Рандомизацияланған бақылаулы тәжірибелер

Кіріспе

Ғылыми эксперименттің түрі

Рандомизацияланған бақыланатын сынақ (немесе рандомизацияланған бақылау сынағы; РКТ) – тікелей эксперименттік бақылауға жатпайтын факторларды бақылау үшін қолданылатын ғылыми эксперименттің түрі. РКТ мысалдарына дәрі-дәрмектердің, хирургиялық техникалардың, медициналық құралдардың, диагностикалық процедуралардың, диеталардың немесе басқа да медициналық емдердің әсерін салыстыратын клиникалық сынақтар жатады. РКТ-ге қатысатын адамдар белгілі және белгісіз жолдармен бір-бірінен ерекшеленеді, бұл зерттеу нәтижелеріне әсер етуі мүмкін, бірақ тікелей бақылауға келмейді. Адамдарды салыстырылатын емдерге кездейсоқ бөлу арқылы РКТ осы факторлардың статистикалық бақылануын қамтамасыз етеді. Жақсы жобаланған, дұрыс жүргізілген және жеткілікті қатысушыларды қамтыған жағдайда, РКТ зерттелетін емдерді салыстыру үшін осы шатастыратын факторларды жеткілікті деңгейде бақылауға мүмкіндік береді.

Анықтама және мысалдар

Клиникалық зерттеулердегі RCT әдетте ұсынылған жаңа емді қазіргі стандартты еммен салыстырады; олар тиісінше «эксперименттік» және «бақылау» емдері деп аталады. Егер мұндай жалпы қабылданған ем болмаса, бақылау тобында плацебо қолданылуы мүмкін, сонда қатысушылар өздеріне тағайындалған емді білмейді. Бұл «көзбен көрінбейтін» қағидасы зерттеушілер, техниктер, деректерді талдаушылар және бағалаушылар сияқты басқа да тараптарға мүмкіндігінше таратылуы тиіс. Тиімді көзбен көрінбейтін ету емнің физиологиялық әсерін әртүрлі психологиялық бұрмалау көздерінен бөліп шығарады. Қатысушыларды емге кездейсоқ тағайындау таңдау және бөлу қателіктерін азайтады, емді тағайындауда белгілі және белгісіз болжамдық факторларды теңестіреді. Көзбен көрінбейтін ету эксперимент жүргізуші мен қатысушының басқа да пікірлерді азайтады. Жақсы жасырылған RCT клиникалық сынақтардың «алтын стандарты» саналады. Көзбен көрінбейтін RCT әдетте медициналық араласудың тиімділігін тексеру үшін қолданылады және дәрілік заттарға реакция сияқты қосымша зиянды әсерлер туралы ақпарат бере алады. Рандомизацияланған бақыланатын сынақ зерттеудегі емнің адам денсаулығына әсер ететінін нақты дәлелдей алады. «RCT» және «рандомизацияланған сынақ» терминдері кейде синоним ретінде қолданылады, бірақ соңғысы бақылау туралы айтпайды, сондықтан бақылау тобы болмаған жағдайда бірнеше емдеу топтарын бір-бірімен салыстыратын зерттеулерді сипаттауы мүмкін. Сол сияқты, аббревиатура кейде «рандомизацияланған клиникалық сынақ» немесе «рандомизацияланған салыстырмалы сынақ» деп толықтырылады, бұл ғылыми әдебиетте түсініксіздік тудырады. Барлық RCT-лер рандомизацияланған бақыланатын сынақтар болып табылмайды (олардың кейбіреулері мүлдем болуы мүмкін емес, мысалы, бақылау топтарын пайдалану практикалық немесе этикалық тұрғыдан мүмкін болмаған жағдайларда). Рандомизацияланған бақыланатын клиникалық сынақ термині клиникалық зерттеулерде қолданылатын балама термин болып табылады; алайда, RCT басқа да зерттеу салаларында, соның ішінде көптеген әлеуметтік ғылымдарда да қолданылады.

