылдары Канада кубогының екінші және үшінші турнирлерін өткізу туралы ұсыныстарды бекітті. Алайда, Канаданың басты басқару органдары – Канадалық әуесқой хоккей қауымдастығы (CAHA) мен Канада хоккейі арасындағы шиеленіс артты, себебі соңғысы CAHA-ны кәсіби ойыншыларды қатыстыратын халықаралық жарыстарды Канада хоккейінің бақылауына беруге берген уәдесінен бас тартты деп айыптады. Канада хоккейінің халықаралық жарыстар жөніндегі бас келіссөзшісі Алан Иглсон CAHA-ны Канада кубогын саботаждауға тырысып баққандығын мәлімдеді және егер CAHA оның ұйымымен келісімге келмесе, турнирді тоқтатумен қорқытты. 1979 жылдың қаңтарында General Motors үлкен демеушіліктен бас тартқанда турнирге қауіп төнді. Иглсон GM-нің CAHA-мен болған даудың нәтижесінде бас тартқанын айтты. Бұл даулар екі ұйымды барлық байланысты үзуге жеткізді, бұл Канада хоккейінің Канаданың кез келген ұлттық құрамасына кәсіби немесе университет ойыншыларын жіберуден бас тартуына әкелген болар еді. Нәтижесінде турнир бір жылға кейінге шегерілді, яғни 1980 жылдың қыркүйегіне дейін. 1979 жылдың желтоқсанында Ауғанстанға кеңес әскерлерінің басып кіргені және 1980 жылғы Мәскеудегі жазғы Олимпиада ойындарын бойкоттау қаупі ұйымдастырушыларды Канада кубогын тағы да кейінге шегеруді қарастыруға мәжбүр етті. Иглсон бастапқыда саяси жағдайға қарамастан турнирді өткізуді жақтады, бірақ Канада үкіметі Олимпиадалық бойкотқа қосылғаннан кейін Канада кубогын тағы да кейінге шегеруге келісті. Турнирді Швецияға көшіруге жасалған әрекет тез тоқтатылды, себебі Иглсон оларға Канада хоккейі де, Ұлттық хоккей лигасы ойыншылар қауымдастығы (NHLPA) да мұндай шараға қатыспайтынын хабарлады. Бұл жолы Иглсон мен IIHF президенті Гүнтер Сабетцки турнирдің 1981 жылдың қыркүйегіне қайтадан шегерілгенін жариялады. Осы жолы турнир жоспарланғандай өтті.

Командалар

Кеңес Одағы 1976 жылғы Канада кубогына немқұрайлы қарады, бірақ 1980 жылғы Қысқы Олимпиадада АҚШ-қа күтпеген жеңіліске ұшырағаннан кейін өз беделін қайта орнату ниетімен осы турнирге қатысты. Шабуылда оларды "КЛМ желісі" – Владимир Крутов, Игорь Ларионов және Сергей Макаров, қорғаныста – Вьячеслав Фетисов және Алексей Касатонов, ал қақпада тәжірибелі Владислав Третьяк жетектеді. Ардагерлер мен жас ойыншылардың үйлесімді тобын құраған кеңестік команда турнирге фаворит ретінде қатысты. Гретцкидің Гай Лафлер мен Гилберт Перромен құрамы күтілді (олар Канада құрамасының голдарының 22% авторы болды), сондай-ақ Майк Босси, Брайан Тротье, Буч Горинг және Кларк Гиллис сапындағы «Нью-Йорк Айлендс» төрттігі де шабуылда көшбасшылыққа үміткер болды. Кент Нильсон (Калгари Флеймс сапында 131 ұпай жинаған маусымнан кейін), Томас Стин, Ульф Нильсон және Бьёрн Салминг команданың жетекші ойыншылары болады деп күтілді. 1976 жылғы құрамнан тек бес ойыншы ғана сақталғандықтан (сонда олар финалға шыққан), және Штястны ағайындарының (Петр, Мариан және Антон) Канадаға кетуіне байланысты қиындыққа тап болған Чехословакия құрамасы турнирге қайта құру кезеңінде келді және 1981 жылы жеңімпаздыққа үміткер саналмады. 1980 жылғы Олимпиадада алтын медаль жеңіп алған американдықтар турнирдегі күшті командаларды жеңе алады деп есептелді. Марк Хоу, Род Лэнгвей және 1980 жылғы Олимпиада құрамасының жеті ойыншысы (Билл Бейкер, Нил Бротен, Дейв Кристиан, Стив Кристофф, Марк Джонсон, Роб МакКланахан және Кен Морроу) АҚШ құрамасын жетектеуге тиіс болды. Тони Эспозито турнирде АҚШ қақпашысы болды; ол 1972 жылғы Саммит сериясында Канада атынан өнер көрсеткен, бірақ жаңа елінің атынан ойнау үшін американдық азаматтығын алды.

