Кіріспе

Аляска штатындағы корпорацияланбаған қауымдастық, АҚШ. Қазіргі заманғы қала кейде Чена деген атпен танылады.

Чена – Алясканың ішкі аймағындағы бұрынғы қала, ол Фэрбанкс Солтүстік Жұлдызды ауданында, АҚШ, Аляска штатында, Чена және Танана өзендерінің қосылған жеріне жақын орналасқан. 1903 жылы құрылып, 1973 жылы таратылған. Бүгінде бұл аймақ Фэрбанкстің шеткі аудандарының бірі болып табылады және Чена Ридж CDP-нің құрамына кіреді. Қаланың өркендеген кезеңі 20 ғасырдың басындағы екі онжылдық болды, 1907 жылы халық саны шамамен 400 адамды құрады. 1910 жылы халық саны 138 адамға дейін азайды. Бір кезде қала өте гүлденген, тіпті өзінің «Танана Майнер» газетіне ие болды, кейін оны «Фэрбанкс Дейли Ньюс» (қазіргі «Фэрбанкс Дейли Ньюс Майнер») сатып алып, біраз уақыт бойы бірге жариялап тұрды. Басқа да кәсіпорындардың ішінде екі қонақ үй, екі дүкен, нан пісіретін орын, кір жуу қызметі және екі мейрамхана болды. 1910 жылға қарай Ченада полиция бөлімі, мемлекеттік мектеп, шіркеулер және өрт сөндіру бөлімі болды. Алайда, 1915 жылға таман халық саны 50 адамға дейін төмендеді. 1920 жылы қаланың соңғы кәсіпкері, бақшашы Гарри Белдонның қайтысынан кейін халық саны 18 адамға дейін азайды. Қала біртіндеп құлдырап, кейін Фэрбанкстің шағын қалашығы ретінде қайта жанданды. Танана аңғары темір жолының оңтүстік терминалы Ченада орналасқан, бірақ 1915 жылы бас менеджерінің кеңсесі Фэрбанкске көшірілді. Эстерге жақын, Чена қырқасының арғы бетіндегі гидравликалық кен өндірісі үшін сумен жабдықтауды қамтамасыз ететін сорғы станциясы болды. «Чена» сорғы үйі қазір мейрамхана және туристік орталыққа айналдырылған.

Аляскадағы алтынға шабу

Чена 1903 жылы Феликс Педро 1902 жылы Фэрбанксте алтын тапқаннан кейін құрылды. Бұл Танана өзенінің жағасындағы тасымал және кен өндіру қаласы еді. Ірі кемелер (вероятно, Юкон өзеніндегі теңіз порттарынан) жүктерін кішірек қайықтарға Шенада ауыстырды. Кішірек қайықтар содан кейін жүктерін Фэрбанкске, Фэрбанкс алтын асығысы болып жатқан жерге жеткізді. 1905 жылы Танана кен темір жолы (ТМЖ) ашылды. Ол 20 шақырым қашықтықтағы алтын кендеріне жабдықтарды тасымалдады. Танана кен темір жолы 1907 жылы қайта қаржыландырылып, Танана аңғары темір жолы (TVRR) болып кеңейтілді. Бұл темір жол Фэрбанкс және басқа кен қалаларына жабдықтар тасымалдады. Ол Ченаны сәтті теміржол қаласына айналдырды.

Фэрбанкспен бәсекелесу

Чена жақын маңдағы алтын кен орындарын қызмет көрсету үшін Фэрбенкспен бәсекелесті. Әр қала көп ақша табу мүмкіндігі болғандықтан, кен орындарын қамтамасыз етуге ұмтылды. Танана аңғары темір жолы Ченнаға Фэрбанкске қарағанда зор артықшылық берді. Ол солтүстікке қарай 69 шақырым жердегі Чатаника өзені аңғарындағы кен орындарын қамтамасыз етті. Темір жол арқасында Чена Фэрбанкс өте қиын қызмет ете алатын кен орындарына да жеткізуге мүмкіндік алды. Чена теміржол қаласы ретінде гүлденді. Ол ағаш кесу зауытын, электр стансасын, сондай-ақ қоймалары, жөндеу шеберханалары және өзен кемелерімен әкелінетін маусымдық жүктерге арналған ірі порттық құрылыстарды салды. Вашингтон-Аляска әскери кабель және телеграф жүйесі (WAMCATS) үшін телеграф станциясы салынды, ол құрлықтағы АҚШ-ты солтүстікке қарай Игл және Ном, Аляскамен байланыстырды. Судья Уикершам Э.Т. Барнетті де қалаға қолданыстағы вице-президент Чарльз Фэрбенкс есімін беруге ынталандырды. Ол осылай істеу арқылы қала болашақта вице-президенттің қамқорлығына ие болады деп сенді. Фэрбенкс осы кезеңде қалаға айналып өсіп, дамыды, ал Чена тау-кен қалашығы болып қана қалды. Бұл шаралар Фэрбенкске Ченаға қарағанда үлкен артықшылық берді, ал Чена 1917 жылы құлдырап, Фэрбенкс тек кері кетуге ұшырады. Чена 1973 жылға дейін ресми түрде қала мәртебесінен айырылмады, бірақ ол көп бұрын тасталып кеткен еді.

Жұлдыздар қаласы

Қазір Ченна – көшпенді қала. Ұзақ уақыт бойы оның қайда екенін ешкім білмеді. Қаланың гүлденген кезінен бастап карталары бар, сондай-ақ Санборн өрттен сақтандыру картасындағы коммерциялық ғимараттар көрсетілген. Дегенмен, масштабты немесе нақты орналасқан жерлерін көрсететін ешқандай зерттеулер жоқ. Ескі теміржолдың бір де бір кесігі қалған жоқ. Барлық ғимараттар Танана өзенімен қиратылған немесе Фэрбенкс қаласында басқа мақсатқа пайдаланылған. Қала орналасқан жерге қарағанда, қаланың мүлде болғанына ешқандай дәлел жоқ. Чена алғаш рет 1910 жылғы АҚШ халық санағында енгізілген қала ретінде тіркелді. 1920 жылы тағы бір рет тіркелді, соңғы рет жеке көрсетілді. 2010 жылдан бері ол Чена Ридж CDP (халық санағына белгіленген аудан) құрамында жатыр. Шамамен 1907-1908 жылдары Ченнаның өркендеген кезінде 2400-ге жуық адам тұрған. Өйткені халық санағы 1910 жылы алынған, ол сол өркендеу кезеңіндегі халық санын көрсете алмайды.