Беверли Клири: Американдық балалар әдебиетінің шебері

Кіріспе

Американдық жазушы (1916–2021)

Беверли Атли Клири (туған Бунн; 12 сәуір 1916 – 25 наурыз 2021) – балалар мен жасөспірімдер әдебиетінің американдық жазушысы. Американың ең табысты авторларының бірі, оның кітаптарының 91 миллион данасы 1950 жылы алғашқы кітабы жарық көргеннен бері әлем бойынша сатылды. Оның ең белгілі кейіпкерлері – Рамона Квимби мен Бизус Квимби, Генри Хэггинс және оның иті Рибси, сондай-ақ Ральф С. Тышқан. Клиридің көптеген кітаптары Орегон штатының солтүстік-шығысындағы Грант Парк ауданында өтеді, ол сол жерде өскен. Ол балалар әдебиетінде кейіпкерлерінің, әсіресе орта таптың балаларының сезімдерін шынайы бейнелеген алғашқы авторлардың бірі ретінде танылады. Клири кітапханашы болып жұмыс істеген кезде бір баланың сұрағынан шабыдаланып, «Генри Хэггинс» атты алғашқы балалар кітабын жазды. 1981 жылы «Рамона мен анасы» кітабы үшін Ұлттық кітап сыйлығына, ал 1984 жылы «Құрметті мырза Хеншоу» үшін Ньюбери медаліне ие болды. Америка әдебиетіне сіңірген өмірі үшін ол Ұлттық өнер медалімен марапатталды, Конгресс кітапханасының «Тірі аңыз» атанды және Балаларға кітапханалық қызмет көрсету қауымдастығынан Лора Ингаллс Уайлдер медалін алды. Портлендтегі мемлекеттік мектеп Беверли Клири атымен аталып, оның ең танымал кейіпкерлерінің бірнеше мүсіні 1995 жылы Грант Паркінде орнатылды. Клири 2021 жылдың 25 наурызында 104 жасында дүние салды.