Айналалық робин

Турнир 1 қыркүйекте Эдмонтон қаласындағы Нортлендс Колизейінде ашылды, онда американдықтар ұйымдаспаған швед командасын 3:1 есебімен жеңді. Швеция құрамасының бапкері Андерс Пармстрём өз командасының американдықтарды дұрыс бағаламағанын айтып ренжіді және үшінші кезеңдегі көп бөлігінде бірнеше негізгі ойыншыларын алаңға шығармады. Виннипег аренасында жас чехословакиялық команда қатал ойынмен Кеңес Одағымен 1:1 есебімен тең ойнады. Кеңес ойыншылары тепе-теңдікті сақтау үшін Владислав Третьяк қақпашысының керемет ойынына сүйенуге мәжбүр болды. Ашылу күнінің үшінші матчында Канаданың "арманды үштігі" – Гретцки, Лафлер және Гилберт Перро, он ұпай жинап, Финляндияны 9:0 есебімен жеңді. Гиллиз, Троттье және Босси құрамындағы екінші шабуыл тобы да ойында он ұпай жинады. Екі күннен кейін Финляндия чехословакиялықтарға қарсы 7:1 есебімен жеңілді. Алайда, фин қақпашысы Ханну Лассила ойынның жұлдызы болды, ол екі кезең бойы финдерді ойынға ұстап тұру үшін бірнеше қиын құтқарулар жасады. Финляндиядан 26:9 есебімен басым болғанмен, чехословакиялықтар 40 минуттан кейін 2:1 есебімен ғана көшбасшылыққа шықты, содан кейін үшінші кезеңде Лассиланың қақпасын бес рет дәл соқты. Швеция Кеңес Одағына қарсы физикалық күшпен ойнауға тырысты, бірақ сәтсіз аяқталды, олар 6:3 есебімен жеңілгенде бес қуатты шабуыл голы жіберді. Содан кейін Канада АҚШ-ты 8:3 есебімен жеңді, бірақ бұл матч есептен гөрі тартысты болды. Американдықтар Канадамен теңдікке жетуге жақын болды, екі команда да ойынның соңғы тоғыз минутында 3:3 есебімен ойнады, бірақ Майк Боссидің қуатты шабуыл голы канадалықтардың соңғы минуттарда бес гол соғуына себеп болды. Кеңес Одағы 1980 жылғы Олимпиададағы АҚШ-қа қарсы жеңілісін 4:1 есебімен қайтарды, ал шведтер финдерді 5:0 есебімен жеңді. Үшінші ойын күнінің соңында Чехословакия екі минуттық екі ойыншыдан кемшілікке қарамастан, Канадаға қарсы турнирдің ең жақсы матчы деп аталған 4:4 есебімен тең ойнады. Содан кейін Канада Швецияны 4:3 есебімен жеңді, бірақ Перро білезігін сындырып алды. Перро алғашқы төрт матчта Канаданың үздік мергені болды және жарақат алған кезде ең құнды ойыншы атағына үміткер деп есептелді. Содан кейін АҚШ чехословакиялықтарға қарсы екі голдан артта қалғаннан кейін 6:2 есебімен жеңіске жетті, ал Кеңес Одағы Финляндияны оңай жеңді – 6:1. Американдықтар плей-офф кезеңіне өтті, ал Финляндия командасы турнирден шығарылды. Ойын 4:4 есебімен тең аяқталды, және Монреаль Форумының қызметкерлері ойын басталғанға дейін Финляндия гимнінің орнына Италия гимнін ойнады. Чехословакиялықтар Швецияны жеңіп, плей-офф кезеңіне өтті және шведтерді турнирден шығарды. Канада мен Кеңес Одағы бірінші орын үшін күресіп, турнирді аяқтады. Канада үшінші кезеңде бес гол соғып, 2:2 есебімен теңдікті бұзып, плей-оффқа ең жоғары орын алған команда ретінде өтті. 7:3 есебімен жеңісі Канаданың соңғы 20 жылда Кеңес Одағына қарсы ең ірі жеңілісі болды.

