Кіріспе

Американдық балалар, жасөспірімдер және ересектер шығармаларының жазушысы (1938 жылы туған)

Джудит Блум (туған аты – Sussman; 12 ақпан 1938 жылы туған) – американдық балалар, жасөспірімдер және ересектер көркем әдебиетінің жазушысы. Блум 1959 жылы жазуға кірісіп, 26-дан астам роман жариялаған. Оның ең танымал шығармаларының қатарында – «Сен барсың ба, Құдай? Мен – Маргарет» (1970), «Төртінші сыныптағы ештеңе туралы әңгімелер» (1972), «Дини» (1973) және «Блаббер» (1974). Блумның кітаптары балалар мен жасөспірімдер әдебиетіне зор үлес қосты. 2023 жылы «Time» журналы оны әлемдегі ең ықпалды 100 адамның бірі деп атады. Блум Нью-Джерси штатының Элизабет қаласында туып өскен және 1961 жылы Нью-Йорк университетін бітірген. Үй шаруасымен айналысып, өзін ойын-сауықпен қамтамасыз ету үшін Блум әңгімелер жаза бастады. Блум мастурбация, менструация, жасөспірімдер арасындағы жыныстық қатынас, ұрпақ көбейтуді бақылау және өлім сияқты көңіл көтеруге қиын тақырыптарға арналған романдарды жазған алғашқы жасөспірімдер авторларының бірі болды. Оның романдары 82 миллионнан астам данада сатылып, 32 тілге аударылған. Блум өзінің шығармашылығы үшін көптеген сыйлықтар алды, соның ішінде 1996 жылы Америка кітапханалар қауымдастығының (ALA) Маргарет А. Эдвардс сыйлығын жасөспірімдер әдебиетіне қосқан үлесі үшін алды. Ол Конгресс кітапханасының «Тірі аңыз» ретінде танылды және 2004 жылы Ұлттық кітап қорының медалімен марапатталды. Олар балалар мен жасөспірімдерге өз денелері туралы білім беруге бағытталған. Блумның романдарының бірнеше бейімделулері жасалды, соның ішінде 2012 жылы шыққан «Жолбарыс көздері», онда Дейви рөлін Уилла Холланд сомдады.

Ерте өмір

Блум 1938 жылдың 12 ақпанында Джудит Суссман болып дүниеге келді және Нью-Джерси штатының Элизабет қаласында өсті. Оның анасы Эстер Суссман (қыздығы Розенфельд) үй шаруасымен айналысса, әкесі Рудольф Суссман тіс дәрігері болған. Оның отбасы еврейлер. Блум бала кезінде көптеген қиындықтар мен қайғыны көрді. Балалық шағында Блум би және фортепиано сияқты түрлі шығармашылыққа қатысты. Бірінші семестр басталғалы бірнеше апта өткен соң, оған мононуклеоз диагнозы қойылып, ол қысқа мерзімге мектептен жадыма алды.

Жас кезі

Колледжден кейін Блум 1961 жылы қызы Рэнди Ли Блумды дүниеге әкелді және үй шаруасымен айналыса бастады. 1963 жылы оның ұлы Лоренс Эндрю Блум дүниеге келді. Блум балалары балабақшаға барғанда жазуға кірісті. Олар 1978 жылы ажырасып кетті. Бірнеше жылдан кейін ортақ досы оны бұрынғы заң профессоры, кейін беллетристика жазушысы болған Джордж Купермен таныстырды. Блум мен Купер 1987 жылы үйленді. Купердің бұрынғы некеден Аманда деген бір қызы бар, Блум оған өте жақын. Диагноз қойылғаннан кейін алты апта өткен соң Блум мастэктомия және кеудесін қайта жарату операциясын жасады. Рэнди Блюм психолог болып, жазушыларға туындыларын аяқтауға көмектесуде мамандық алды. Оның бір ұлы бар, Эллиот Кепарт, ол әжесі Джуди Блумды соңғы "Фадж" кітаптарын жазуға ынталандырды. Лоуренс Блюм қазір кинорежиссер, продюсер және сценарист. 2021 жылғы мәлімет бойынша Купер мен Блум Ки-Уэст қаласында тұрады.

