Жан Рис – британдық романист, «Жаңа Саргассо теңізі» авторы. Кариб тегі, Доминикада туған, Англияда білім алған. Әдебиетке сіңірген еңбегі үшін CBE орденімен марапатталған.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Британдық романист (1890–1979)
British novelist (1890–1979)
Жан Рис, (/r//iː//s/ REESS; туған аты Элла Гвендолин Рис Уильямс; 24 тамыз 1890 – 14 мамыр 1979) – Кариб теңізіндегі Доминика аралында туып өскен британдық романист. 16 жасынан бастап ол негізінен Англияда тұрды, онда білім алу үшін жіберілген. Ол ең көп танылғаны – Шарлотта Бронтенің «Джейн Эйр» романына қосымша ретінде жазылған «Кең сарғасты теңізі» (1966) романымен. 1978 жылы ол жазушылық еңбегі үшін Британ империясы орденінің командирі (CBE) атағымен марапатталды.
Jean Rhys, (/r//iː//s/ REESS; born Ella Gwendoline Rees Williams; 24 August 1890 – 14 May 1979) was a British novelist who was born and grew up in the Caribbean island of Dominica. From the age of 16, she mainly resided in England, where she was sent for her education. She is best known for her novel Wide Sargasso Sea (1966), written as a prequel to Charlotte Brontë's Jane Eyre. In 1978, she was appointed a Commander of the Order of the British Empire (CBE) for her writing.
Ерте өмір
Ристің әкесі Уильям Рис Уильямс – Уэльстің дәрігері, ал анасы Мина Уильямс (қыз есімі Локхарт) – шотланд тегінің үшінші буыны Доминикан креолі. ("Креол" термині сол кезде аралда туған кез келген адамды білдіретін, оның еуропалық, африкалық тегі немесе екеуі де болуы мүмкін еді.) Оның бір ағасы болған. Анасының отбасына аралда бұрынғы плантация болған мүлік тиесілі еді. Рис 16 жасқа дейін Доминикада білім алды, содан кейін Англияға, әпкесіне тұруға жіберілді, себебі анасымен қарым-қатынасы қиын болды. Ол Кембридждегі қыздарға арналған Перс мектебінде оқыды.
Rhys's father, William Rees Williams, was a Welsh medical doctor and her mother, Minna Williams, née Lockhart, a third generation Dominican Creole of Scots ancestry. ("Creole" was broadly used in those times to refer to any person born on the island, whether they were of European or African descent, or both.) She had a brother. Her mother's family had an estate, a former plantation, on the island. Rhys was educated in Dominica until the age of 16, when she was sent to England to live with an aunt, as her relations with her mother were difficult. She attended the Perse School for Girls in Cambridge,
1910 жылы әкесі қайтыс болғаннан кейін, Рис жартылай әлемге белгілі әйел ретінде өмір сүруге тырысқан сияқты. Ол бай акционер Ланселот Грей Хью Смиттің сүйіктісі болды, оның әкесі Хью Колин Смит – Англия банкінің губернаторы. Смит үйленбеген болғанымен, Риске үйлену ұсыныс жасамады, сондықтан олардың қарым-қатынасы көп ұзамай аяқталды. Дегенмен, ол кейде қаржылық көмек көрсетуді жалғастырды. Оқиғалардан, соның ішінде салдары ауыр болған түсіктан (Смиттен емес) күйзеліске түскен Рис жазуға кірісіп, "Қараңғыдағы саяхат" романының алғашқы нұсқасын жазды. 1939 жылы Рис пен Тильден Смит Девонға көшіп, бірнеше жыл тұрды. Ол 1945 жылы қайтыс болды. 1947 жылы Рис Тильден Смитпен туысқан адвокат Макс Хамерге тұрмысқа шықты. Ол алаяқтық қылмысы үшін сотталып, тұрмысқа шыққаннан кейін түрмеге қамалды. Ол 1966 жылы қайтыс болды.
After her father died in 1910, Rhys appeared to have experimented with living as a demimondaine. She became the mistress of wealthy stockbroker Lancelot Grey Hugh Smith, whose father Hugh Colin Smith had been Governor of the Bank of England. Though a bachelor, Smith did not offer to marry Rhys, and their affair soon ended. However, he continued to be an occasional source of financial help. Distraught by events, including a near fatal abortion (not Smith's child), Rhys began writing and produced an early version of her novel Voyage in the Dark. In 1939, Rhys and Tilden Smith moved to Devon, where they lived for several years. He died in 1945. In 1947, Rhys married Max Hamer, a solicitor who was a cousin of Tilden Smith. He was convicted of fraud and imprisoned after their marriage. He died in 1966.