The tournament opened on September 1 at Northlands Coliseum in Edmonton as the Americans defeated a disorganized Swedish team, 3–1. Swedish coach Anders Parmström, upset at how his team underestimated the Americans, sat several of his top players for extended periods of the third period. At the Winnipeg Arena, a young Czechoslovak team battled the Soviet Union to a 1–1 draw in a game marked by rough play. The Soviets were forced to rely on the stellar goaltending of Vladislav Tretiak to preserve the tie. In the third game of the opening day, Canada's "dream line" of Gretzky, Lafleur and Gilbert Perreault combined for ten points as Canada easily defeated Finland 9–0. The second line of Gillies, Trottier and Bossy also combined to score ten points in the game. Finland fared little better against Czechoslovakia two nights later, dropping a 7–1 result. Finnish goaltender Hannu Lassila was the star of the game, however, as he made several difficult saves to keep the Finns close through two periods. Despite outshooting Finland 26–9, the Czechs managed only a 2–1 lead after 40 minutes before finally overcoming Lassila to score five goals in the third period. Sweden attempted to employ a physical style against the Soviet Union without success, as they surrendered five power play goals in a 6–3 loss. Canada then defeated the United States, 8–3, in a game that was played much closer than the score indicated. The Americans appeared to be headed to a draw with Canada as the two teams were tied at three with nine minutes to play before a power play goal by Mike Bossy sparked a five goal outburst for the Canadians in the dying minutes of the game. The Soviets then avenged their 1980 Olympic defeat to the United States with a 4–1 win, while the Swedes defeated Finland 5–0. Ending the third night of play, Czechoslovakia was able to overcome a late two minute, two man disadvantage to emerge with a 4–4 tie against Canada in a game that was described as the best of the tournament. Canada then defeated Sweden 4–3, but not before losing Perrault to a broken ankle. Perrault was Canada's leading scorer over the first four games and was considered a contender to be named most valuable player at the time of his injury. The United States then overcame an early two goal deficit against the Czechs to win 6–2 while the Soviets easily defeated Finland 6–1

The final night of round robin play opened with a meaningless game between the United States and Finland. The Americans had already advanced to the playoff round while Finland had been eliminated. The game ended in a 4–4 draw and was most notable for Montreal Forum staff accidentally playing the Italian national anthem instead of the Finnish anthem prior to the start of the game. The Czechs then easily defeated Sweden, 7–1, to advance to the playoff round and eliminate the Swedes. Canada and the Soviet Union closed out the round robin with a battle for first place. A five goal outburst by Canada in the third period broke a 2–2 tie and sent Canada into the playoffs as the top ranked team. Their 7–3 win was the most lopsided victory Canada had recorded against the Soviets in 20 years.

