Кіріспе

Гвианада туған жазушы Паулин Мелвилл (Pauline Melville FRSL, 1948 жылы туған) – еуропалық және американдық аборигендердің аралас нөсілінен шыққан ағылшын-гвианалық жазушы және бұрынғы актриса. Қазір Лондонда тұрады. Оның жазушылық қызметі үшін алған наградаларының ішінде – әңгімелер, романдар мен эсселерді қамтитын – Ұлттар Достастығы жазушылар сыйлығы, Guardian Fiction Prize, Whitbread First Novel Award және Гвиана әдебиеті сыйлығы бар. Салман Рушди Мелвилл туралы: «Мен оны соңғы жылдары пайда болған нағыз талантты жазушылардың санатынан көремін» деген пікірін білдірген.

Бастапқы өмірі

Мелвилл 1940 жылдары Британ Гвианасының (қазіргі Гвиана) бұрынғы колониясында дүниеге келді, және мектепке дейінгі жылдарын сол жерде өткізді; оның анасы ағылшын, әкесі – аралас нәсілді гвиандық, "Оңтүстік Америка үндісі, африка және шотландтық тегінен". Отбасы 1950 жылдардың басында оңтүстік Лондонға көшіп келді, ал 1960 жылдардың басында мектепті бітірген соң Мелвилл Лондонның Корольдік соты театрында жұмыс істеді, бұл оның кәсіби актер болуына жол ашты.

Стенд-ап комедиясы

1978 жылы «Садист апалар» рок-кабаре тобымен бірге өнер көрсетіп жүргенде Мелвилл хиппи көзқарастарын паш етіп, әжуалайтын комедиялық шағын қойылымдар орындауды бастады. Кейін ол еске алды: «Мен бастадым – да сол бірден дамып кетті. Көрермендерден қызық дыбыстар естілді, мен зор көпіршік жарып салғандай болдым, бірде бір кісі сыбызғының үстіне отырғандай естілді, соншалықты күлді». Ол кейін «Альтернативті кабаре» тобына қосылып, ертедегі альтернативті комедия қозғалысының белді тұлғасына айналды. Ол көбінесе Эди рөлінде стендап қойымдарын орындады, Эди – солтүстік аймағынан шыққан үй шаруасымен айналысатын әйел, өзін солшыл радикал ретінде көрсетуге тырысады. Оның өнері альтернативті комедияны көрсетуге арналған алғашқы телешоуларда, атап айтқанда «Boom Boom Out Go the Lights» және «The Entertainers» бағдарламаларында көрсетілді. 1981 жылы ол «Альтернативті кабаре» тобымен бірге Тони Аллен, Энди де ла Тур, Джим Барклей және пианист Фил Никол қатысқан Эдинбург фестивалінің «Fringe» аясындағы алғашқы стендап шоуларының бірінде өнер көрсетті.

Жазу

Gadfly Online сайтының мәліметінше, "Мелвиллдің көптеген шығармаларына Гвианада өскен кезінде көрген адамдар мен оқиғалар әсер еткен. Гвиана бұрынғы британдық колониясы болған, ол 1966 жылға дейін тәуелсіздік алған жоқ. Мелвилл кішкентай қыз және жасөспірім кезінде империалистік өткенді еңсеру және жаңғырту үшін күресіп жатқан ұлттың күрделі әлеуметтік проблемаларын көрді. Бүгінде аймақта еуропалық, американдық, африкалық және шығыс үнді мәдениеттері әртүрлі деңгейде қатар өмір сүреді, ал гайаналықтар кедейлік, ластану және электр қуаты сияқты негізгі тауарлардың жетіспеушілігімен күресіп келеді". Мелвилл 2010 жылғы сұхбатта өзі былай деді: "Жазушы болу – үйдің немесе қамалдың кір мен тозаңнан бүркелген терезелерін тазалаған терезе жуушы болу сияқты. Жазу – адамдар бұрын-соңды көрмеген әлемді көре алуы үшін терезелерді тазалаумен тең".