Ерте өмір

Беверли Атли Банн 1916 жылдың 12 сәуірінде Орегон штатының Макминнвилл қаласында фермер Честер Ллойд Банн мен мектеп мұғалімі Мэйбл Атли Баннның отбасында дүниеге келді. Ол Орегон штатының Ямхилл ауылындағы фермада өсті. Пресвитериан дінінде тәрбиеленді. Алты жасында отбасымен Портлендке (Орегон штаты) көшіп келді. Клири: "Бірінші сынып оқушылары үш топқа бөлінді: "Көк құстар", "Қызыл құстар" және "Қара құстар". Мен "Қара құс" тобында болдым. "Қара құс" болу – намыстың ісі. Мен оқығым келді, бірақ бірқалай тырысқаныммен оқымадым", – дейді. Біраз еңбекпен Клиридің оқу дағдысы жақсарды, бірақ ол оқуды жайқытап, көптеген әңгімелердің қарапайым және қызықты емес екеніне шағымданып, авторлар неге көбінесе әзілмен немесе қарапайым адамдар туралы жазбайды деп ойланды. Дегенмен, үшінші сыныптағы оқу жылында үйде жаңбырлы күні Люси Фитч Перкинстің "Голланд егіздері" кітабын оқып, қызығушылық танытты. Бұл кітап оған аян болды, содан кейін ол көп уақытын оқуға және кітапханаға жұмсай бастады. Алтыншы сыныпта мұғалім Клириге сыныпқа тапсырған эсселеріне сүйене отырып, балалар жазушысы болуға кеңес берді. Клири Онтариодағы (Калифорния) Чаффи Жүньор колледжіне түсті, ол төрт жылдық университеттерге қарағанда төмен оқу ақысын ұсынды, бұл Ұлы депрессия кезінде көптеген студенттерге қажет болды. Балалар кітапханашысы болуды армандады. Шаффиде екі жыл оқығаннан кейін, ол Берклидегі Калифорния университетіне қабылданды, онда 1938 жылы ағылшын тілінен бакалавр дәрежесін алды. Колледжде оқып жүрген кезінде оқу ақысын төлеу үшін тігінші және үй шаруашылығы жұмыскері болып жұмыс істеді. 1939 жылы Вашингтон университетінің кітапханалық факультетін бітіріп, кітапхана ғылымынан екінші бакалавр дәрежесін алды және Вашингтон штатының Якима қаласында балалар кітапханашысы болып бір жылдық жұмысқа орналасты. Оның ата-анасы Клиридің Рим католигімен қарым-қатынасын мақұлдамады, сондықтан олар қашып үйленді және 1940 жылы неке қиды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін олар Калифорния штатының Кармель-бай-те-Си қаласына қоныстанды. 1955 жылы Клири егіздер – Малкольм мен Марианнаға дүние әкелді. Балалар үшін толық уақытты жазушы болғанға дейін Берклидегі Сатер Гейт кітап дүкенінде де жұмыс істеді. Балалар кітапханашысы ретінде Клири өзінің жас оқырмандарына, олар өздерімен байланысты болатын кейіпкерлері бар кітаптарды табуда қиындықтарға тап болғанда, көңіл жағды. Клири: "Мен балалар кітапханашыларының арасындағы "миссионерлік рухқа" сенемін. Балалар әдеби сапасы жоғары кітаптарға лайық, ал кітапханашылар оларды оқуға ынталандырып, оларға сәйкес кітаптарды таңдауда маңызды рөл атқарады", – деді. Клиридің алғашқы кітабы "Генри Хаггинс" (1950) Генри, оның иті Рибси, оның көршілес досы Бизус және оның кішкентай әпкесі Рамона туралы көркем кітаптар сериясының бірінші кітабы болды. Көптеген келесі туындылары сияқты, "Генри Хаггинс" – қарапайым өмір сүрген адамдар туралы роман және ол Клиридің балалық шағындағы, көршілес аудандағы балалардың өскендегі, сондай-ақ кітапханашы болып жұмыс істеген кезде кездескен балалардың тәжірибесіне негізделген. Бір баспагер одан балабақша оқушысы туралы кітап жазуды сұрады. Клири балабақшаға бармағандықтан қарсылық көрсетті, бірақ кейін егіздері туғаннан кейін ойынан қайтты. Клири сонымен қатар екі естелік жазды, біреуі балалық шағы туралы, "Ямхиллден келген қыз" (1988) деп аталды, ал екіншісі колледждегі жылдары және ересектегі алғашқы кітабына дейінгі өмірі туралы, "Менің екі аяғым" (1995) деп аталды. 2011 жылы Лос-Анджелес Таймс газетіне берген сұхбатында 95 жасында Клири: "Мен өте бақытты мансапқа ие болдым", – деді. Клиридің альма-матері, Вашингтон университетінің ақпараттық мектебінің балалар және жасөспірімдер қызметі профессоры Элиза Дресанг: "Бұл кітаптар қазір соншалықты радикалды болып көрінбейді, бірақ ол оларды жазған кезде олар сондай болды", – деді. Дресанг Клиридің шығармалары "тақырыптары, адалдығы, дәлдігі және нағыз өмірдегі балаларды бейнелеу қабілеті жағынан" өз заманынан ондаған жылдар озып кеткенін қосты. "ХХ ғасырдың балалар жазушылары" журналы: "Беверли Клиридің балалар жазушысы ретіндегі әсерін оның жас және ересек оқырмандарды бірдей қызықтыратын, өмірге деген құштарлығы мен қуанышы бар есте қаларлық жас кейіпкерлерді жасаудағы ерекше талантын асыра бағалауға болмайды" деп жазды.