Жартылай финалдар

Плей-офф кезеңіндегі үздік команда ретінде Канада бірінші жартылай финалда төртінші орын алған американдықтармен кездесті. Ойынға дейін болған әңгімелер АҚШ-тың қорғаныс стиліне және олардың Канаданың шабуылдық ойынын жеңіп, фаворит саналған команданы бір ойында жеңіп, барлық сыйлықты алып қалу мүмкіндігіне қатысты болды. Ойынның басында Канада басымдық танытты, қорғаушы Брайан Энгблом ойынның 2:01 минутында гол соғып есепті ашты, ал бес минуттан кейін Боссидің алыстан берген соққысы американдық қақпашы Эспозитоны жеңіп, есепті 2:0-ға жеткізді. Босси тағы бір гол соғып, Канада бірінші кезеңді 3:0 есебімен аяқтады. Ойынның қалған 40 минутында эмоциялар төмендеді, екі команда голдар алмастырып, канадалықтар 4:1 есебімен жеңіске жетті. Екінші жартылай финалда екінші орын алған КСРО үшінші орын алған Чехословакиямен кездесті. КСРО жаттықтырушысы Виктор Тихонов командасының плей-оффтың соңғы турында Канададан 7:3 есебімен жеңілгеніне ашуланып жүрген болатын, ал чехословакиялықтар турнир барысында өздеріне сенімділікті арттырған еді. Алайда, КСРО алғашқы кезеңде үш гол соғып, 3:0 есебімен алға шықты. Жас чехословакиялық команда соңғы 40 минуттың көп бөлігінде қарсыластарына қысым көрсетіп, екінші және үшінші кезеңдерде КСРО-ға қарағанда 23-11 есебімен көп шабуыл жасады. Дегенмен, Третьяк КСРО қақпасындағы қысымға төтеп беріп, тек бір гол жіберді, нәтижесінде КСРО 4:1 есебімен жеңіске жетті.

Финал

Канада финалға Кеңес Одағын жеңу қысымымен келді. 1979 жылғы «Чемпиондар кубогында» Кеңес Ұлттық құрамасының Ұлттық хоккей лигасының жұлдыздарын жеңіске ұшыратуы канадалықтарды кеңестік қарсыластығында қайтадан үстемдікке қол жеткізуге талпындырды. Канаданың бас жаттықтырушысы Скотти Боуман бұл ойынды «жеңілуге болмайтын ойын» деп атады: «Біз финалда фавориттерміз. Елімізде ешкім жеңіліске төзбейді». Бірақ Кеңес Одағы да қысымға тап болды, себебі олардың ең бағалы трофейі – Олимпиада алтын медалін 1980 жылғы Лейк-Плэсидтегі қысқы Олимпиадада АҚШ-тың әуесқой командасынан ала алмады. Ойынға дайындық кезінде Тихонов командасына өміріндегі ең жақсы ойынды көрсетуге шақырды: «Бүгін сіздер соншалықты жақсы ойнауыңыз керек, бүкіл Канада сіздер туралы әңгімелейді және ұзақ уақытқа есінде сақтайды. Сіздер соншалықты жақсы ойнаңыз, канадалық жанкүйерлер «Форумнан» шығып бара жатқанда, сіздер автобусқа отырғанда күтіп, сіздерге еру үшін таңғалады». Канада ойынның басында басымдыққа ие болды, бірінші кезеңде кеңестік құрамадан 12–4 есебімен көп шайба лақтырды, өйткені қарсыластары шабуылға өте алмады. Бірақ бұл мұзды хоккейге Солтүстік Америкалық көзқарас – көк сызықтан шайбаны ату. Кеңестік хоккейшілер керісінше, шайбаны жанынан, жоғары жылдамдықпен келе жатқан ойыншыға пас берді, бұл ерекше үйлесімділікті қажет етеді. Канада Третиактың қақпасын аша алмады, ал бірінші кезең есепсіз аяқталды. Екінші кезеңде кеңестік құрама қарсы шабуылға шығып, Игорь Ларионовтың голымен бес минутта есеп ашты. Кларк Гиллис үш минуттан кейін Канада үшін есепті теңестірді, бірақ Сергей Шепелев үш минуттан соң кеңестік құраманың басымдығын қайта қалпына келтірді. Шепелев кезеңнің соңында көптеген ойыншысы бар шабуылда гол соғып, кеңестік құраманы үшінші кезеңге 3–1 есебімен алып шықты. Үшінші кезең кеңестік құраманың жеңісімен аяқталды; Шепелев «хет-трик» жасады, ал кеңестік құрама соңғы төрт минутта үш гол соғып, 8–1 есебімен чемпионатты жеңіп алды. Бұл ойын оның карьерасындағы ең нашар ойындарының бірі болды.