"Шипаны өзгертетін" (1990)

Оның алғашқы кітабы, «Shape Shifter» атты әңгімелер жинағы, 1990 жылы жарық көрді және бірнеше марапатқа ие болды, оның ішінде Батыс жарты шар аймағы және толық Ұлттар Достастығы бойынша ең жақсы тұңғыш кітап үшін берілетін Commonwealth Writers' Prize, Guardian Fiction Prize және PEN/Macmillan Silver Pen Award. Әңгімелердің бір бөлігі Кариб бассейніндегі отаршылдықтан кейінгі өмірге, әсіресе оның туған жері Гайанаға, ал қалғандары Лондонда өтеді. Оның кейіпкерлерінің көпшілігі – бұрынғы отарлардан көшіп келген, Британиядағы жаңа өмірге бейімделуге тырысатын, өзінің кім екенін анықтауға, өткенімен татуласуға және кітап атамасындағы мазасыздықтан құтылуға ұмтылатын адамдар. Салман Рушди бұл жинақты «ерекше өткір, қызықты, жаңашыл, бір жағынан Кариб теңізінің сиқыры, екінші жағынан Лондонның қараңғылығы, сырғанақ, хамелеон сияқты өзгеретін тілмен жазылған, оқытуға қуаныш сыйлайтын» деп сипаттады. Publishers Weekly журналындағы сыншылар да «осы керемет тұңғыш жинақ» туралы жазған, олар: «Мелвилл күнделікті жағдайларды өзгертеді, бірақ әлеуметтік теңсіздікті немесе күлкінің қуанышын естен шығармайды» деген қорытындыға келді.

Құрбының әңгімесі (1997)

Мелвиллдің "Құбыжық сөйлейтін" (1997) атты тұңғыш романы "Уитбредтің" жаңадан шыққан авторға арналған сыйлығын, Гвиана әдебиеті сыйлығын жеңіп алды және "Оранж" сыйлығының «Фикция» номинациясына іліккен болатын. Кітапта – бір сыншы «көне және заманауи көзқарастардың қақтығысына ерекше үңіліс» деп сипаттағандай – Мелвилл көркем әдебиет пен әңгіме айтудың мәнін зерттейді және еуропалық отарлаушылардың Гайананың үнді мүсілімдеріне тигізген әсерін бауыр мен қарындас туралы оқиға арқылы жазады. Publishers Weekly басылымында: «Мелвиллдің қазіргі Гайанада өтетін, амбициялық және толыққанды тұңғыш романында діни, әлеуметтік және философиялық кернеулер барлық кейіпкерлерді қамтиды. Мелвиллдің терең сипаттамалары, ағынмен жазылған прозасы, орынды бейнелері және әдемі әрі қарапайым диалогтары оның әңгімешілік шеберлігін күшейтеді. Сағыныш пен қайғының қозғалыссыз, бірақ әсерлі повесі, кітап мистикалық болғанымен, сонымен қатар рационалистік, идеологиялық, бірақ саяси мәселелерден жоғары тұрады – тамаша, өткір және күрделі». Джей Парини The New York Times газетінде: «Бұл керемет романда Мелвилл өзін зерделі бақылаушы және дарынды сатирик ретінде танытады, ол ешкімді мойынсұнбастайтын жазушы» деп жазды.

Жілектердің көшіп кетуі (1998)