Beverly Atlee Bunn was born on April 12, 1916, in McMinnville, Oregon, to Chester Lloyd Bunn, a farmer, and Mable Atlee Bunn, a schoolteacher. and lived on a farm in rural Yamhill, Oregon, in her early childhood. She was raised Presbyterian. When she was six years old, her family moved to Portland, Oregon, where her father had secured a job as a bank security officer. Cleary said, "The first grade was sorted into three reading groups—Bluebirds, Redbirds and Blackbirds. I was a Blackbird. To be a Blackbird was to be disgraced. I wanted to read, but somehow could not." With some work, Cleary's reading skills improved, but she eventually found reading boring, complaining that many stories were simple and unsurprising, and wondering why authors often did not write with humor or about ordinary people. However, on a rainy afternoon at home during Cleary's third grade year, she found herself enjoying reading The Dutch Twins, a book by Lucy Fitch Perkins about the adventures of ordinary children. The book was an epiphany for her, and afterward, she started to spend a lot of time reading and at the library. By sixth grade, a teacher suggested that Cleary should become a children's writer based on essays she had written for class assignments. Cleary entered Chaffey Junior College in Ontario, California, which offered lower tuition fees than four year universities, something many students needed during the Great Depression, with aspirations of becoming a children's librarian. After two years at Chaffey, she was accepted to the University of California, Berkeley, where she earned a Bachelor of Arts degree in English in 1938. While in college, Cleary worked odd jobs to pay her tuition, including working as a seamstress and a chambermaid. In 1939, she graduated from the School of Librarianship at the University of Washington with a second bachelor's degree in library science and accepted a year long position as a children's librarian in Yakima, Washington. Her parents disapproved of her relationship with Cleary, a Roman Catholic, so the couple eloped and were married in 1940. After World War II, they settled in Carmel by the Sea, California. In 1955, Cleary gave birth to twins, Malcolm and Marianne. She also worked at Sather Gate Book Shop in Berkeley before becoming a full time writer for children. As a children's librarian, Cleary empathized with her young patrons, who had difficulty finding books with characters they could identify with, Cleary has said, "I believe in that 'missionary spirit' among children's librarians. Kids deserve books of literary quality, and librarians are so important in encouraging them to read and selecting books that are appropriate." Cleary's first book, Henry Huggins (1950), was the first in a series of fictional chapter books about Henry, his dog Ribsy, his neighborhood friend Beezus and her little sister Ramona. Like many of her later works, Henry Huggins is a novel about people living ordinary lives and is based on Cleary's own childhood experiences, the kids in her neighborhood growing up, as well as children she met while working as a librarian. A publisher asked her to write a book about a kindergarten student. Cleary resisted, because she had not attended kindergarten, but later changed her mind after the birth of her twins. Cleary also wrote two memoirs, one about her childhood, entitled A Girl from Yamhill (1988), and one about her years in college and as an adult up to writing her first book, entitled My Own Two Feet (1995). During a 2011 interview for the Los Angeles Times, at age 95, Cleary stated, "I've had an exceptionally happy career." Eliza Dresang, professor in children and youth services at the University of Washington Information School, Cleary's alma mater, said, "Those books don't seem so radical now, but they were when she was writing them". Dresang added that Cleary's writing, "in terms of the topics [covered], the honesty, the accuracy, [and] the ability to portray real life children", was decades ahead of her time. Twentieth Century Children's Writers said, "Beverly Cleary's impact as a children's writer cannot be overestimated her extraordinary talent in creating memorable young characters whose exuberant spirit and zest for life attract young and old readers alike."

Кейінгі өмірі

Клеарридің күйеуі Кларенс 2004 жылы қайтыс болды. Ол 2016 жылдың 12 сәуірінде 100 жылдық мерейтойын тойлады. 2021 жылдың 25 наурызында Клеарри Калифорния штатындағы Кармель-би-дэй-сидегі зейнеткерлер үйінде 104 жасында дүние салды.

Құрметтер мен мұра

1975 жылы Клери «балалар әдебиетіне қосқан маңызды және ұзаққа созылған үлесі» үшін Америка кітапханалар қауымдастығынан Лора Ингаллс Уайлдер сыйлығын алды. Ол 1984 жылы екі жылда бір рет табыс ететін халықаралық Ханс Кристиан Андерсен сыйлығына АҚШ-тың үміткері болды. 2000 жылдың сәуір айында ол АҚШ-тың мәдени мұрасына қосқан үлесі үшін Конгресс кітапханасының жазушылар мен суретшілер санатында «Тірі аңыз» деп танылды. 2003 жылы Ұлттық өнер медалімен марапатталды. Клеридің кітаптары 25-тен астам тілге аударылып, көптеген сыйлықтар мен құрметпен ерекшеленді. «Құрметті мырза Хеншо» 1984 жылы Ньюбери медалін жеңіп алды, ал «Рамона мен оның әкесі» 1978 жылы және «8 жастағы Рамона Квимби» 1982 жылы Ньюбери құрметіне ие болды. Ол 1981 жылы «Рамона мен оның анасы» үшін балалар көркем әдебиеті (жұмсақ мұқабалы) санатында Ұлттық кітап сыйлығын, «Шоқтар» үшін Уильям Аллен Уайт балалар кітабы сыйлығын (1973), Католик кітапханалар қауымдастығының Регина медалін (1980) және Балалар кітап кеңесінің «Әр балаға» сыйлығын (1985) жеңіп алды. Лори Халс Андерсон, Джуди Блум, Лорен Миракль және Джон Счишка сияқты басқа авторлар оны маңызды ықпал етуші деп атады. HarperCollins баспасы Клеридің туған күні 12 сәуірді Ұлттық «Барлығын тастап, оқы» (DEAR) күні деп белгілеп, үнемі үнсіз оқуды насихаттайды. Орегон штатындағы Портленд қаласында, ол бала кезінде тұрған жеріне жақын Мултнома округі кітапханасының Голливуд филиалы Генри Хэггинстің Кликкитат көшесінің ауданының картасын вестибюль қабырғасына орнатуға тапсырыс берді. Оның кейіпкерлері Генри Хэггинс, Хэггинстердің иті Рибси және Рамона Квимби мүсіндерін Голливуд Фернвуд ауданындағы Портлендтің Грант паркіне кіре берістегі «Бевверли Клири» балалар мүсіндер бағында табуға болады. 1997 жылы Портленд қаласының орталық кітапханасы, Мултнома округі кітапхана жүйесінің бас филиалы ретінде қызмет ететін, балалар бөлмесін Беверли Клири балалар кітапханасы деп атады. 2004 жылы Вашингтон университетінің Ақпарат мектебі Беверли Клиридің балалар және жастарға арналған қызметтер бойынша құрметті профессоры лауазымын құру үшін қаражат жинауды аяқтады, осы арқылы оның еңбегі мен кітапхана ісіне берілгендігін құрметтеді. Клеридің өзінің атымен аталған 220 орындық жатақханасы, Беверли Клири залы, оның бітірген оқу орны – Берклидегі Калифорния университетінде орналасқан. 2016 жылдың сәуір айында оның 100 жылдық мерейтойына орай Орегон қоғамдық телеарнасы «Беверли Клериді ашу» атты жарты сағаттық бағдарлама жасады, онда Клеримен 99 жасында Калифорниядағы Кармельдегі үйінде жасалған сұхбат, оның өмірінен суреттер мен әңгімелер орын алды. Бұл бағдарлама 2016 жылдың көктемінде PBS телеарналарында көрсетілді. 2021 жылдың 22 сәуірінде, оның қайтысынан кейін, АҚШ Сенаты «сыйлықтармен марапатталған балалар әдебиетінің авторы Беверли Клиридің өмірі мен мұрасын құрметтеу» туралы қаулы қабылдады. Бұл қаулыны Клиридің туған штаты Орегон штатының сенаторы Рон Уайден демеушілік етті.