Canada entered the final facing pressure to defeat the Soviets. The Soviet national team's easy victory over the National Hockey League's all stars in the 1979 Challenge Cup left the Canadians searching to regain command of their rivalry with the Soviets. Coach Scotty Bowman called it a "must win game" for Canada: "We really are favorites in the final. Nobody in this country will tolerate a loss." But also the Soviet Union was under pressure, as their most desirable trophy, the Olympic gold medal, had been denied them by the United States Amateur team, during the 1980 Winter Olympics at Lake Placid. During their pre game preparations, Tikhonov called upon his team to play the finest games of their lives: "Today you got to play so well that the entire Canadian population will talk about you afterwards and remember you for a long time. Play so well that the Canadian fans when they will leave Forum will wait for you when you get on the bus after the game and admire you." Canada held the early advantage of play, outshooting the Soviets 12–4 in the first period as their opponent was unable to generate offence. But that's a North American perspective of the game of Ice Hockey, to shoot the puck across the blue line. The Soviets instead passed the puck sideways, to a player coming from behind with higher speed, which requires an exceptional interaction. And Canada was unable to put a puck past Tretiak, with the first period ending with no scoring. The Soviets counterattacked in the second period, opening the scoring five minutes in on a goal by Igor Larionov. Clark Gillies tied the game for Canada three minutes later, but Sergei Shepelev restored the Soviet lead three minutes after that. Shepelev added a powerplay goal late in the period to give the Soviets a 3–1 lead heading into the third period. The third period turned into a rout; Shepelev completed a natural hat trick, and the Soviets scored three goals in the final four minutes to claim the championship by an 8–1 score. The game was one of the worst of his career,