An RCT in clinical research typically compares a proposed new treatment against an existing standard of care; these are then termed the 'experimental' and 'control' treatments, respectively. When no such generally accepted treatment is available, a placebo may be used in the control group so that participants are blinded to their treatment allocations. This blinding principle is ideally also extended as much as possible to other parties including researchers, technicians, data analysts, and evaluators. Effective blinding experimentally isolates the physiological effects of treatments from various psychological sources of bias. The randomness in the assignment of participants to treatments reduces selection bias and allocation bias, balancing both known and unknown prognostic factors, in the assignment of treatments. Blinding reduces other forms of experimenter and subject biases. A well blinded RCT is considered the gold standard for clinical trials. Blinded RCTs are commonly used to test the efficacy of medical interventions and may additionally provide information about adverse effects, such as drug reactions. A randomized controlled trial can provide compelling evidence that the study treatment causes an effect on human health. The terms "RCT" and "randomized trial" are sometimes used synonymously, but the latter term omits mention of controls and can therefore describe studies that compare multiple treatment groups with each other in the absence of a control group. Similarly, the initialism is sometimes expanded as "randomized clinical trial" or "randomized comparative trial", leading to ambiguity in the scientific literature. Not all RCTs are randomized controlled trials (and some of them could never be, as in cases where controls would be impractical or unethical to use). The term randomized controlled clinical trial is an alternative term used in clinical research; however, RCTs are also employed in other research areas, including many of the social sciences.

Тарих

Алғашқы клиникалық сынақты Джеймс Линд 1747 жылы скорбутты емдеу жолын анықтау үшін жүргізді. Бірінші соқыр эксперимент 1784 жылы француздық Жануарлар магнетизмі жөніндегі Корольдік комиссиясы мезмеризмнің талаптарын зерттеу үшін өткізілді. Зерттеушілердің білімін шектеуді жақтаған алғашқы эссе 19 ғасырдың екінші жартысында Клод Бернардтан шықты. Бернард экспериментті бақылайтын адамның сыналып жатқан гипотеза туралы хабары болмауы керек деп ұсынды. Бұл ұсыныс ғылыми байқаудың тек білімді және хабардар ғалым жүргізгенде ғана объективті жарамды бола алады деген Ағарту дәуіріндегі кең таралған көзқарасқа қатысты өте қайшы болды. Соқыр зерттеушіге қатысты алғашқы зерттеуді 1907 жылы В. Х. Р. Риверс және Х. Н. Уэббер кофеиннің әсерін зерттеу үшін жүргізді. Кездейсоқ эксперименттер алғаш рет психологияда пайда болды, оларды 1880 жылдары Чарльз Сандерс Пирс және Джозеф Джастроу енгізді, сондай-ақ білім беру саласында да қолданылды. 20 ғасырдың басында Джерзи Нейман мен Рональд А. Фишердің еңбегі арқасында ауыл шаруашылығында кездейсоқ эксперименттер пайда болды. Фишердің эксперименталды зерттеулері мен жазбалары кездейсоқ эксперименттерді кеңінен танымал етті. Медицинада алғаш рет жарияланған Кездейсоқ бақыланатын сынақ 1948 жылы "Өкпе туберкулезін стрептомицинмен емдеу" деген мақалада жарияланды, онда Медициналық зерттеулер кеңесінің зерттеулері сипатталған. Бұл мақаланың авторларының бірі Остин Брэдфорд Хилл, ол қазіргі заманғы КБС-ті ұсынған адам ретінде танылады. Сынақ дизайнына 1980 жылдарда жүрек шабуылын емдеу бойынша жүргізілген ІSIS сынақтарының ірі масштабты зерттеулері әсер етті. 20 ғасырдың соңында КБС медицинада "рационалды терапия" үшін стандартты әдіс ретінде мойындалды. 2004 жылғы мәліметтер бойынша, Кокрейн кітапханасында 150 000-нан астам КБС тіркелген. КБС-қа қатысты ерекше этикалық мәселелер бар. Біріншіден, эквипоиздің өзі КБС-ті негіздеу үшін жеткіліксіз деп саналады. Екіншіден, "ұжымдық эквипоиз" жеке эквипоиздің болмауымен (мысалы, араласудың тиімділігіне жеке сенім) қақтығысқа түсуі мүмкін. Соңында, кейбір КБС-терде қолданылатын Зеленнің дизайны, қатысушылар хабардар келісім бермес бұрын оларды кездейсоқ таңдайды, бұл скрининг және таңдалған терапия КБС-тері үшін этикалық болуы мүмкін, бірақ "көптеген терапиялық сынақтар үшін" этикалық емес болуы мүмкін. Қатысушылар КБС-ке қатысуға хабардар келісім бергенімен, 1982 жылдан бергі зерттеулер КБС қатысушыларының жеке өзі үшін ең жақсы ем алатынына сенімді екенін көрсетті; яғни олар зерттеу мен емдеу арасындағы айырмашылықты түсінбейді. Бұл "терапиялық жаңылысуды" анықтау үшін қосымша зерттеулер қажет. Мысалы, емделуге үмітсіз науқастар, емделудің сәтті болуы екіталай болса да, сынақтарға қатысуы мүмкін.

