Ғылыми зерттеулер этикасы: қағидалар мен принциптер
Research ethics
Ғылыми зерттеу этикасы: ғылыми адалдық, зерттеу жобалары, адамдар мен жануарлармен жұмыс істеудегі этикалық мәселелер. Медициналық зерттеулерде маңызды.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ғылыми зерттеулердегі этикалық практика
Ethical practice in scientific research
Зерттеу этикасы – қолданбалы этиканы зерттеу саласы. Оның ауқымы жалпы ғылыми адалдықтан және қателіктерге дейін, сондай-ақ адамдар мен жануарлармен жұмыс істеуге қатысты мәселелерді қамтиды. Ғылым мен зерттеулердің қоғамға деген жауапкершілігі көбінесе ескерілмейді және толық анықталмаған. Бұл сала ең көп дамыған медициналық зерттеулерде. Кез келген ғылыми саласында туындайтын жалған ақпарат тарату, өйдан шығару және плагиат сияқты мәселелерден өзге, адамдарға қатысты зерттеулердің дизайны мен жануарларға жасалатын тәжірибелер жиі этикалық сұрақтар тудырады. Тарихи оқиғалар тізіміне көптеген ірі бұзушылықтар мен адамзатқа қарсы қылмыстар кіреді, мысалы, нацистік эксперименттер және Тускегидегі сифилис эксперименті, осылар халықаралық зерттеу этикасы кодекстерінің қабылдануына әкелді. Кез келген бір тәсіл толығымен қабылданбаған, бірақ көбінесе 1947 жылғы Нюрнберг кодексі, 1964 жылғы Хельсинки декларациясы және 1978 жылғы Белмонт есебі сілтеме ретінде келтіріледі. Бүгінде АҚШ, Ұлыбритания және ЕО сияқты елдердегі зерттеу этикалық комитеттері зерттеулердің жауапты түрде жүргізілуін бақылайды және басқарады. Әлеуметтік ғылымдар, ақпараттық технологиялар, биотехнология немесе инженерлік салаларындағы зерттеулер де этикалық алаңдаушылықтар тудыруы мүмкін.
Research ethics is a discipline within the study of applied ethics. Its scope ranges from general scientific integrity and misconduct to the treatment of human and animal subjects. The societal responsibilities science and research has are not traditionally included and less well defined. The discipline is most developed in medical research. Beyond the issues of falsification, fabrication and plagiarism that arise in every scientific field, research design in human subject research and animal testing are the areas that raise ethical questions themselves most often. The list of historic cases includes many large scale violations and crimes against humanity such as Nazi human experimentation and the Tuskegee syphilis experiment which lead to international codes of research ethics. No approach has been universally accepted, but typically cited codes are the 1947 Nuremberg Code, the 1964 Declaration of Helsinki, and the 1978 Belmont Report. Today, research ethics committees, such as those of the US, UK and EU, govern and oversee the responsible conduct of research. Research in other fields such as social sciences, information technology, biotechnology, or engineering may generate ethical concerns.
Тарих
Тарихи жағдайлар тізіміне көптеген кең ауқымды бұзушылықтар мен адамзатқа қарсы қылмыстар кіреді, мысалы, нацистік адамдарға жасалған тәжірибелер және Тускегидегі сифилис эксперименті, бұл халықаралық зерттеу этикасы кодекстерінің құрылуына себеп болды. Медициналық этика ғасырлар бойы жалпы медициналық қателіктер мен нәтижеге ғана бағытталған ғылымның нәтижесінде дамыды. Медициналық этика өз кезегінде қазіргі биоэтиканың кеңірек түсінілуіне әкелді.
The list of historic cases includes many large scale violations and crimes against humanity such as Nazi human experimentation and the Tuskegee syphilis experiment which led to international codes of research ethics. Medical ethics developed out of centuries of general malpractice and science motivated only by results. Medical ethics in turn led to today's more broad understanding in bioethics.
Тәртіпке тән этика
Адамдарға қатысты зерттеулер мен жануарларға жасалатын тәжірибелердің зерттеу этикасы тарихи тұрғыдан медициналық этикадан, ал қазіргі заманда биоэтиканың анағұрлым кең саласынан бастау алады.
Research ethics for Human subject research and Animal testing derives, historically, from Medical ethics and, in modern times, from the much more broad field of Bioethics.
Қауіпті топтар
Зерттеуге қатысушылар өздерінің қатысуын белгілі бір деңгейде дербестікпен шеше алуға құқылы. Осы құқықты қорғаудың бір шарасы – клиникалық зерттеулерде хабардар келісімді пайдалану. Зерттеушілер дербестігі шектеулі халықты "әлсіз топтар" деп атайды; бұл қатысуға қатысты өздері үшін әділ шешім қабылдай алмайтын адамдар. Әлсіз топтарға түрмеде отырғандар, балалар, тұтқындар, әскери қызметшілер, қамаудағылар, көшпенділер, ақыл-есі дұрыс емес немесе дербестігін жоқ ететін кез келген жағдайдағы адамдар, сондай-ақ зерттеудің ерекше немесе әділетсіз түрде сендіретін немесе жаңылыстыратын болып көрінуі мүмкін деген себептер бар кез келген халық жатады. Клиникалық сынақтарда балаларды пайдалану этикалық мәселелерді айқын күшейтеді.
Study participants are entitled to some degree of autonomy in deciding their participation. One measure for safeguarding this right is the use of informed consent for clinical researches. Researchers refer to populations with limited autonomy as "vulnerable populations"; these are subjects who may not be able to fairly decide for themselves whether to participate. Examples of vulnerable populations include incarcerated persons, children, prisoners, soldiers, people under detention, migrants, persons exhibiting insanity or any other condition which precludes their autonomy, and to a lesser extent, any population for which there is reason to believe that the research study could seem particularly or unfairly persuasive or misleading. Ethical problems particularly encumber using children in clinical trials.
Қоғам
Қоршаған ортаға, қоғамға және келер ұрпақтарға тиетін салдарларды ескеру қажет.
Consequences for the environment, for society and for future generations must be considered.
Сын
Әлеуметтік ғылымдар мен медицина журналында (2009) жарияланған бірнеше авторлар медициналық контекстте зерттеу этикасы принциптерге негізделумен басым екенін айтты.
Published in Social Sciences & Medicine (2009) several authors suggested that research ethics in a medical context is dominated by principlism.