Кіріспе

Тиофлавиндер – флуоресцентті бояғыштар, олар кем дегенде екі қосылыс түрінде қолжетімді, атап айтқанда Тиофлавин Т және Тиофлавин S. Екеуі де гистологиялық бояу және протеин агрегациясының биофизикалық зерттеулері үшін қолданылады. Атап айтқанда, бұл бояулар 1989 жылдан бері амилоид пайда болуын зерттеуге пайдаланылып келеді. Олар бактериялардың электрофизиологиясын биофизикалық зерттеулерде де қолданылады. Тиофлавиндер коррозиялық, тітіркендіретін және жедел уытты, көзге ауыр зақым келтіреді. Тиофлавин Т Альцгеймер ауруы және басқа да нейродегенеративті ауруларды зерттеуде пайдаланылған.

Тиофлавин Т

Тиофлавин Т (Basic Yellow 1, Methylene yellow, CI 49005, ThT) – хлорлы қышқылдың қатысуымен метанолмен дегидротиотолуидинді метилирлеу арқылы алынатын бензотиазол тұзы. Бұл бояу in vitro және in vivo жағдайларда (мысалы, Альцгеймер ауруымен ауырған науқастардың миында кездесетін бета-амилоидтан тұратын плактар) амилоид деп аталатын бұзылып құрылған ақуыз агрегаттарын көру және олардың мөлшерін анықтау үшін кеңінен қолданылады. Қосымша зерттеулер екі тізбекті ДНК-мен өзара әрекеттесу нәтижесінде флуоресценцияның өзгеруін де қарастырады. Тиофлавин Т-ның қозған күйдегі заряд таралуына әсер ететін көптеген факторлар – мықты, жоғары реттелген наноқұрылымға байланысу және тиофлавин Т пен наноқұрылым арасындағы нақты химиялық өзара әрекеттесулер – флуоресценттік қасиеттердің өзгеруіне себеп болуы мүмкін. Амилоид фибрилласына байланысу алдында тиофлавин Т шамамен 427 нм толқын ұзындығында әлсіз жарық шығарады. 450 нм толқын ұзындығындағы жақын орналасқан қоздыру шыңының сөндіру әсері эмиссияны азайтуға ықпал етеді деп болжануда. 450 нм-де қоздырылғанда тиофлавин Т амилоидтарға байланысқанда шамамен 482 нм толқын ұзындығында күшті флуоресценциялық сигнал береді. Тиофлавин Т молекуласы көміртекті-көміртекті байланыс арқылы қосылған бензиламин және бензотиазол сақинасынан тұрады. Бұл екі сақина молекула ерітіндіде болып жатқанда еркін айналады. Бұл сақиналардың еркін айналуы фотонмен қоздыру арқылы туындаған қозған күйді сөндіруге әкеледі. Дегенмен, тиофлавин Т амилоид фибрилласына байланысқанда, екі сақинаның айналу жазықтықтары қозғалмайды, сондықтан бұл молекула қозған күйін сақтай алады. Тиофлавин Т прекурсор мономерлеріне, кішкентай олигомерлерге, жоғары бета-құрылымды агрегацияланбаған материалдарға, тіпті альфа-спиральды ақуыздарға байланысқанда спектроскопиялық өзгеріске ұшырайды. Керісінше, кейбір амилоид талшықтары тиофлавин Т флуоресценциясына әсер етпейді, бұл теріс нәтижелерге әкелуі мүмкін. Сурет: Тиофлавин Т амилоид тәрізді олигомерге байланысқан. β2 микроглобулинінің амилоид тәрізді олигомеріне (сұр түспен көрсетілген) байланысқан тиофлавин Т-нің рентгендік кристалдық құрылымы. Бұл кешен флуоресценцияны күшейтіп, қызыл түске қарай жылдырады. Тиофлавин Т-нің диметиламинбензил бөлігінен (көк түспен) бензотиазол бөлігіне (қызыл түспен) қозған күйдегі зарядты жылдыратын көптеген факторлар, соның ішінде мықты, жоғары реттелген амилоид агрегаттарына байланысу, осы «оң» тиофлавин Т сигналын тудырады.

Тиофлавин S

Тиофлавин S – дегидротиотолуидинді сульфон қышқылымен метилдеу нәтижесінде пайда болатын қосылыстардың біртекті қоспасы. Ол сондай-ақ амилоидтық плактарды бояу үшін қолданылады. Тиофлавин Т сияқты, ол амилоидты фибрилдерге, бірақ мономерлерге емес, байланысады және флуоресценциялық эмиссияны айқын арттырады. Дегенмен, тиофлавин Т-ден айырмашылығы, ол қоздыру немесе эмиссия спектрлерінде ерекше өзгерістер тудырмайды. Тиофлавин S-тің осы ерекшелігі жоғары фондық флуоресценцияға алып келеді, сондықтан оны фибрил ерітінділерін сандық өлшеуде қолдану мүмкін емес. Амилоидтық құрылымды анықтауға қолданылатын тағы бір бояу – Конго қызылы.