Оның 1998 жылғы "Көшпенді рухтар" атты әңгімелер жинағы – физикалық және рухани орын ауысу туралы күрделі, көп қабатты әңгімелер жинағы. Бір сыншы былай жазады: "Мелвиллдің керемет уақытты бақылау қабілеті – осы әсерлі жинақты оқығанда ең бірінші көзге түсетін нәрсе. Екіншісі – оның дауыстарды табу таланты, ол өте кең ауқымды: Лондонда карнавал тойлап жүрген Карибтік аймақтың халқынан бастап, өзіне сыни қарап, ренішті Макуси үндісін, оның тура көзқарастағы британдық күйеуі Лондондағы үйлену тойына алып келгенге дейін, сондай-ақ күйеуі екі жылға Гайанаға шахта компаниясы үшін ресми емес жалғаншы ретінде жұмыс істеуге жіберілген ашулы канадалық әйелге дейін. Мелвиллдің туындыларына көптеген оқырмандар мен сыншылар "сиқырлы реализм" деген жапсырма жапсырады – бұл дұрыс, бірақ толық емес сипаттама. Ондағы он екі әңгіме әуенді хаос пен сырлы юморға толы. Мелвиллдің ерекше әңгімелеріндегі сиқыр жақсы да, жаман да, ақ та, қара да емес, ол – өмірдің сан алуандығы мен мүмкіндіктерінің сиқыры."

Ауаны жеу (2009)

2009 жылы жарық көрген Мелвиллдің "Ауа жеу" романы "The Independent" газетінде "көптеген кейіпкерлермен ойнайтын виртуоздық өнер" деп аталды. Лавиния Гринлоу "Financial Times" газетінде былай деп жазды: "Полин Мелвиллтің көркем әдеби әлемі – адамдардың орын ауысып, жағдайдан шығып-кіретін әлемі. Ол көлеңкелерге, бұзушылықтарға және құпияларға толы. Оның екінші романы "Ауа жеу" – өте кең әлем, соңғы 30 жылда оңтүстік Лондоннан Италияға, Бразилиядан Суринамға дейін көшпенділік. Романды қызықты ететіні – бір адам екіншісіне қалай жетелесіп, біз кадрдан шығып, қайтадан ортаға оралуымыз. Мелвилл риторикаға немесе сүйкімділікке жүгінудің қажеті жоқ. Оның қарапайым стилі мен бейтарап көзқарасы бізге осы адамдардың ниет еткенінен гөрі не істегеніне назар аударуға мүмкіндік береді. Бұл – ниет пен іс-қимылдың айырмашылығы туралы кітап, және бізге білгенімізден әлдеқайда көп нәрсе әсер ететіні туралы".

Хаос шебері және басқа да ертегілер (2021)

Оның соңғы кітабы "Қиындықтың шебері және басқа да аңыздар" туралы Салман Рушди былай деді: "Бұл виртуоздық өнер көрсетілімінде Паулин Мелвилл бізге дүрбелеңдегі әлемді көрсетеді және біз сонда өмір сүріп жатқанымызды еске салады." Бенджамин Зефания "Vogue" журналында жариялаған мақаласында жинақты мақтап: "Онда махаббат, саясат, қайырымдылық, құпия және юмор бар" деді. "Анна Каренина мен мадам Бовари өз-өлімі туралы сөйлеседі" деген әңгімені ұсынылған оқу материалы ретінде таңдаған "Electric Lit" журналының Брэндон Тейлор: "Паулин Мелвилл осы кейіпкерлерді қаншалықты шебер шақырады. Бұл оқиғалар туралы оқиғаның кереметі, ол еркіндік және повествование туралы терең сұрақтар қояды, сондай-ақ өз өміріңнің бағын өзіңе қайтару дегеннің мәні неде екенін сұрайды. Барлығы да әдемілік пен жылы зердемен айтылған."

Басқа әдеби қызмет және қатысу

1992 жылы оның "Бейонд де Пейл" атты эссесі Маргарет Басби құрастырған "Африканың қыздары" антологиясына енгізілді, ал "Аралас" өлеңі алғаш рет 1998 жылы Дэвид Дабидиннің "Жасалған бөлмелер" жинағында жарияланды. 2012 жылдың қараша айында Мелвилл Джорджтаундағы Умана Янада Эдгар Миттельхолцердің естелік лекциялары сериясында "Гайана әдебиеті, түкiлдi реализм және Оңтүстік Америка байланысы" тақырыбында лекция оқыды. Мелвилл 2018 жылы Корольдік әдебиет қоғамының мүшесі болып сайланды.