Мұра

Чемпионат кубогының тағдыры даулы мәселеге айналды, себебі Канада хоккей шенеуніктері Монреаль полициясымен бірге кеңес командасының кубокты КСРО-ға қайта алып кетуіне кедергі келтірді. Иглсон әуежайда кеңес өкілдерінен кубокты алғанда, оның Канадада мәңгі қалуы керек екенін мәлімдеді. Бұл шешім кеңес тарапын ренжітті, олар Иглсонның шешімі "халықаралық жарыстардағы дәстүрлерді бұзу болып табылады" деді. Виннипегтік жүк көлігі жүргізушісі Джордж Смит, кеңес өкілдеріне сыйлық ретінде табын етілген кубоктың көшірмесін жасау үшін жеткілікті қаражат жинаған қайырымдылық акциясын ұйымдастырды. Кеңес шенеуніктері Канада халқының спорттық рухын жоғары бағалап, көшірмені қабылдады. Бұл көшірме жасалған кезде, Канада хоккейінің президенті Лу Лефайв авторлық құқықтарды бұзды деген шағыммен сотқа бермекке ұсынып, кейін "Егер біреу Мәскеуге 11 мың долларлық мырыш жібергісі келсе, ол менің ісім емес" деді. Турнирді ұйымдастырушы Аллан Иглсон мұндай іс-шараны өткізуге кеткен шығындардың күрт өсуіне алаңдап, 1981 жылғы Канада кубогы соңғысы болуы мүмкін деп болжады. 1976 жылғыға қарағанда кейбір шығындар 200%-ға дейін өскенін атап өткен Иглсон үшінші Канада кубогын басқа форматта өткізуге тура келуі мүмкін екенін айтты. Ұйымдастырушылар турнирге келген көрермендердің аздығына көңіл бөлді. Квебек қаласында өтуі тиіс екі ойын, Чехословакия мен Швеция арасындағы турнирде 300 билет және жартылай финалға 1000 билет сатылғаннан кейін Оттаваға көшірілді. Билет сатылымының нашар болуы Виннипегтегі ойындардың да көшірілуі мүмкін деген қорқынышқа әкелді, бірақ телеарналардың Виннипегтен трансляция жасау үшін жабдықтарды жалға алуға салған инвестициялары осыған жол бермеді. Иглсонның қиындықтарына Торонто Maple Leafs клубының иесі Гарольд Баллард КСРО-ға деген жеккөрушілігінен Maple Leaf Gardens аренасында ойындар өткізуге рұқсат бермеуі қосылды. Монреальдегі күшті қолдау және ойындардың ұлттық астанаға көшірілгеннен кейін Оттавадағы жағдай Иглсонды турнирдің болашағына көбірек сендірді. 1981 жылғы Канада кубогы шамамен 1 миллион канад доллары пайда тапты, ол Канада хоккейі мен Ұлттық хоккей лигасы ойыншыларының зейнетақы қоры арасында бөлісуге тиіс болды, бұл 1976 жылғы турнирдің үштен біріне тең. Турнир аяқталғаннан кейін Иглсон үшінші Канада кубогын өткізуге ниетті екенін растады. Ол Канаданың финалда жеңіліске ұшырауы оның шешіміне әсер еткенін атап өтті: "Жеке пікірімше, біздің жеңілуіміз жақсырақ болды. Егер біз жеңген болсақ, "Бәріне тозақ болсын!" деп айтар едім".

The fate of the championship trophy itself was the subject of controversy after Canadian hockey officials accompanied by Montreal Police prevented the Soviet team from taking the trophy back to the Soviet Union. As he took the Cup from the Soviets at the airport, Eagleson claimed that the trophy was intended to remain in Canada at all times. The decision upset the Soviets who claimed that Eagleson's decision was made "in violation of the traditions existing at international competitions". George Smith, a truck driver from Winnipeg, organized a fundraising campaign that raised enough money to create a replica trophy that was gifted to Soviet officials at their Canadian embassy. Soviet officials praised the sportsmanship of the Canadian people as they accepted the replica. The replica was made despite a threatened lawsuit for copyright infringement by Hockey Canada president Lou Lefaive, but he later said, "If someone wants to send $11,000 worth of nickel to Moscow that's not my business." Tournament organizer Allan Eagleson, lamenting the rapidly increasing costs of hosting such an event, speculated that the 1981 Canada Cup could be the last. Noting that some costs had increased up to 200% over what was paid in 1976, Eagleson speculated that a third Canada Cup might have to be held in a different format. Organizers were also disappointed in tournament attendance. The two games scheduled to be held in Quebec City were transferred to Ottawa after only 300 tickets were pre sold for the round robin game between Czechoslovakia and Sweden and 1,000 for the semi final game. Low ticket sales also led to fears that the games scheduled for Winnipeg would also be moved, but the investments the television partners had made in rental equipment to broadcast the games from Winnipeg prevented a switch. Adding to Eagleson's woes, Toronto Maple Leafs owner Harold Ballard refused to allow any games to be held in Maple Leaf Gardens as a result of his hatred of the Soviet Union. Strong support in Montreal, and the response in Ottawa after the games were moved to the national capital left Eagleson increasingly confident in the tournament's future. The 1981 Canada Cup turned a profit of about C$1 million to be split between Hockey Canada and the National Hockey League Players Association pension fund, one third that of the 1976 tournament. Shortly after the tournament ended, Eagleson confirmed he intended to hold a third Canada Cup. He noted that Canada's loss in the final played a role in his decision: "As far as I am concerned personally, it's probably preferable that we lost. I think if we had won, I'd have said, 'To hell with it'."