In 1975, Cleary won the Laura Ingalls Wilder Award from the American Library Association for "substantial and lasting contributions to children's literature". She was the U. S. nominee for the biennial international Hans Christian Andersen Award in 1984. In April 2000, she was named Library of Congress Living Legend in the writers and artists category for her contributions to the cultural heritage of the United States. She received the National Medal of Arts in 2003. Cleary's books have been published in over 25 different languages and have been recognized by many awards and honors. Dear Mr. Henshaw won the Newbery Medal in 1984, and Newbery Honors were conferred on Ramona and Her Father in 1978 and Ramona Quimby, Age 8 in 1982. She won the 1981 National Book Award in category children's fiction (paperback) for Ramona and Her Mother, a William Allen White Children's Book award for Socks (1973), the Catholic Library Association's Regina Medal (1980), and the Children's Book Council's Every Child Award (1985). Cleary has been mentioned as a major influence by other authors, including Laurie Halse Anderson, Judy Blume, Lauren Myracle, and Jon Scieszka. Publisher HarperCollins recognizes Cleary's birthday, April 12, as National Drop Everything and Read (DEAR) Day, in promotion of sustained silent reading. In Portland, Oregon, the Hollywood branch of the Multnomah County Library, near where she lived as a child, commissioned a map of Henry Huggins's Klickitat Street neighborhood for its lobby wall. Statues of her characters Henry Huggins, the Hugginses' dog Ribsy, and Ramona Quimby can be found in The Beverly Cleary Sculpture Garden for Children, which is part of Portland's Grant Park in the Hollywood Fernwood neighborhood. In 1997, the Central Library in downtown Portland, Oregon, which serves as the main branch of the Multnomah County Library system, dedicated its children's room as the Beverly Cleary Children's Library. In 2004, the University of Washington Information School completed fund raising for the Beverly Cleary Endowed Chair for Children and Youth Services to honor her work and commitment to librarianship. Cleary has a 220 student residential hall named after her, Beverly Cleary Hall, at her alma mater, the University of California, Berkeley. In April 2016, on the occasion of her 100th birthday, Oregon Public Broadcasting produced an original half hour program, Discovering Beverly Cleary, which included an extensive interview with Cleary at age 99 at her home in Carmel, California, and photographs and stories from her life. It was broadcast in the spring of 2016 on PBS stations across the country. On April 22, 2021, after her death, the United States Senate passed a resolution "honoring the life and legacy of award winning children's author Beverly Cleary." It was sponsored by Senator Ron Wyden of Oregon, Cleary's home state.