The first reported clinical trial was conducted by James Lind in 1747 to identify treatment for scurvy. The first blind experiment was conducted by the French Royal Commission on Animal Magnetism in 1784 to investigate the claims of mesmerism. An early essay advocating the blinding of researchers came from Claude Bernard in the latter half of the 19th century. Bernard recommended that the observer of an experiment should not have knowledge of the hypothesis being tested. This suggestion contrasted starkly with the prevalent Enlightenment era attitude that scientific observation can only be objectively valid when undertaken by a well educated, informed scientist. The first study recorded to have a blinded researcher was conducted in 1907 by W. H. R. Rivers and H. N. Webber to investigate the effects of caffeine. Randomized experiments first appeared in psychology, where they were introduced by Charles Sanders Peirce and Joseph Jastrow in the 1880s, and in education. In the early 20th century, randomized experiments appeared in agriculture, due to Jerzy Neyman and Ronald A. Fisher. Fisher's experimental research and his writings popularized randomized experiments. The first published Randomized Controlled Trial in medicine appeared in the 1948 paper entitled "Streptomycin treatment of pulmonary tuberculosis", which described a Medical Research Council investigation. One of the authors of that paper was Austin Bradford Hill, who is credited as having conceived the modern RCT. Trial design was further influenced by the large scale ISIS trials on heart attack treatments that were conducted in the 1980s. By the late 20th century, RCTs were recognized as the standard method for "rational therapeutics" in medicine. As of 2004, more than 150,000 RCTs were in the Cochrane Library. has been applied to RCTs, the ethics of RCTs have special considerations. For one, it has been argued that equipoise itself is insufficient to justify RCTs. For another, "collective equipoise" can conflict with a lack of personal equipoise (e. g., a personal belief that an intervention is effective). Finally, Zelen's design, which has been used for some RCTs, randomizes subjects before they provide informed consent, which may be ethical for RCTs of screening and selected therapies, but is likely unethical "for most therapeutic trials." Although subjects almost always provide informed consent for their participation in an RCT, studies since 1982 have documented that RCT subjects may believe that they are certain to receive treatment that is best for them personally; that is, they do not understand the difference between research and treatment. Further research is necessary to determine the prevalence of and ways to address this "therapeutic misconception". For example, patients with terminal illness may join trials in the hope of being cured, even when treatments are unlikely to be successful.

Сынақты тіркеу

2004 жылы Халықаралық медициналық журнал редакторлары комитеті (ICMJE) 2005 жылдың 1 шілдесінен басталатын барлық сынақтарды, комитеттің 12 мүше журналының бірінде жариялану үшін қарастырылмас бұрын тіркеу қажеттігін хабарлады. Дегенмен, сынақ тіркеуі кейінгі уақытта немесе тіркелмеуі де мүмкін. Медициналық журналдар клиникалық сынақтарды міндетті түрде тіркеуді жариялау алдындағы шарт ретінде талап ететін саясатқа бейімделуде жайпақтап келеді.