Жазушылық мансап
1924 жылы Рис ағылшын жазушысы Форд Мадокс Фордтың ықпалына түсті. Фордпен Парижде танысқаннан кейін Рис оның қамқорлығымен әңгімелер жазды. Форд оның жер аударылу тәжірибесі Риске ерекше көзқарас сыйлағанын мойындады және оның "формаға ерекше сезімталдығын" жоғары бағалады. "[Форд] Вест-Индиядан келген ол, "қорқынышты көрегендікпен және әлсіздердің жағдайын айтуға құштарлықпен, Ескі әлемнің сол жағалауында қаламын босатып жіберді" деді. Сол кезде оның күйеуі Рис валюталық тәртіпсіздіктер деп сипаттаған қылмыс үшін түрмеде отырды. Рис Форд пен оның көп жылдық серіктесі Стелла Боуэнге көшіп барды. Олардың арасында махаббат оянды, ол Рис 1928 жылғы "Квартет" романында көркемдеп суреттеді. Романның кино, опера және радиоға бейімделулері де жарық көрді. 1968 жылы Андре Дойч Рисдің "Тигрлер көріктірек" атты әңгімелер жинағын жариялады, оның сегізін Рис 1950 жылдардағы танылмаған кезеңінде жазды, ал тоғызын 1927 жылғы "Сол жағалау және басқа да әңгімелер" жинағынан қайта басып шығарды. 1969 жылы Penguin Modern Stories баспасында жарық көрген "Көзіммен көрдім" атты әңгімесі 1972 жылы Би-би-сидің "Отыз минуттық театр" телебағдарламасы үшін бейімделді, онда Мона Уошборн, Ноэль Дайсон, Хана Мария Правда және Базил Дигнам рөлдерін сомдады. 1976 жылы Дойч Рисдің тағы бір әңгімелер жинағын, "Жатып ұйықта, ханым" атты кітабын шығарды, ол 19 ғасырдың соңынан бастап шамамен 75 жылдық кезеңде жазылған 16 туындыдан тұрады.
In 1924, Rhys came under the influence of English writer Ford Madox Ford. After meeting Ford in Paris, Rhys wrote short stories under his patronage. Ford recognised that her experience as an exile gave Rhys a unique viewpoint, and praised her "singular instinct for form". "Coming from the West Indies, [Ford] declared, 'with a terrifying insight and passion for stating the case of the underdog, she has let her pen loose on the Left Banks of the Old World'." At the time her husband was in jail for what Rhys described as currency irregularities. Rhys moved in with Ford and his long time partner Stella Bowen. An affair with Ford ensued, which she portrayed in fictionalised form in her novel Quartet (1928). There have been film, operatic and radio adaptations of the book. In 1968, André Deutsch published a collection of Rhys' short stories, Tigers Are Better Looking, of which eight were written during her 1950s period of obscurity and nine republished from her 1927 collection The Left Bank and Other Stories. Her 1969 short story "I Spy a Stranger", published by Penguin Modern Stories, was adapted for TV in 1972 for the BBC's Thirty Minute Theatre starring Mona Washbourne, Noel Dyson, Hanah Maria Pravda, and Basil Dignam. In 1976, Deutsch published another collection of her short stories, Sleep It Off Lady, consisting of 16 pieces from an approximately 75 year period, starting from the end of the 19th century.
Кейінгі жылдар
1960 жылдан бастап, өмірінің соңына дейін Рис Девон графтығындағы Шеритон Фицпейнде тұрды, ол бір кезде "ішімдік те көңілді ете алмайтын көңілсіз жер" деп сипаттаған. Әдеттегідей, ол әдеби даңққа кеш келгеніне де әсерленбеді, "Бұл тым кеш болды" деп мәлімдеді.
From 1960, and for the rest of her life, Rhys lived in Cheriton Fitzpaine in Devon that she once described as "a dull spot which even drink can't enliven much." Characteristically, she remained unimpressed by her belated ascent to literary fame, commenting, "It has come too late."
Өлім
Жан Рис 1979 жылы 14 мамырда Эксетерде 88 жасында қайтыс болды, бірнеше ай ғана бұрын диктанттап жаза бастаған автобиографиясын аяқтамай. 1979 жылы аяқталмаған мәтін, оның өлімінен кейін «Smile Please: An Unfinished Autobiography» деген атпен жарияланды.
Jean Rhys died in Exeter on 14 May 1979, at the age of 88, before completing an autobiography, which she had begun dictating only months earlier. In 1979, the incomplete text was published posthumously under the title Smile Please: An Unfinished Autobiography.
Мұрасы мен құрметтері
1974 жылы «Нью-Йорк Таймс» кітап шолуында А. Альварес Жан Ристі «күдіксіз, қазіргі замандағы ең үздік ағылшын романисі» деп атады. Жан Рис 1978 жылғы Жаңа жылдық құрметтеулерде CBE орденімен марапатталды. Австралиялық режиссер Джон Дюиган 1993 жылы Ристің ең белгілі романы негізінде «Wide Sargasso Sea» атты эротикалық драмасын түсірді. 2003 жылы Полли Тилдің «Миссис Рочестерден кейін» кітабы мен сахналық қойылымы Жан Рис өмірі мен оның «Wide Sargasso Sea» романына арналған. 2012 жылы «English Heritage» оның Челсидегі Паултон Хаустағы пәтерін көк тақтамен белгіледі. 2020 жылы Риске тиесілі қалам (Андреа Левиге тиесілі тағы бір қаламмен бірге) Корольдік әдебиет қоғамының тарихи коллекциясына, олардың Ролл кітабына қол қою үшін қосылды.
In an appreciation in the New York Times Book Review in 1974, A. Alvarez called Jean Rhys “quite simply, the best living English novelist". Jean Rhys was appointed a CBE in the 1978 New Year Honours. Australian filmmaker John Duigan directed a 1993 erotic drama, Wide Sargasso Sea, based on Rhys's best known novel. The 2003 book and stage play After Mrs Rochester by Polly Teale is based on the life of Jean Rhys and her book, Wide Sargasso Sea. In 2012, English Heritage marked her Chelsea flat at Paulton House in Paultons Square with a blue plaque. In 2020, a pen owned by Rhys (with another owned by Andrea Levy) was added to the Royal Society of Literature's historic collection for the signing of their Roll Book.