Мансап

Өмір бойы құлшынысты оқырман болған Блум балалары мектепке дейінгі білім алған кезде Нью-Йорк университетінің курстары арқылы жазуды бастады. Екі жыл баспагерлерден бас тартқаннан кейін, Блум 1969 жылы өзінің алғашқы кітабын – «Ортадағысы – жасыл кенгуру» жариялады. Бір жылдан соң Блум «Иггидің үйі» (1970) атты екінші кітабын шығарды, ол бастапқыда «Trailblazer» журналындағы әңгіме ретінде жазылған, бірақ кейін Блум оны кітапқа қайта жазды. 1975 жылы Блум қазір жиі тыйым салынған «Мәңгілік» романын жариялады, ол жасөспірімдер әдебиетінде жасөспірімдер арасындағы жыныстық қатынасты қалыпты жағдай ретінде бейнелеген алғашқы роман болды. Блум осы романды жазуға оның 13 жастағы қызы кейіпкерлері жыныстық қатынасқа түсіп, кейін өлмейтін кітапты оқығысы келетінін айтқаннан кейін шабыттанғанын түсіндірді. Бұл романдар отбасылық жанжалдар, зорлық-зомбылық, дене бейнесі және сексуалдық сияқты күрделі тақырыптарды қамтыды. Өзінің танымалдығына қарамастан, «Жазғы әпкелер» (1998) жыныстық мазмұны мен гомосексуалдық тақырыптарды қосқаны үшін көп сынға ұшырады. Блумның бірнеше кітабы барлық уақыттағы ең көп сатылған балалар кітаптарының тізіміне енді. 2020 жылға қарай оның кітаптары 82 миллионнан астам данада сатылды және 32 тілге аударылды. Жазумен қатар, Блум Америка Құрама Штаттарында кітаптарды тыйым салуға қарсы белсенділікпен айналысты. Оның туындыларындағы оқырмандар ең жақсы көретін нәрсе – Блумның ажырасу, сексуалдық қатынас, жасөспірімдік кезең және зорлық-зомбылық сияқты мәселелерге ашық және адал қатынасы. Мысалы, «Дини» (1973) мастурбацияны түсіндірді, ал «Мәңгілік» (1975) жас қыздарға пәктігінен айырылу туралы үйретті. «It's Not the End of the World» (1972) көптеген балаларға ажырасуды түсінуге көмектесті, ал «Fudge» кітаптар сериясы бәсекелестікке қарамастан сүйіспеншілікке толы бауырластардың әртүрлі аспектілерін зерттеді. 1970 жылдары алғашқы кітаптары жарық көрген кезде Блум аз цензураға тап болғанын еске алды. 1980 жылдан бері Блумның романдары жасөспірімдер әдебиетіндегі дау-дамайлардың орталық тақырыбы болып табылады. Блумның романдарына сын көзбен қарағандар оның өсіп-жетілудің физикалық және сексуалдық жақтарына тым көп мән беретінін, ал моральдық және эмоционалдық жетілуді ескермейтінін айтады. «Мәңгілік» кітабы жасөспірімдер арасындағы жыныстық қатынас пен контрацепцияны қосқаны үшін цензураланды. Блум балаларының бастауыш мектебінің директоры «Құдай бар ма? Мен – Маргарет» кітабын кітапханаға қоймағанын еске алады, себебі оқиғада менструация туралы айтылады. ALA Маргарет А. Эдвардс сыйлығы жасөспірімдер әдебиетіне елеулі үлес қосқан бір авторды марапаттайды. Блум Маунт-Холиок колледжінен құрметті өнер докторы дәрежесін алды және 2003 жылы олардың жыл сайынғы бітіру салтанатында басты спикер болды. 2004 жылы ол Америка әдеби мұрасын байытқаны үшін Ұлттық кітап қорынан Америка әдебиетіне ерекше үлес қосқаны үшін медаль алды. 2009 жылы Ұлттық цензураға қарсы коалиция (NCAC) Блумды сөз бостандығына өмір бойы берілгендігі және әдебиеттегі цензурамен күресудегі батылдығы үшін құрметтеді. 2020 жылы Блум Әдеби қоғамдастыққа сіңірген еңбегі үшін Авторлар гильдиясы қорынан құрметке ие болды. «Мәңгілік» – орта мектепте оқитын екі жасөспірім, Кэтрин Данцигер мен Майкл Вагнердің алғаш рет ғашық болу оқиғасы. Сериалда Джейк Ричардсон Питер Уоррен Хатчер, әңгімеші рөлінде, ал Люк Тарситано Фарли Дрексел «Фадж» Хатчер рөлінде ойнады. Бұл Блумның романдарынан алғаш рет театрлық көркем фильмге айналған туынды. «Айғыр көзі» – әкесі Адам Векслердің кенеттен қайтыс болуына төтеп беруге тырысатын Дейви есімді жасөспірім қыздың оқиғасы. Сценарийді Блум және оның ұлы Лоренс Блум бірлесіп жазды, сонымен қатар ол режиссерлік жұмысты да атқарды. Блум Аманда Палмердің 2018 жылғы «Джуди Блум» әнінің тақырыбы болып табылады. Әннің тақырыбы Палмердің жасөспірімдік өміріндегі Блумның рөлін тыңдаушыға түсіндіреді. Ол 2023 жылы Санденс кинофестивалінде көрсетілген «Джуди Блум Forever» деректі фильмінің тақырыбы. «Құдай бар ма? Мен – Маргарет.» 2023 жылы көркем фильм ретінде шықты.