Зерттеудің жобалау бойынша

RCT-лерді жіктеудің бір жолы зерттеуді жобалау болып табылады. Денсаулық сақтау әдебиетінде ең көп кездесетінінен бастап, RCT зерттеу жобаларының негізгі санаттары:
Параллельді топ – әрбір қатысушы кездейсоқ түрде бір топқа тағайындалады және топтағы барлық қатысушылар араласуды алады (немесе алмайды). Кроссовер – уақыт өте келе әрбір қатысушы кездейсоқ реттілікпен араласуды алады (немесе алмайды). Кластерлік – қатысушылардың бұрыннан бар топтары (мысалы, ауылдар, мектептер) кездейсоқ түрде таңдалып, араласуды қабылдауға (немесе қабылдамауға) жіберіледі. Факторлық – әрбір қатысушы араласулардың немесе араласудың болмауының белгілі бір комбинациясын алатын топқа кездейсоқ тағайындалады (мысалы, 1-топ X және Y витаминдерін алады, 2-топ X және Y плацебосын алады, 3-топ X плацебосын және Y витаминін алады, ал 4-топ X плацебосын және Y плацебосын алады). 2006 жылдың желтоқсан айында PubMed-де индекстелген 616 RCT-ні талдау көрсетті, олардың 78%-ы параллельді топтық сынақтар, 16%-ы кроссоверлік, 2%-ы бөлінген денелік, 2%-ы кластерлік және 2%-ы факторлық сынақтар екенін анықтады. Түсіндірмелі RCT зерттеулері тиімділікті зерттеу ортасында, мұқият іріктелген қатысушылармен және қатаң бақыланатын жағдайларда тексереді. Көптеген RCT-лер басымдық сынақтары болып табылады, онда бір араласудың екіншісінен статистикалық тұрғыдан маңызды түрде басым екені болжанады. "Ол емдеуді тағайындаудағы пікірқанастықты жояды", әсіресе іріктеу пікірқанастығы мен шатастыруды. "Бұл зерттеушілерге, қатысушыларға және бағалаушыларға емдеудің табиғатын жасыруға (маскалауға) мүмкіндік береді". "Бұл емделу топтары арасындағы кез келген айырмашылықтың жай ғана кездейсоқтық екенін көрсететін ықтималдық теориясын қолдануға мүмкіндік береді". Пациенттерді әртүрлі араласуларға кездейсоқ бөлуде екі процесс қатысады. Біріншісі – кездейсоқ бөлудің болжауға келмейтін тізбегін жасау үшін кездейсоқ процедураны таңдау; бұл пациенттерді кез келген топқа тең ықтималдықпен қарапайым кездейсоқ тағайындау, «шектеу» немесе «бейімделу» болуы мүмкін. Екінші, практикалық мәселе – бөлуді жасыру, ол пациенттерді тиісті топтарға нақты бөлуден бұрын олардың топтық тағайындалуы ашылмауын қамтамасыз ету үшін қабылданған қатаң сақтық шараларына қатысты. Топтарды кездейсоқ емес «жүйелі» әдістермен тағайындау, мысалы, бір топ пен екінші топ арасында қатысушыларды алмастыру, «шексіз ластану мүмкіндіктеріне» әкелуі мүмкін және бөлуді жасыруды бұзуы мүмкін.

One way to classify RCTs is by study design. From most to least common in the healthcare literature, the major categories of RCT study designs are:
Parallel group – each participant is randomly assigned to a group, and all the participants in the group receive (or do not receive) an intervention. Crossover – over time, each participant receives (or does not receive) an intervention in a random sequence. Cluster – pre existing groups of participants (e. g., villages, schools) are randomly selected to receive (or not receive) an intervention. Factorial – each participant is randomly assigned to a group that receives a particular combination of interventions or non interventions (e. g., group 1 receives vitamin X and vitamin Y, group 2 receives vitamin X and placebo Y, group 3 receives placebo X and vitamin Y, and group 4 receives placebo X and placebo Y). An analysis of the 616 RCTs indexed in PubMed during December 2006 found that 78% were parallel group trials, 16% were crossover, 2% were split body, 2% were cluster, and 2% were factorial. Explanatory RCTs test efficacy in a research setting with highly selected participants and under highly controlled conditions. Most RCTs are superiority trials, in which one intervention is hypothesized to be superior to another in a statistically significant way. "It eliminates bias in treatment assignment," specifically selection bias and confounding. "It facilitates blinding (masking) of the identity of treatments from investigators, participants, and assessors." "It permits the use of probability theory to express the likelihood that any difference in outcome between treatment groups merely indicates chance." There are two processes involved in randomizing patients to different interventions. First is choosing a randomization procedure to generate an unpredictable sequence of allocations; this may be a simple random assignment of patients to any of the groups at equal probabilities, may be "restricted", or may be "adaptive." A second and more practical issue is allocation concealment, which refers to the stringent precautions taken to ensure that the group assignment of patients are not revealed prior to definitively allocating them to their respective groups. Non random "systematic" methods of group assignment, such as alternating subjects between one group and the other, can cause "limitless contamination possibilities" and can cause a breach of allocation concealment.

Қарапайым

Бұл жиі қолданылатын және түсінікті процедура, "қайта-қайта әділ монетаны лақтыруға" ұқсас.

Шектелген

Кішігірім рандомизацияланған бақыланатын сынақтарда (РБС) топтардың санын теңестіру үшін "шектелген" рандомизацияның бір түрі ұсынылады.

Бөлшектерді жасыру

"Тағайындауды жасыру" (яғни, "науқас зерттеуге қатысқанға дейін тағайындалатын емді білмеу үшін рандомизация процесін қорғау процедурасы") рандомизацияланған бақыланатын сынақтарда (РБС) маңызды. Іс жүзінде, РБС жүргізетін клиникалық зерттеушілер үшін бейтараптықты сақтау қиындық тудырады. Зерттеушілердің мөрленген конверттерді жарыққа ұстап, немесе келесі науқасқа тағайындау үшін топтық тағайындаманы анықтау үшін кеңселерді қарап-тексеру туралы көптеген оқиғалар бар. Мұндай амалдар іріктеу қателігіне және бұрмалаушы факторларға (екеуі де рандомизация арқылы азайтылуы тиіс) әкелуі мүмкін, бұл зерттеу нәтижелерін бұрмалауы мүмкін. Дегенмен, 2008 жылы жүргізілген 146 мета-талдауға сәйкес, жеткіліксіз немесе нақты емес тағайындауды жасыруға ие РБС нәтижелері, РБС нәтижелері субъективті болған жағдайда ғана пайдалы әсерлерге қарай бұрмаланады, ал объективті болғанда бұрмаланбайды.

Үлгінің көлемі

Рандомизацияланған бақыланатын сынақтың (РБС) сенімділігіне бақылау және емдеу топтарына тағайындалған емдеу бірліктерінің саны (қатысушылар немесе қатысушылар тобы) әсер етеді. Егер емдеудің әсері шағын болса, әрбір топтағы емдеу бірліктерінің саны тиісті статистикалық тестте бұл гипотезаны жоққа шығару үшін жеткіліксіз болуы мүмкін. Бұл гипотезаны жоққа шығара алмау, емдеудің берілген тестте емделгенге статистикалық тұрғыдан маңызды әсер ететінін көрсетпейді. Алайда, сынама көлемі ұлғайған сайын, дәл сол РБС емдеудің маңызды әсерін көрсетуге қабілетті болуы мүмкін, тіпті бұл әсер шағын болса да.

Салыстырмалы маңыздылығы және байқау зерттеулері

2000 жылы The New England Journal of Medicine журналында жарияланған екі зерттеуде байқау зерттеулері мен RCT жалпы алғанда ұқсас нәтижелер көрсеткені анықталды. 2000 жылғы зерттеулердің авторлары "байқау зерттеулері дәлелге негізделген медициналық көмек анықтау үшін қолданылмауы керек" деген пікірге күмән келтірді және RCT нәтижелері "ең жоғары сападағы дәлел" екенін айтты. 2014 жылғы (2024 жылы жаңартылған) Кокрейн шолуына сәйкес, байқау зерттеулері мен рандомизацияланған бақыланатын зерттеулер арасындағы маңызды айырмашылықты көрсететін жеткілікті дәлелдер жоқ. Айырмашылықтарды бағалау үшін дизайннан басқа гетерогенділік, популяция, араласу немесе салыстыру сияқты факторларды қарастыру қажет. Егер емдеудің күтілетін тұрақты немесе нашарлайтын табиғи барысына қарағанда күрт және жылдам әсері болса, RCT қажет болмауы мүмкін. Мысалы, 1977 жылы рандомизацияланбаған зерттеуде метастаздық ұрық қатерлі ісігіне цисплатин қосылған комбинациялық химиотерапия, емделу көрсеткішін 5%-дан 60%-ға дейін арттырды.

Статистикалық нәтижелерді түсіндіру

Барлық статистикалық әдістер сияқты, рандомизацияланған бақыланатын сынақтарда (RCT) I ("жалған оң") және II ("жалған теріс") типтегі статистикалық қателер кездеседі. I типтегі қателерге қатысты, әдеттегі RCT 0,05 (яғни 20-дан 1) шамасын қолданады, бұл екі бірдей тиімді емді статистически маңызды түрде ерекше деп қате анықтау ықтималдығын көрсетеді. II типтегі қателерге қатысты, 1978 жылы жарияланған мақалада көптеген "теріс" нәтижелер көрсеткен RCT-лердің іріктеме көлемінің теріс нәтижелер бойынша нақты қорытынды жасауға жеткіліксіз екендігі көрсетілгенімен, 2005-2006 жылдары RCT-лердің маңызды бөлігінде іріктеме көлемін есептеуде қателіктер немесе толық емес мәліметтер кездесті.

Қауымдастық сараптамасы

Нәтижелерді өзара тексеру ғылыми әдістің маңызды бөлігі болып табылады. Тексерушілер зерттеу нәтижелерін сенімсіз нәтижелерге алып келуі мүмкін дизайнмен байланысты әлеуетті мәселелерді (мысалы, жүйелі қателіктерді тудыру арқылы) қарастырады, зерттеуді басқа қатысты зерттеулер мен дәлелдер контекстінде бағалайды және зерттеудің өз қорытындыларын негізді түрде дәлелдегені деп санауға болатынын анықтайды. Өзара тексерудің қажеттілігін және қорытындыларды артық жалпылаудың қаупін көрсету үшін Бостон аймағындағы екі медициналық зерттеуші кездейсоқ бақыланатын тәжірибе жүргізді, онда 23 еріктіге биплан немесе тікұшақтан секірген кезде парашют немесе бос рюкзак тағайындалды. Зерттеу парашюттердің бос рюкзактармен салыстырғанда жарақаттарды азайта алмайтынын дәл көрсетті. Бұл қорытындының жалпы қолданылуын шектеген маңызды фактор – ұшақтар жерде тұрған және қатысушылар шамамен екі футқа ғана секірген.

Кемшіліктер

Көптеген мақалаларда рандомизацияланған бақыланатын сынақтардың (РББ) кемшіліктері талқыланады. Ең көп айтылатын кемшіліктер:

Уақыт пен шығындар

Рандомизацияланған бақыланатын сынақтар (РББ) қымбатқа түсуі мүмкін; бір РББ-ның орташа құны 12 миллион АҚШ доллары. Дегенмен, РББ-ның инвестициялық қайтарымы жоғары болуы мүмкін, себебі сол зерттеуде 28 РББ-ның «10 жыл ішінде қоғамға тигізетін пайдасы» сынақ бағдарламасының құнынан 46 есе көп екендігі анықталды, бұл сапаға түзетулер енгізілген өмір сүру жылының орташа жан басына шаққандағы жалпы ішкі өнімге теңдестірілген. Кейбір араласуларды бағалау үшін идеалды боларлық жылдар немесе онжылдықтар бойы РББ-ны жүргізу қымбатқа түседі. Кейбір РББ-ны денсаулық сақтау саласы (мысалы, фармацевтикалық өнеркәсіп) толық немесе ішінара қаржыландырады, ал үкіметтік, коммерциялық емес немесе басқа көздер емес. 2003 жылы жарияланған жүйелі шолуда өнеркәсіп демеушілігімен және өнеркәсіп демеушілігінен тыс жүргізілген РББ-ны салыстыратын 1986–2002 жылдарға қатысты төрт мақала табылды, және барлық мақалаларда өнеркәсіп демеушілігі мен оң зерттеу нәтижелері арасында байланыс бар екені көрсетілді. 2004 жылғы зерттеуде жетекші медициналық және хирургиялық журналдарда жарияланған 1999–2001 жылдарға қатысты РББ-да өнеркәсіп қаржыландыратын РББ-ның «индустрияға пайдалы статистикалық тұрғыдан маңызды нәтижелермен байланысты болуы мүмкін» екені анықталды. Бұл нәтижелер хирургиядағы сынақтарда да байқалды, онда өнеркәсіптік қаржыландыру сынақтарды тоқтату деңгейіне әсер етпесе де, аяқталған сынақтардың жариялану мүмкіндігі төмендеді. Өнеркәсіп қаржыландыратын жарияланған РББ-да индустрияға пайдалы нәтижелердің болуының бір себебі жарияланымға қатысты іріктеу болуы мүмкін.

Этика

Егер медициналық технологияда революциялық жаңалық пайда болса, бақылау тобының нәтижелері нашар болғаны анық болған жағдайда – басқа тексерулерден бас тарту нәтижесінде немесе клиникалық сынақтың бастапқы кезеңінде – оны рандомизацияланған бақыланатын сынақта (РБС) этикалық тұрғыдан тексеру қиын болуы мүмкін. Этикалық тұрғыдан РБС-ты мерзімінен бұрын тоқтату қажет болуы мүмкін, ал болашақ РБС-та бақылау тобына жаңа технологияны қолданбауға этикалық келісім (және пациенттің келісімі) алу мүмкін болмайды. Тарихи бақылау сынақтары (ТБС) үлгі көлемін азайту үшін бұрынғы РБС деректерін пайдаланады; алайда, бұл тәсілдер ғылыми қауымдастықта даулы және оларды сақтап қолдану керек.

Әлеуметтік ғылымдар

Әлеуметтік ғылымдарда жақында бақыланатын рандомизацияланған сынақтардың пайда болуына байланысты, оларды қолдану мәселесі күрделі болып тұр. Медициналық немесе денсаулық сақтау саласынан шыққан кейбір авторлар әлеуметтік ғылымдардың көптеген салаларындағы қазіргі зерттеулерге жеткілікті ғылыми дәлелдер жетіспейді және оларды рандомизацияланған бақыланатын сынақтарды кеңінен пайдалану арқылы жақсарту қажет деп санайды.

Криминология

2005 жылғы шолуда криминология саласында 1982–2004 жылдары жарияланған 83 кездейсоқ тәжірибе анықталды, ал 1957–1981 жылдары жарияланғандарының саны тек 35 болды. Авторлар табылған зерттеулерді бес санатқа жіктеді: "полиция қызметі", "қылмысқа қарсы іс-қимыл", "жаза орындау", "сот" және "қоғам".

Білім

Рандомизацияланған бақыланатын сынақтар (РБС) бірқатар білім беру шараларын бағалау үшін қолданылған. 1980 және 2016 жылдар аралығында 1000-нан астам РБС туралы есептер жарияланды. Мысалы, 2009 жылғы зерттеуде 260 бастауыш мектеп мұғалімінің сыныптары мінез-құлықты тексеру, сыныптық араласу және ата-аналарға оқыту бағдарламасын алу немесе алмау үшін кездейсоқ түрде бөлінді, содан кейін олардың оқушыларының мінез-құлық және оқу жетістіктері өлшенді. Тағы бір 2009 жылғы зерттеуде 678 бірінші сынып оқушылары сыныпқа бағытталған араласу, ата-анаға бағытталған араласу немесе араласусыз қабылдау үшін сыныптарға кездейсоқ бөлінді. Содан кейін олардың 19 жасқа дейінгі оқу нәтижелері қадағаланды.

Сын

2018 жылы ең көп сілтеме жасалған 10 рандомизацияланған бақыланатын сынақтарды қарастырған шолуда, бастапқы қасиеттердің нашар таралуы, маскирудегі қиындықтар және рандомизацияланған бақыланатын сынақтарға тән басқа да болжамдар мен қателіктер талқыланды. Оларға "нақты уақыт кезеңінің бағалау қатесі", "бастапқы ерекшеліктердің өзгермейтіндігі туралы болжам", "орташа емдеу әсерінің шектелуі", "жеке деңгейдегі қарапайым емдеудің шектелуі", "барлық алғышарттар толық орындалады деген болжам", "сандық айнымалының шектелуі" және "тек плацебо немесе тек дәстүрлі емдеуді қолданудың шектелуі" кіреді.